I PK 111/03

Wyrok z dnia 4 grudnia 2003 r.

I PK 111/03

Pracownik przedsiębiorstwa użyteczności publicznej "Poczta Polska" za-

trudniony wcześniej w państwowej jednostce organizacyjnej "Poczta Polska,

Telegraf i Telefon", który zmarł przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 26 li-

stopada 1998 r. o zmianie ustawy o łączności (Dz.U. Nr 150, poz. 984), rozsze-

rzającej krąg osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia akcji Spółki Tele-

komunikacja Polska S.A., nie mógł nabyć prawa do tych akcji. Z tego względu

do spadku po nim nie wchodzi ani prawo, ani ekspektatywa nabycia akcji.

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk,

Zbigniew Hajn (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2003 r. sprawy

z powództwa Janiny D., Lucyny W., Andrzeja Stanisława D., Jana Mieczysława D.

przeciwko 1. Telekomunikacji Polskiej Spółce Akcyjnej w L. 2. Skarbowi Państwa -

Ministrowi Skarbu Państwa w Warszawie o odszkodowanie, na skutek kasacji powo-

dów od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legni-

cy z dnia 19 grudnia 2002 r. [...]

o d d a l i ł kasację oraz nie obciążył powodów kosztami postępowania kasa-

cyjnego na rzecz pozwanej.

U z a s a d n i e n i e

Powodowie Janina D., Lucyna W., Andrzej Stanisław D. i Jan Mieczysław D.

wystąpili przeciwko Telekomunikacji Polskiej Spółce Akcyjnej Obszar Telekomunika-

cji w L. o wydanie bezpłatnych akcji pracowniczych lub zasądzenie na rzecz każdego

z nich odszkodowania w kwocie 11.130,75 zł. Twierdzili oni, że w skład spadku po

zmarłym Stanisławie D. wchodzą nie tylko prawa majątkowe, lecz również uzasad-

niona prawnie nadzieja na nabycie określonego prawa (ekspektatywa). Stanisław D.

nie skorzystał z prawa do nabycia akcji na zasadach preferencyjnych, gdyż zmarł

2

przed udostępnianiem akcji na takich zasadach. Był on jednak pracownikiem prywa-

tyzowanego przedsiębiorstwa w czasie, gdy obowiązywała poprzednia ustawa o pry-

watyzacji przedsiębiorstw państwowych, która takie prawo przewidywała.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Postanowieniem z 29 kwietnia 2002 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w

charakterze pozwanego Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Skarbu Pań-

stwa. Skarb Państwa-Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w ca-

łości.

Sąd Rejonowy ustalił, że Stanisław D. był pracownikiem państwowej jednostki

organizacyjnej „Poczta Polska, Telegraf, Telefon”, a następnie państwowego przed-

siębiorstwa użyteczności publicznej „Poczta Polska”, od 25 listopada 1946 r. do 31

maja 1994 r. Jego stosunek pracy uległ rozwiązaniu w związku z przejściem na eme-

ryturę. Stanisław D. zmarł 19 grudnia 1994 r. Powodowie są jego żyjącymi spadko-

biercami. Telekomunikacja Polska SA nie zbywała swoich akcji na warunkach prefe-

rencyjnych obecnym lub byłym pracownikom. Wykonywała natomiast w 1999 r.

czynności techniczne związane z nieodpłatnym udostępnianiem akcji TP SA, należą-

cych do Skarbu Państwa, na podstawie umowy zlecenia zawartej 23 lipca 1997 r.

pomiędzy Skarbem Państwa, reprezentowanym przez Ministra Skarbu Państwa, a

TP SA. Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o zmianie ustawy o łączności (Dz.U. Nr

150, poz. 984) rozszerzyła uprawnienie do nieodpłatnego nabycia akcji TP SA na

określone grupy pracowników państwowej jednostki organizacyjnej „Polska Poczta,

Telegraf, Telefon” oraz „Poczty Polskiej”. Gdyby Stanisław D. żył w dacie wejścia w

życie ustawy o łączności, to byłby uprawniony do nieodpłatnego nabycia akcji Tele-

komunikacji Polskiej SA. Spadkobiercy Stanisława D. nie złożyli pisemnych oświad-

czeń o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji TP SA, gdyż w placówce poczty Pol-

skiej przy ul. P. w L. uzyskali informację, że akcje im się nie należą.

Sąd Rejonowy zważył między innymi, że według art. 24 ustawy z dnia 13 lipca

1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 51, poz. 298 ze zm.),

pracownikom przedsiębiorstwa państwowego przekształconego w spółkę przysługi-

wało prawo zakupu na zasadach preferencyjnych do 20% ogólnej liczby akcji tej

spółki należących do Skarbu Państwa, zaś zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 30 sierp-

nia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr

118, poz. 561 ze zm.), która uchyliła ustawę z 13 lipca 1990 r., uprawnionym pra-

cownikom przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia 15% akcji spółki należących

3

do Skarbu Państwa. W ocenie Sądu, Stanisław D. nie nabył prawa do nieodpłatnych

akcji Telekomunikacji Polskiej SA, ani nawet ekspektatywy tego prawa. Nie weszło

ono zatem w skład spadku po nim i nie mogło zostać nabyte przez jego spadkobier-

ców. Podstawy do uwzględnienia roszczeń powodów nie stanowi, ani ustawa z 13

lipca 1990 r., ani ogłoszona na jej tle uchwała Sądu Najwyższego z 15 listopada

2000 r., III ZP 20/00 (OSNAPiUS 2001 nr 16, poz. 504), u podstaw której leżał stan

faktyczny niebędący tożsamym ze stanem faktycznym niniejszej sprawy. Sąd Naj-

wyższy rozważał sytuację spadkobierców pracownika uprawnionego do zakupu akcji

na zasadach preferencyjnych, zmarłego przed wejściem w życie ustawy z 30 sierpnia

1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Tymczasem

Stanisław D. nie zaliczał się do grupy pracowników uprawnionych do nabycia akcji na

zasadach preferencyjnych na podstawie ustawy z 13 lipca 1990 r. Za uprawnionych,

według tej ustawy uważa się bowiem tych pracowników, którzy byli zatrudnieni w

momencie przekształcania przedsiębiorstwa, w którym pracowali, w spółkę prawa

handlowego. Spadkodawca powodów natomiast przez cały okres swojego zatrudnie-

nia był pracownikiem przedsiębiorstwa państwowego. W dacie śmierci Stanisława D.

prawo pracowników „Poczty Polskiej” do nieodpłatnych akcji Telekomunikacji Polskiej

SA nie istniało i nie miał on nawet uzasadnionych prawnie widoków na uzyskanie

prawa do nieodpłatnego nabycia akcji tej spółki. Art. 82 ustawy z dnia 23 listopada

1990 r. o łączności (jednolity tekst: Dz.U. Nr 117, poz. 564 ze zm.) przyznał pracow-

nikom Telekomunikacji Polskiej SA, w przypadku sprzedaży akcji spółki, uprawnienia

przewidziane dla pracowników przedsiębiorstwa państwowego podlegającego pry-

watyzacji. Przepis ten nie objął natomiast pracowników „Poczty Polskiej”, nadal za-

trudnionych w przedsiębiorstwie państwowym. Prawo do nieodpłatnych akcji TP SA

zostało przyznane pracownikom PPUP „Poczta Polska” dopiero od 29 grudnia 1998

r., nie mógł go więc nabyć Stanisław D., który zmarł 19 grudnia 1994 r. Ponieważ

spadkodawca powodów w chwili śmierci nie był uprawniony do akcji, to uprawnienie

to nie weszło do spadku po nim.

Z tych względów Sąd Rejonowy oddalił powództwo.

Apelację od tego wyroku wnieśli powodowie. W jej uzasadnieniu podnieśli

między innymi, że Stanisław D. nabył jeszcze przed rokiem 1998 ekspektatywę

prawa do udostępnienia nieodpłatnie oferowanych akcji z uwagi na „tendencje usta-

wodawcze względem uprzywilejowanego traktowania pracowników”.

Sąd Okręgowy w wyroku z 19 grudnia 2002 r. oddalił apelację.

4

W kasacji od tego wyroku strona powodowa zarzuciła naruszenie przepisów

prawa materialnego: 1) poprzez zastosowanie nieobowiązującego w dniu wyrokowa-

nia art. 82 ustawy o łączności z 23 listopada 1990 r., uchylonego z dniem 1 stycznia

2001 r. na podstawie art. 131 pkt. (nie podaje jaki) w związku z „art. 151 28” (tak w

oryginale) ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. Prawo Telekomunikacyjne i w konsekwencji

naruszenie art. 3 k.c. przez jego niezastosowanie, 2) poprzez błędną wykładnię art.

481 oraz w związku z art. 922 § 1 k.c. w związku z § 10 ust. 1 rozporządzenia Mini-

stra Skarbu Państwa z 3 kwietnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad podziału

uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą

z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych pracowników (Dz. U. Nr

33, poz. 200), polegającą na przyjęciu, że zmarły spadkodawca Stanisław D. nie na-

był nawet ekspektatywy prawa do nieodpłatnego otrzymania akcji w rozumieniu art.

922 § 1 k.c., co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że strona powodowa nie po-

niosła szkody w rezultacie nieprzydzielenia akcji Telekomunikacji Polskiej SA, a

przez to, że nie można mówić o odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa za

niewykonanie zobowiązania, 3) naruszenie art. 21 i 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez

ich niezastosowanie.

Ponadto, skarżący zarzucili rażące naruszenie przepisów procedury, a dokład-

nie art. 227 w związku z art. 233 § 2 oraz w związku z art. 473 k.p.c., poprzez odda-

lenie wniosków dowodowych powodów dotyczących przesłuchania w charakterze

świadków pracowników Telekomunikacji Polskiej SA na okoliczność odmowy przyję-

cia oświadczeń powodów o zamiarze nabycia nieodpłatnych akcji, przysługujących

po zmarłym Stanisławie D., co miało istotny wpływ na wynik procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nietrafny jest zarzut naruszenia prawa materialnego przez zastosowanie nie-

obowiązującego w dniu wyrokowania art. 82 ustawy 23 listopada 1990 r. o łączności i

w konsekwencji naruszenie art. 3 k.c. przez jego niezastosowanie. Uzasadniając ten

zarzut, skarżący wskazują, że wyżej wymieniony art. 82 został uchylony z dniem 1

stycznia 2001 r. na podstawie art. 131 pkt 28 ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. - Prawo

Telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 73, poz. 852), a ustawa ta nie stanowi, że uchylone

przez nią przepisy ustawy o łączności należy stosować w określonych kategoriach

stosunków z mocą wsteczną (art. 3 k.c.). Z tego względu, stwierdzają oni, że wska-

5

zany art. 82 nie może mieć w sprawie zastosowania, skoro sąd uwzględnia stan

prawa z chwili wydania wyroku (art. 316 § 1 k.p.c.).

Należy zauważyć, że skarżący niewłaściwie odczytują treść art. 316 § 1 k.p.c.

Z przepisu tego wynika - i w tym zakresie skarżący mają rację - że sąd drugiej ins-

tancji obowiązany jest, przy uwzględnieniu unormowań zawartych w art. 381 i 382

k.p.c., brać pod uwagę zmiany w stanie faktycznym i prawnym wpływające na treść

rozstrzygnięcia (por. między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z 10 listopada

1998 r., III CKN 259/98, OSNC 1999 nr 4, poz. 82 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 6

października 2000 r., IV CKN 116/00, niepublikowany). Oznacza to jednak, że sąd

bierze pod uwagę wszystkie przepisy prawa, łącznie z art. 3 k.c. Z przepisu tego wy-

nika zaś, że „ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba, że to wynika z jej brzmienia lub

celu”. Dlatego też podkreślane w kasacji uchylenie mocy obowiązującej art. 82

ustawy z 23 listopada 1990 r. o łączności odnosi się do stosunków prawnych powsta-

łych od 1 stycznia 2001 r., tj. od daty wejścia w życie Prawa Telekomunikacyjnego.

Ustawa ta nie przewiduje bowiem wstecznego działania jej przepisów. Dlatego też

twierdzenie skarżących, że art. 82 ustawy z 23 listopada 1990 r. o łączności nie ma

zastosowania w sprawie, nie jest trafne.

Nieusprawiedliwiony jest także zarzut naruszenia art. 922 § 1 k.c. Zgodnie z

tym przepisem, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego

śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi czwartej Kodeksu cy-

wilnego. Zdaniem powodów, zmarły Stanisław D. nabył ekspektatywę otrzymania ak-

cji prywatyzowanej jednostki organizacyjnej „Polska Poczta, Telegraf i Telefon” (dalej

jako „PPTT”), a ta ekspetatywa, na podstawie art. 922 k.c., weszła w skład majątku

spadkowego, zaś odmowa (autor kasacji nie wyjaśnia, jaką odmowę ma na myśli)

oparta była na art. 82 ustawy 23 listopada 1990 r. o łączności, nieobowiązującym w

dacie zgłoszenia przez powodów-spadkobierców oświadczenia o zamiarze nieod-

płatnego nabycia akcji.

Wbrew powyższemu twierdzeniu, Stanisław D. nie nabył ekspektatywy otrzy-

mania akcji prywatyzowanego przedsiębiorstwa „PPTT”. Zmarł on 19 grudnia 1994 r.

Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń dokonanych w sprawie, Stanisław D. był

początkowo pracownikiem „PPTT”. Następnie, po przekształceniu dokonanym w wy-

konaniu art. 76 ust. 1 ustawy z 23 listopada 1990 r. o łączności, został pracownikiem

przedsiębiorstwa użyteczności publicznej „Poczta Polska”. Przedsiębiorstwo uży-

teczności publicznej „Poczta Polska” nie podlegało prywatyzacji na podstawie ustawy

6

z 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, ani nie podlegało

komercjalizacji lub prywatyzacji na podstawie ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komer-

cjalizacji i prywatyzacji i do dzisiaj jest przedsiębiorstwem państwowym, którego sta-

tus reguluje ustawa z dnia 30 lipca 1997 r. o państwowym przedsiębiorstwie użytecz-

ności publicznej „Poczta Polska" (Dz.U. Nr 106, poz. 675 ze zm.). Art. 82 ustawy z 23

listopada 1990 r. o łączności ograniczył prawo do zakupu akcji na zasadach prefe-

rencyjnych, wynikających z art. 24 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji

przedsiębiorstw państwowych, do grupy pracowników byłej „PPTT”, którzy po prze-

kształceniu dokonanym w wykonaniu art. 76 ust. 1 ustawy z 23 listopada 1990 r. o

łączności stali się pracownikami Telekomunikacji Polskiej SA (dalej jako „TP SA”)

Zgodnie z tym ostatnim przepisem, państwowa jednostka organizacyjna "PPTT", zo-

stała bowiem przekształcona w dwa podmioty: przedsiębiorstwo użyteczności pu-

blicznej Poczta Polska oraz w TP SA. Ustawodawca przyznał więc, co trafnie pod-

kreślił Sąd Okręgowy, prawo do preferencyjnego zakupu akcji jedynie pracownikom

tej części „PPTT”, którzy w wyniku przekształcenia „PPTT” stali się pracownikami

spółki TP SA. Wiązało się to z tym, że ustawa z 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji

przedsiębiorstw państwowych przyznawała takie prawa tylko pracownikom przedsię-

biorstw przekształcanych w spółkę. Dopiero ustawa z 26 listopada 1998 r. o zmianie

ustawy o łączności (Dz.U. Nr 150, poz. 984), która weszła w życie 29 grudnia 1998 r.

i utraciła moc obowiązującą 31 grudnia 1999 r., zmieniła art. 82 ust. 1 w ten sposób,

że przyjęła, iż w zakresie dotyczącym prawa do nieodpłatnego nabycia akcji spółki

TP SA przez uprawnionych pracowników stosuje się przepisy o komercjalizacji i pry-

watyzacji przedsiębiorstw państwowych, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 oraz art. 2 ustawy

z dnia 26 listopada 1998 r. o zmianie ustawy o łączności. Za uprawnionych pracow-

ników akt ten uznał między innymi, osoby będące w dniu przekształcenia, dokonane-

go na podstawie art. 76, pracownikami „PPTT” oraz osoby, które przepracowały co

najmniej dziesięć lat w „PPTT” lub w spółce TP SA, a rozwiązanie stosunku pracy

nastąpiło wskutek przejścia na emeryturę lub rentę albo z przyczyn określonych w

art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywa-

nia z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).

Stanisław D. zmarł, jak wynika z powyższego, w okresie, kiedy nie był objęty

ani przepisami ustawy z 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwo-

wych na podstawie art. 82 ustawy z 23 listopada 1990 r. o łączności w pierwotnym

7

brzmieniu tego przepisu (Dz. U. Nr 86, poz. 504 ze zm.), ani przepisami ustawy o

komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, na podstawie art. 82

ustawy z 23 listopada 1990 r. o łączności w brzmieniu ustalonym ustawą z 26 listo-

pada 1998 r. o zmianie ustawy o łączności. Ta ostatnia ustawa nie mogła mieć do

niego zastosowania z uwagi na zasadę nieretroakcji (art. 3 k.c.). Art. 3 tej ustawy

stanowił bowiem, że wchodzi ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Nie

ma zatem podstaw do przypisywania jej działania wstecznego na podstawie art. 3

k.c. in fine. W takim razie, nie można mówić o istnieniu ekspektatywy nabycia prawa

do preferencyjnego lub nieodpłatnego nabycia akcji. Ekspektatywa, której pojęcie jest

jeszcze ciągle sporne, jest rozumiana albo jako prawo tymczasowe, to jest szcze-

gólna postać prawa podmiotowego, chroniąca interesy podmiotu związane z oczeki-

waniem, że prawo podmiotowe w pełnym zakresie i definitywnie w przyszłości nabę-

dzie, albo jako stan faktyczny opisany w hipotezie normy prawnej, od którego speł-

nienia się zależy nabycie prawa podmiotowego. Niezależnie jednak od różnic w po-

glądach na prawną naturę ekspektatywy, panuje pełna zgodność co do tego, że

oczekiwanie na nabycie prawa podmiotowego w pełnym zakresie (pierwsze stanowi-

sko) czy też nabycie prawa podmiotowego (drugie stanowisko) musi mieć oparcie w

przepisach prawnych obowiązujących w dacie powstania ekspektatywy. Ekspektaty-

wa ma bowiem zawsze źródło w przepisach prawa, ponieważ nabycie, czy też osta-

teczne nabycie prawa podmiotowego, wiąże się z realizacją zachowań wynikających

z hipotezy istniejącej normy prawnej (por. np. uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyż-

szego z 30 listopada 1974 r., III CZP 1/74, OSNCP 1975 nr 3, poz. 37; postanowie-

nie Sądu Najwyższego z 26 czerwca 2001 r., I CA 1/01, OSNC 2002 nr 2, poz. 26;

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lutego 2001 r., V SA

2482/00, niepublikowany). Nieistnienie normy prawnej określającej prawo podmioto-

we, które jest objęte ekspektatywą, oznacza bowiem brak podstaw do oczekiwania.

Co więcej, ekspektatywa musi się opierać na normie prawnej odpowiadającej kon-

kretnej sytuacji podmiotu wywodzącego z niej skutki prawne, a nie np. na normie

ogólnie wskazującej na możliwość powstania danego prawa (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 2 lipca 2002 r., II CK 143/02, niepublikowane). Tymczasem,

skarżący nie wskazują żadnego przepisu prawa, który mógłby stanowić podstawę

uzyskania przez zmarłego Stanisława D. ekspektatywy otrzymania akcji prywatyzo-

wanego przedsiębiorstwa PPTT.

8

Nietrafne jest także powoływanie się przez powodów na uchwałę siedmiu sę-

dziów Sądu Najwyższego z 15 listopada 2000 r., III ZP 20/00 (OSNAPiUS 2001 nr

16, poz. 504). Przyjęta w tej sprawie teza o uprawnieniu spadkobierców zmarłego

pracownika do realizacji prawa do nieodpłatnego nabycia akcji na zasadach określo-

nych w ustawie z 13 lipca 1990 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw

państwowych została oparta na tym, że zmarły, na podstawie obowiązujących w da-

cie jego śmierci przepisów prawa był uprawniony do nabycia akcji spółki akcyjnej, w

którą zostało przekształcone przedsiębiorstwo państwowe i prawo to, wskutek zmian

przepisów, z woli ustawodawcy przekształciło się w prawo do nieodpłatnego nabycia

akcji regulowane w ustawie o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw pań-

stwowych. Taki stan rzeczy nie wystąpił w niniejszej sprawie, bowiem Stanisław D. w

dacie śmierci nie był uprawniony do nabycia akcji po cenach preferencyjnych. W tym

zakresie, z przedstawionych powyżej powodów, Sąd Najwyższy w obecnym składzie

nie podziela stanowiska wyrażonego w wyroku z 23 maja 2003 r., III CKN 1308/00

(niepublikowany), w którym Sąd Najwyższy uznał, że powołana wyżej uchwała Sądu

Najwyższego z 15 listopada 2000 r., III ZP 20/00, uzasadnia pogląd, że w okoliczno-

ściach faktycznych i prawnych zbliżonych do występujących w niniejszej sprawie,

prawo do nieodpłatnego nabycia akcji TP SA może być zrealizowane przez spadko-

bierców zmarłego, byłego pracownika „Poczty Polskiej”.

Nieusprawiedliwione są także zarzuty naruszenia art. 21 i 32 ust. 1 Konstytucji

RP. Zgodnie z art. 21 ust. 1 „Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedzi-

czenia”. Z kolei ust. 2 tego artykułu stanowi, że „wywłaszczenie jest dopuszczalne

jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodo-

waniem”. Według art. 32 ust. 1 „wszyscy są wobec prawa równi; wszyscy mają prawo

do równego traktowania przez władze publiczne”. Z uzasadnienia kasacji wynika, że

naruszenia wymienionych przepisów skarżący upatrują w odmowie Sądu uznania, że

Stanisław D. nabył prawo do nieodpłatnego nabycia akcji, przez co nie weszło ono

do masy spadkowej.

Autor kasacji nie podaje, który z przytoczonych wyżej ustępów art. 21 Kon-

stytucji ma na myśli. Na uzasadnienie zarzutu naruszenia tych norm Konstytucji

wskazuje jedynie, że „w rachubę wchodzi konieczność ochrony dziedziczenia (art. 21

Konstytucji), a interpretacja Sądów pierwszej i drugiej instancji narusza przepis art.

21 Konstytucji stosowany przecież wprost, przy czym naruszenie to jest na tyle po-

ważne, że polega przecież na wykładni i zastosowaniu przepisu nieistniejącego”. Za-

9

cytowana w całości argumentacja skarżących oraz sposób jej prezentacji uniemożli-

wiają Sądowi Najwyższemu pełne ustosunkowanie się do zarzutu naruszenia art. 21

Konstytucji RP. Można tylko stwierdzić, że wskazane przepisy nie mogły być naru-

szone przez zaskarżony wyrok, ponieważ, jak wyżej wykazano, zmarły Stanisław D.

nie nabył prawa, ani ekspektatywy nieodpłatnego nabycia akcji TP SA, a zatem nie

ma podstaw do stosowania przepisów o dziedziczeniu.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, skarżący wska-

zują, że jego naruszenie polega na rozróżnieniu, w oparciu o uchylony art. 82 ustawy

o łączności, grup uprawnionych pracowników, a następnie odwołują się do cytowanej

wyżej uchwały Sądu Najwyższego z 15 listopada 2000 r. Zarzut ten jest, po pierw-

sze, nieprecyzyjny. Autor kasacji nie podaje bowiem, czy chodzi mu o art. 82 w

brzmieniu z 1990 r. czy z 1998 r. Po drugie, jest nietrafny, bowiem w brzmieniu z

1990 r., w którym rzeczywiście dokonano istotnego dla niniejszej sprawy rozróżnienia

pracowników „PPTT” z punktu widzenia prawa do zakupu akcji po cenach preferen-

cyjnych, przepis ten był zgodny z założeniem ustawy z 13 lipca 1990 r., iż uprawnie-

nie to przysługuje jedynie pracownikom prywatyzowanych przedsiębiorstw, którzy w

wyniku przekształcenia stają się pracownikami spółki prawa handlowego. Jak trafnie

wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 maja 2002 r. (P 10/01, OTK-A 2002

nr 3, poz. 35) „co do zasady, uprawnienia pracownicze związane z prywatyzacją nie

stanowiły formy dodatkowego wynagrodzenia dla pracowników danego przedsiębior-

stwa, nie miały charakteru rekompensaty, wreszcie nie służyły powszechnemu

uwłaszczeniu obywateli; celem zagwarantowania ustawą z 30 sierpnia 1996 r., a

także na podstawie art. 82 ustawy o łączności uprawnień do nieodpłatnego nabycia

akcji było stworzenie warunków społecznych sprzyjających jak najszybszej transfor-

macji ustroju gospodarczego państwa; zważywszy na taki cel rozważanego unormo-

wania, a także związaną z tym celem konieczność ścisłego interpretowania przepi-

sów dotyczących nieodpłatnego nabycia akcji, nieobjęcie prawem do preferencyjne-

go nabycia akcji pracowników, którzy pozostali nadal pracownikami przedsiębiorstwa

państwowego (Poczty Polskiej) nie może być uznane za naruszenie zasady równości

wobec prawa”. Istotne dla oceny rozpatrywanego zarzutu jako bezzasadnego jest

także to, że w cytowanym wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny, po rozpatrzeniu

kwestii zróżnicowania sytuacji prawnej byłych pracowników zakładów pracy należą-

cych do struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa państwowego Poczta Polska, Te-

legraf i Telefon w momencie jego przekształcenia w przedsiębiorstwo użyteczności

10

publicznej Poczta Polska oraz w Telekomunikację Polską SA orzekł, że „art. 82 ust. 2

pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 1990 r. o łączności w brzmieniu obowiązującym od

dnia 29 grudnia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2000 r., nie jest niezgodny z art. 32 Kon-

stytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. Pomimo, iż orzeczenie to dotyczy art. 82 ustawy o

łączności w brzmieniu obowiązującym od dnia 29 grudnia 1998 r., to istota problemu,

tj. oceny zróżnicowania pracowników z punktu widzenia prawa o akcji, jest ta sama.

Bezpodstawny jest także zarzut naruszenia § 10 ust. 1 rozporządzenia Mini-

stra Skarbu Państwa z 3 kwietnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad podziału

uprawnionych pracowników na grupy. Zgodnie z tym przepisem, „Minister Skarbu

Państwa zawiera w imieniu Skarbu Państwa z uprawnionym pracownikiem umowę

nieodpłatnego zbycia akcji”. Skoro jednak powodowie nie odziedziczyli ekspektatywy

nabycia akcji, to przepis ten nie mógł mieć do nich zastosowania.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 227 k.p.c. w związku z art. 233 § 2 k.p.c. w

związku z art. 473 k.p.c., należy stwierdzić, że trafnie Sąd Okręgowy uznał, iż nie

można dopatrzyć się w działaniu Sądu pierwszej instancji naruszenia procedury po-

przez oddalenie wniosków dowodowych o przesłuchanie w charakterze świadków

pracowników Telekomunikacji Polskiej SA na okoliczność odmowy przyjęcia oświad-

czeń powodów o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji po zmarłym. Przeprowadze-

nie tych dowodów, przy przyjętej trafnie przez Sąd Rejonowy ocenie prawnej, że

Stanisław D. nie nabył nawet ekspektatywy prawa nieodpłatnego nabycia akcji, było

zbędne i prowadziłoby jedynie do przedłużenia procesu i wzrostu jego kosztów. Z

tych samych względów zbędne było prowadzenie postępowania dowodowego w tym

zakresie przez Sąd Okręgowy.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39312

k.p.c. orzekł jak

w sentencji.

========================================