III RN 135/03

Wyrok z dnia 12 grudnia 2003 r.

III RN 135/03

1. Decyzja administracyjna organu kolegialnego (zgodnie z zasadą pi-

semności postępowania - art. 14 § 1 k.p.a.) jest „opatrywana podpisami” osób

uczestniczących w jej przyjęciu albo przez sporządzenie odrębnego doku-

mentu, który jest podpisywany przez wszystkie osoby uczestniczące w jego

przyjęciu, albo też przez ujęcie treści rozstrzygnięcia przyjętego w wyniku gło-

sowania w protokole posiedzenia, do którego załączona jest podpisana przez

uczestników posiedzenia lista obecności członków organu kolegialnego. Taka

praktyka podpisywania decyzji administracyjnych (art. 104 k.p.a.) podejmowa-

nych przez kolegialne organy orzekające jest zgodna z art. 107 § 1 k.p.a.

2. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu do doręcze-

nia stronie postępowania jednego uwierzytelnionego odpisu decyzji, a nie jej

oryginału (art. 109 § 1 k.p.a.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2003 r.

sprawy ze skargi Adama O. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z

dnia 7 sierpnia 2001 roku, w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów, na skutek re-

wizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...] od wyroku Naczel-

nego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2003 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Admi-

nistracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Okręgowa Rada Adwokacka w W. uchwałą [...] z dnia 28 września 2000 r.

postanowiła o skreśleniu Adama O. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W., bo-

wiem - jak podano w uzasadnieniu powyższej uchwały - w Monitorze Polskim z 1999

2

r. (Nr 10, poz. 147) opublikowane zostało jego nazwisko jako tajnego i świadomego

współpracownika organów bezpieczeństwa państwa w latach 1955-1959, przy czym

fakt ten miał miejsce przed uzyskaniem przezeń wpisu na listę adwokatów, lecz o

fakcie tym Adam O. nie poinformował organów adwokatury podejmując starania o

wpis na listę adwokatów. Powyższa uchwała została przyjęta w nawiązaniu do wcze-

śniejszej uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej [...] z dnia 17 kwietnia 1999 r., mocą

której uznano pracę i służbę adwokatów w organach bezpieczeństwa w latach 1944-

1990 oraz tajną i świadomą współpracę z tymi organami za sprzeniewierzenie się

podstawowym zasadom moralnym i fundamentalnym zasadom etyki adwokackiej.

Następnie, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, w wyniku rozpoznania

odwołania Adama O. od powyższej uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. [...]

z dnia 28 września 2000 r., uchwałą z dnia 7 sierpnia 2001 r. postanowiło „odwołanie

pozostawić bez uwzględnienia”.

W wyniku skargi Adama O. na powyższą uchwałę Prezydium Naczelnej Rady

Adwokackiej z dnia 7 sierpnia 2001 r., Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie

wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2003 r. [...] „stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały i

poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia 28 września

2000 r. w przedmiocie skreślenia Adama O. z listy adwokatów”, bowiem - jak wywiódł

w uzasadnieniu tego wyroku - pomimo, że Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonych

uchwałach zarzucanych przez skarżącego naruszeń prawa - ani naruszenia art. 74

ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.,

w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania przedmiotowych uchwał przez

organy samorządu adwokackiego), ani też art. 77 § 1 oraz art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a.

(jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 44 ust. 1 i

art. 74 Prawa o adwokaturze. Natomiast „Naczelny Sąd Administracyjny dopatrzył się

jednak z urzędu w obu uchwałach rażącego naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. Zarówno

uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej, jak i uchwała Prezydium Naczelnej Rady

Adwokackiej miały bowiem w istocie charakter decyzji administracyjnych i znajdowały

do nich zastosowanie przepisy k.p.a. W przypadku decyzji organu kolegialnego pod-

pis powinien być więc złożony przez wszystkich członków organu (por. uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 30 września 1992 r., III AZP 17/92, OSNCP 1993 nr 3,

poz. 25). Jedynie w przypadku ustawowych przepisów odrębnych, jak np. w art. 39

ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz.U. 2001 r. Nr

142, poz. 1591 ze zm.) może być ona podpisana przez przewodniczącego organu.

3

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym wyraźnie, że ‘nie jest spełniony wa-

runek wydania decyzji przez organ kolegialny, gdy wszyscy członkowie organu pod-

pisali protokół rozprawy zawierający treść rozstrzygnięcia, natomiast tylko przewod-

niczący składu podpisał decyzję wraz z uzasadnieniem (por. teza wyroku NSA z 24

stycznia 1991 r., SA/Gd 1152/90, ONSA 1991 nr 2 poz. 34). Taka zaś sytuacja miała

miejsce w przedmiotowej sprawie. W wyroku z 26 marca 1993 r., II SA 869/92

(ONSA 1993 nr 4 poz. 10), Sąd podkreślił, że bezskuteczne są w takim przypadku

postanowienia wewnętrznego regulaminu i nie mają one mocy prawnej jako

sprzeczne z ustawą. W przedmiotowej sprawie obie uchwały organów adwokatury

nie zostały podpisane przez cały skład orzekający, lecz pierwsza z nich przez dzie-

kana i kierownika biura, a druga przez przewodniczącego i protokolanta. Stanowi to,

zgodnie z przedstawionym wyżej stanowiskiem rażące naruszenie prawa. Wymaga

również podkreślenia, że w wyniku odwołania może zapaść jedynie rozstrzygnięcie

odpowiadające w swojej treści art. 138 k.p.a. Tymczasem w przedmiotowej sprawie

organ pozostawił odwołanie bez rozpatrzenia. Stanowi to rażące naruszenie art. 138

k.p.a.”.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego pismem z dnia 29 sierpnia 2003 r. [...]

wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administra-

cyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2003 r. [...], zarzucając temu wyrokowi ra-

żące naruszenie: po pierwsze - art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o

adwokaturze (Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) „poprzez jego błędną wykładnię, pole-

gającą na uznaniu, że decyzja wydana przez okręgową radę adwokacką winna być

podpisana przez wszystkich jej członków”; oraz po drugie - art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2

k.p.a. w związku z art. 107 k.p.a. „poprzez przyjęcie, że brak podpisów jednego z

członków organu kolegialnego na odpisie decyzji wydanej przez taki organ powoduje

eo ipso nieważność takiej decyzji administracyjnej”. W konsekwencji, Pierwszy Pre-

zes Sądu Najwyższego na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o

Naczelny Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm. - powoływanej

nadal jako ustawa o NSA) wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i prze-

kazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponowne-

go rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszy Prezes Sądu Naj-

wyższego podniósł w szczególności, że:

Po pierwsze, w zaskarżonym wyroku: „zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

w związku z art. 107 k.p.a. przez NSA jest w sposób oczywisty błędne, a opiera się

4

na rażącym naruszeniu art. 48 Prawa o adwokaturze, który to przepis w sposób jed-

noznaczny umocowuje dziekana okręgowej rady adwokackiej do jednoosobowej re-

prezentacji w całym zakresie działania tego organu adwokatury. Kolegialne organy

adwokatury podejmują decyzje w formie uchwał. Decyzja administracyjna, także

taka, która wydana jest w postaci uchwały podejmowanej przez organ kolegialny,

stanowi ‘oświadczenie woli’ wydającego ją organu, a w przypadku organu kolegial-

nego - wyraz woli przejawianej przez zespół osób fizycznych, pełniących na podsta-

wie określonych procedur prawnych, funkcję piastunów tych praw i obowiązków,

które ustawa przypisuje kolegialnemu organowi. Uchwałę należy uznać za podjętą z

chwilą wyrażenia woli przez organ kolegialny w sposób prawem określony, tzn. naj-

częściej w formie głosowania (tajnego lub jawnego) zwykłą lub kwalifikowaną więk-

szością głosów obecnych członków danego organu, przy zachowaniu minimalnej a

koniecznej dla możności podejmowania uchwał liczby uczestniczących osób (qu-

orum); fakt podjęcia uchwały oraz zachowania (lub nie) wymaganych dla ważności

danej ‘czynności konwencjonalnej’, podlega rejestracji i ujawnieniu w protokole. De-

cyzja administracyjna w ujęciu materialnym, jaką jest uchwała kolegialnego organu

samorządu adwokatów, uzyskuje zatem byt prawny już z chwilą złożenia w sposób

wyżej przewidziany oświadczenia woli przez organ kolegialny, nie zaś dopiero wów-

czas, gdy treść tego oświadczenia zostanie doręczona stronie w trybie art. 109 k.p.a.

Decyzja staje się natomiast skuteczna wobec strony z chwilą doręczenia mu pisma

obejmującego decyzję albo z chwilą jej ogłoszenia (art. 110 k.p.a.) - pismo takie lub

ogłoszenie stanowi decyzję w ujęciu formalnym. Uchwała okręgowej rady adwokac-

kiej podjęta w sprawach, w odniesieniu do których stosuje się przepisy k.p.a., uzy-

skuje byt prawny z chwilą jej podjęcia przez osoby, których podpisy złożone zostały

pod protokołem posiedzenia (tj. na liście obecności stanowiącej integralną jego

część) obejmującym treść uchwały. Materializuje się w obrocie poprzez doręczenie

stronie dokumentu obejmującego treść uchwały. Do sporządzenia - i podpisania - ta-

kiego dokumentu (stanowiącego decyzję administracyjną w formalnym ujęciu)

uprawniony jest z mocy art. 48 Prawa o adwokaturze dziekan lub, w jego zastęp-

stwie, wicedziekan rady. Brak podpisu wszystkich członków rady pod tym dokumen-

tem nie jest objęty wymogiem określonym w art. 107 § 1 k.p.a., albowiem doręczana

jest decyzja w rozumieniu formalnym.”

Po drugie, w rewizji nadzwyczajnej wyrażony został pogląd prawny, wedle któ-

rego: „nie można się zgodzić z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że

5

następstwem uchybienia obowiązkowi umieszczenia na odpisie decyzji podpisów

wszystkich osób uczestniczących w jej wydaniu ma być zawsze nieważność decyzji.

Konsekwencje takie ustawa wiąże jedynie z rażącym naruszeniem prawa, a za tym

może się to odnosić wyłącznie do wadliwego podpisania decyzji w sensie material-

nym, nie zaś formalnym. Ponadto konsekwencje takie mogłyby nastąpić tylko w

braku wyraźnego zapisu upoważniającego do podpisania decyzji jednego z członków

organów. Tymczasem w sprawach niniejszych samo wydanie decyzji (podjęcie

uchwały) nie nastąpiło z jakimkolwiek naruszeniem prawa, a stosowne protokoły zo-

stały podpisane przez wszystkie osoby uczestniczące w wydaniu decyzji. Decyzja

natomiast w sensie formalnym została podpisana przez dziekana okręgowej rady

adwokackiej upoważnionego do takiej czynności przez art. 48 § 1 Prawa o adwokatu-

rze”.

Po trzecie, równocześnie w rewizji nadzwyczajnej podkreślono, także, że:

„nawet gdyby podzielić pogląd NSA o wadliwej reprezentacji okręgowej rady adwo-

kackiej przy podpisywaniu zaskarżonych decyzji, uchybienie to nie może być w żad-

nym wypadku traktowane jako rażące naruszenie prawa. Ponadto, konieczne jest

rozróżnienie pomiędzy wadliwościami w składzie organu kolegialnego a wadliwym

podpisaniem decyzji wydanej przez organ kolegialny. W okolicznościach niniejszej

sprawy taka ewentualna wadliwość w żadnym stopniu nie wypacza bowiem treści

decyzji i jej celu ani nie uniemożliwia kontroli prawidłowości składu i działania organu

kolegialnego przy wydawaniu decyzji, skoro elementy te zostały odzwierciedlone w

jej treści. Nie ma zatem podstaw, aby uchybienie takie można było uznać za ‘rażące

naruszenie prawa’ w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a tym bardziej za narusze-

nie przepisów o właściwości”.

Po czwarte, w opinii rewizji nadzwyczajnej, prezentowane w niej stanowisko

prawne jest uzasadnione także z uwagi na: „brzmienie art. 268a k.p.a. Stosując ów

przepis odpowiednio do sytuacji będącej przedmiotem kwestionowanego wyroku

można przyjąć, że skoro dopuszcza się pisemne upoważnienie pewnych pracowni-

ków organu administracji publicznej do wydawania decyzji, to tym bardziej dopusz-

czalne jest udzielenie upoważnienia osobom pełniącym określone, kierownicze funk-

cje w organach samorządu adwokackiego do sporządzania decyzji w sensie formal-

nym w formie pisemnej. Upoważnienie takie zawarte jest w art. 48 ust. 1 Prawa o

adwokaturze i potwierdzone w ‘kwalifikowanej’ formie pisemnej, jaką stanowi regu-

lamin wydawany na podstawie upoważnienia ustawowego (art. 58 pkt 12 Prawa o

6

adwokaturze). Regulamin określający zasady funkcjonowania rad adwokackich

uchwalony został przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 3 października 1982 r., a

następnie zmieniony uchwałami NRA z dnia 9 października 1999 r. i z dnia 11 lutego

2001 r Minister Sprawiedliwości w ramach swych uprawnień nadzorczo-kontrolnych

(art. 14 Prawa o adwokaturze) nie zakwestionował zgodności z prawem żadnej z

powyższych uchwał. Oznacza to, że Regulamin ów, wydany na mocy delegacji usta-

wowej, stał się częścią systemu norm tworzących podstawy i ramy prawne funkcjo-

nowania samorządu zawodowego adwokatów i jego organów. Wspomniany regula-

min w § 2 ust. 1 i 2 przewiduje, że okręgowa rada adwokacka podejmuje decyzje

kolegialnie w formie uchwał, natomiast ich ‘wykonanie’, przez co należy rozumieć

także podpisanie i doręczenie zainteresowanym dokumentu obejmującego treść

uchwały ‘należy do osób odpowiedzialnych za ich realizację w związku z pełnioną

funkcją lub decyzją rady’. Z posiedzenia rady sporządza się protokół, który ‘podpisuje

przewodniczący obrad i sekretarz’ (§ 8 pkt 6). Ponadto, § 10 ust. 1 pkt f tegoż regu-

laminu zawiera upoważnienie dla dziekana do ‘podpisywania korespondencji urzę-

dowej’, tzn. do podpisywania wszystkich pism formułowanych w imieniu rady. (...)

dotyczy to także pism obejmujących treść podjętych uchwał rady.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. W art. 107 § 1 k.p.a. określone zostały elementy konieczne decyzji admini-

stracyjnej, rozumianej jako rozstrzygnięcie organu administracji publicznej albo inne-

go organu państwowego lub innego upoważnionego podmiotu w należącej do jego

właściwości indywidualnej sprawie (art. 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a.), do których zaliczony

został także „podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego

osoby upoważnionej do wydania decyzji”. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie wy-

rażane były przy tym oceny i poglądy prawne dotyczące sposobu prawidłowego za-

dośćuczynienia temu wymaganiu prawnemu w wypadku decyzji administracyjnych

wydawanych przez organy kolegialne. W tym kontekście na uwagę zasługują w

szczególności następujące spośród nich: 1) „z treści art. 107 § 1 k.p.a. wynika, że

zarówno rozstrzygnięcie, jak i uzasadnienie stanowią integralną część decyzji, a za-

tem powinny łącznie z innymi elementami pochodzić od osoby upoważnionej do jej

wydania. Tak rozumiana całość decyzji powinna być zaopatrzona w podpis osoby

upoważnionej. W odniesieniu do organu kolegialnego warunek powyższy zostaje od-

7

powiednio spełniony przez złożenie pod decyzją podpisów przez wszystkich człon-

ków składu orzekającego. Nie można uznać, że warunek wydania decyzji przez or-

gan kolegialny jest spełniony, gdy wszyscy członkowie organu podpisują protokół

rozprawy zawierający treść rozstrzygnięcia, natomiast tylko przewodniczący składu

podpisuje decyzję wraz z uzasadnieniem.” (wyrok Naczelnego Sądu Administracyj-

nego z dnia 24 stycznia 1991 r., SA/Gd 1152/90, ONSA 1991 nr 2, poz. 34); 2) „de-

cyzja sporządzona i podpisana jedynie przez przewodniczącego wojewódzkiego

sejmiku samorządowego, a następnie doręczona stronie, jest dotknięta nieważno-

ścią, gdyż rażąco narusza przepis art. 107 § 1 k.p.a., określający istotne elementy

decyzji, co do której szczególny przepis art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

o samorządzie terytorialnym (Dz.U. Nr 16, poz. 95 ze zm.) ustanawia bezwzględnie

obowiązującą zasadę, iż kolegium odwoławcze przy sejmiku orzeka w składzie trzy-

osobowym. W rozpoznawanej sprawie naruszenie polega na tym, iż w protokole roz-

prawy administracyjnej, przeprowadzonej w dniu 8 września 1990 r., znajduje się me-

rytoryczne rozstrzygnięcie odwołania skarżącego, wprawdzie bez uzasadnienia, ale

stanowiącego decyzję, podpisaną przez członków Kolegium Odwoławczego w skła-

dzie rozpoznającym odwołanie, podczas gdy w dniu 5 października 1990 r. została

sporządzona decyzja przez przewodniczącego Wojewódzkiego Sejmiku Samorzą-

dowego z pominięciem członków składu orzekającego w sprawie, objęta skargą do

Naczelnego Sądu Administracyjnego. W istocie zatem w różnych datach wydano

dwie ostateczne decyzje w tej samej sprawie (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.).” (wyrok Na-

czelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 1991 r., SA/Kr 1304/90, ONSA

z 1991 nr 1, poz. 18); 3) „w pojęciu ‘organizacji urzędów i instytucji gminnych’ nie

mieści się uprawnienie do wydawania przepisów gminnych, upoważniających wójta

lub burmistrza do podpisywania decyzji za zarząd gminy. Decyzje podjęte przez za-

rządu gminy powinny być podpisane przez wszystkich członków zarządu gminy, bio-

rących udział w podejmowaniu konkretnej decyzji. Nie ma podstaw do odstępstwa od

wymagań, przewidzianych w art. 107 § 1 k.p.a. (...) kwestia podpisywania decyzji

administracyjnych nie jest tylko sprawą określonego podziały pracy wewnątrz urzędu

czy też kwestią przekazania kompetencji organu poza taki urząd. Kwestia podpisy-

wania decyzji administracyjnych wiąże się bezpośrednio z ustawowym uprawnieniem

do wydawania decyzji. Jeśli zatem organ wydający decyzję ma charakter kolegialny,

to wszyscy członkowie tego organu biorący udział w podjęciu decyzji obowiązani są

ją podpisać.” (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1992 r., III AZP 17/92 -

8

OSNCP 1993 nr 3, poz. 25); dopiero „po dniu 17 listopada 1995 r. decyzję wydaną

przez samorząd gminy w sprawach z zakresu administracji publicznej podpisuje tylko

wójt lub burmistrz, pomimo iż w decyzji takiej wymienia się imię i nazwisko każdego z

członków zarządu, którzy brali udział w jej podjęciu (art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 8

marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym, jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 13,

poz. 74 ze zm. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 września 1995 r. o zmianie

ustawy o samorządzie terytorialnym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 124,

poz. 601)” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1997 r., III RN 65/97,

OSNAPiUS 1998 nr 14, poz. 411); 4) „zasadą jest, że decyzje wydawane przez or-

gany kolegialne powinny być podpisane przez wszystkich członków organu, biorą-

cych udział w podjęciu decyzji. Decyzja organu kolegialnego podpisana przez inne

osoby lub przez niektórych tylko członków składu orzekającego rażąco narusza

prawo.” (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2000 r., I SA

1109/00, Lex nr 55019); 5) do tego ostatniego poglądu prawnego nawiązuje także

uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym - oceniając le-

galność uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawie skreślenia radcy

prawnego z listy radców prawnych - Sąd ten stanął na stanowisku, że „nie jest speł-

niony warunek wydania decyzji przez organ kolegialny, gdy wszyscy członkowie or-

ganu podpisali protokół rozprawy zawierający treść rozstrzygnięcia, natomiast tylko

przewodniczący składu podpisał decyzję wraz z uzasadnieniem. Taka zaś sytuacja

miała miejsce w przedmiotowej sprawie. (...) bezskuteczne są w takim przypadku po-

stanowienia wewnętrznego regulaminu danego organu i nie mają one mocy prawnej

jako sprzeczne z ustawą.” (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lu-

tego 2003 r., II SA 455/02, Wokanda 2003 nr 7-8, poz. 76); 6) taką samą argumenta-

cją posłużył się również Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie,

podkreślając przy tym, że „regulaminy mogą dotyczyć jedynie czynności wewnętrz-

nych i organizacji pracy, ale w żadnym razie nie mogą wkraczać w dziedzinę orzecz-

nictwa poddaną uregulowaniu k.p.a. W przedmiotowej sprawie obie uchwały orga-

nów adwokatury nie zostały podpisane przez cały skład orzekający, lecz pierwsza z

nich przez dziekana i kierownika biura, a druga przez przewodniczącego i protoko-

lanta. Stanowi to rażące naruszenie prawa.” (wyrok Naczelnego Sądu Administracyj-

nego z dnia 29 kwietnia 2003 r., II SA 2919/01).

Równocześnie, w nawiązaniu do dyspozycji art. 109 § 1 k.p.a. („decyzję dorę-

cza się stronom na piśmie”), w orzecznictwie sądowym sformułowany został pogląd

9

prawny, wedle którego: „przepis art. 109 § 1 k.p.a. nakazuje organowi doręczyć stro-

nie (stronom) decyzję, przez co należy rozumieć, że doręcza się oryginał. Każda ‘ko-

pia’ decyzji, która zostaje doręczona stronom, musi być podpisana przez osobę

(osoby) upoważnioną do wydania decyzji, przez co każdy egzemplarz jest decyzją na

prawach oryginału. W przepisach postępowania administracyjnego nie ma podstaw

do uznania, że w aktach sprawy można pozostawić oryginał wydanej decyzji, a stro-

nie (stronom) doręczyć li tylko wypis bądź odpis decyzji.” (postanowienie Naczelnego

Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 1998 r., II SA/Gd 1618/96, Lex nr

44208).

Przytoczone orzecznictwo sądowe, w tym również wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, opiera się w istocie na dwóch milcząco

przyjętych założeniach:

Po pierwsze, na założeniu, wedle którego tryb realizacji określonego w art.

107 § 1 k.p.a. wymagania ustawowego dotyczącego ‘podpisu’, jako elementu ko-

niecznego decyzji administracyjnej, winien być taki sam w każdym wypadku, nieza-

leżnie od tego, czy decyzję wydaje organ jednoosobowy czy też organ kolegialny

oraz niezależnie od tego, czy organ kolegialny jest powołany wyłącznie do sprawo-

wania funkcji orzeczniczej wyspecjalizowanym organem fachowym (działającym w

określonym ‘składzie orzekającym’), czy też w danym wypadku organ kolegialny

pełni funkcje orzecznicze, sprawując równocześnie także inne funkcje administracyj-

ne. Założenie to nie jest trafne. Należy bowiem zważyć, że:

a) Przede wszystkim, art. 107 § 1 k.p.a. przesądza wyłącznie o tym, że do ko-

niecznych (obligatoryjnych) elementów każdej decyzji administracyjnej - rozumianej

jako przyjęte przez właściwy organ rozstrzygnięcie w indywidualnej sprawie z zakre-

su administracji publicznej, mające na celu jej załatwienie co do istoty (w całości lub

w części) albo mające na celu jej zakończenie w danej instancji w inny sposób (art.

104 w związku z art. 1 § 1 pkt 1 k.p.a.) - należy także „podpis z podaniem imienia i

nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji”.

Przepis ten przesądza więc jedynie o tym, że tak rozumiany ‘podpis’ stanowi inte-

gralny element każdej decyzji administracyjnej. Prawne i praktyczne znaczenie ‘pod-

pisu’ decyzji administracyjnej polega bowiem na tym, że ‘podpis decyzji’ pozwala na

identyfikację osoby (lub osób) sprawującej (lub sprawujących) funkcję danego orga-

nu administracji publicznej, za wiedzą i wolą której (których) konkretne rozstrzygnię-

cie zostało przyjęte. Tym samym daje to wszystkim zainteresowanym podmiotom (w

10

szczególności zaś adresatowi rozstrzygnięcia oraz właściwym organom sprawującym

kontrolę prawną decyzji administracyjnych - w tym sądom) możliwość weryfikacji lub

falsyfikacji autentyczności tego rozstrzygnięcia.

b) Natomiast art. 107 § 1 k.p.a. sam przez się nie przesądza o trybie (sposo-

bie), w jaki ‘podpis decyzji’ należy urzeczywistnić, jak również nie przesądza tego,

czy ‘podpis decyzji’ powinien być umieszczony już pod treścią samego rozstrzygnię-

cia, czy dopiero lub także pod jego uzasadnieniem. Przepis ten nie wyklucza także i

takiej możliwości, że kwestia ‘trybu (sposobu) urzeczywistniania podpisu decyzji’

może być - stosownie do okoliczności - wprost lub pośrednio determinowana przepi-

sami wykonawczymi lub kształtowana w drodze określonej praktyki, zwłaszcza w

sytuacji, gdy organizacja wykonywania zadań i kompetencji kolegialnego organu ad-

ministracji publicznej, który nie ma charakteru wyspecjalizowanego (fachowego) or-

ganu orzekającego, lecz jest organem wykonującym inne zadania administracyjne,

obok których i zwykle w związku z którymi organowi temu powierzone zostały także

określone funkcje orzecznicze (dotyczy to w szczególności organów kolegialnych

korporacji publicznoprawnych, np. organów adwokatury) regulowana jest tzw. regu-

laminem. Oczywiście, wprowadzane w tym względzie przepisy wykonawcze (nota

bene wydawane zwykle na podstawie wyraźnego upoważnienia ustawowego) lub

stosowana praktyka nie może być sprzeczna z obowiązującymi w tym zakresie prze-

pisami ustawowymi. I tak dla przykładu, jeżeli podejmowane na posiedzeniu takiego

organu kolegialnego rozstrzygnięcie, mające znamiona prawne ‘decyzji administra-

cyjnej’, uzyskuje postać ‘zmaterializowaną’ w formie stosownego ‘zapisu w protokole

posiedzenia’ tego organu (obok innych rozstrzygnięć podejmowanych przez ten or-

gan w czasie tego samego posiedzenia), a integralną częścią tego protokołu jest ‘li-

sta obecności członków’ tego organu (pozwalająca na jednoznaczne ustalenie imion i

nazwisk oraz stanowisk służbowych osób uczestniczących w tym posiedzeniu i w

pracach tego organu), to w sensie formalnym oznacza to, iż osoby podpisane na li-

ście obecności uczestniczyły także w podjęciu tego konkretnego rozstrzygnięcia

mającego znamiona ‘decyzji administracyjnej’. Dlatego w takim wypadku zarzut ja-

koby ta konkretna ‘decyzja administracyjna’ nie zawierała ‘podpisu’ (w rozumieniu

art. 107 § 1 k.p.a.) nie jest trafny. Opiera się on bowiem na dowolnym, bo nie wyni-

kającym z dyspozycji art. 107 § 1 k.p.a., a tym samym błędnym założeniu, że albo

osoby podpisane na załączonej do protokołu ‘liście obecności’ uczestniczące w da-

nym posiedzeniu nie uczestniczyły w podejmowaniu zaprotokołowanego rozstrzy-

11

gnięcia (‘decyzji administracyjnej’), albo że z przepisu tego wynika bezwzględny za-

kaz takiej praktyki urzeczywistniania ‘podpisu decyzji’ przez członków organów kole-

gialnych (skądinąd praktyki powszechnie stosowanej przez większość organów kole-

gialnych, nie mających charakteru wyspecjalizowanych organów orzekających), która

w istocie polega na ‘łącznym’ autoryzowaniu podpisem członka organu kolegialnego

na ‘liście obecności’ faktu jego uczestnictwa w danym posiedzeniu oraz w podejmo-

waniu wszystkich uchwał przyjętych w czasie jego trwania.

Po drugie, na założeniu, że wymaganie prawne dotyczące ‘podpisu decyzji’ -

w świetle obowiązującego porządku prawnego (art. 107 § 1 k.p.a.) - obowiązuje nie

tylko na etapie podjęcia przez kolegialny organ administracji publicznej rozstrzygnię-

cia - ‘wydania decyzji’ (art. 107 § 1 w związku z art. 104 k.p.a.), lecz także na etapie

‘doręczenia decyzji’ stronie (art. 109 § 1 k.p.a.). To założenie również nie jest trafne.

Należy bowiem mieć na uwadze, co następuje:

a) Praktyka funkcjonowania organów orzekających, a w każdym razie orga-

nów kolegialnych, wskazuje na to, że sekwencja czynności przy podejmowaniu przez

nie rozstrzygnięcia jest następująca: po przeprowadzeniu wymaganego postępowa-

nia dowodowego w rozpoznawanej sprawie oraz po jej przedyskutowaniu przez gre-

mium orzekające, przeprowadzane jest głosowanie nad proponowanym rozstrzy-

gnięciem sprawy; natomiast przyjęte w ten sposób rozstrzygnięcie - ‘decyzja’ organu

kolegialnego (zgodnie z zasadą pisemności postępowania - art. 14 § 1 k.p.a.) jest

‘opatrywana podpisami’ osób uczestniczących w jej przyjęciu (stosownie do obowią-

zujących w tym zakresie przepisów prawnych lub ukształtowanej praktyki): albo po-

przez sporządzenie odrębnego pisemnego dokumentu przyjęcia tego rozstrzygnię-

cia, który jest podpisywany przez wszystkie osoby uczestniczące w jego przyjęciu

(taka procedura ‘podpisywania’ decyzji administracyjnych stosowana jest zwykle

przez wyspecjalizowane kolegialne organy orzekające), albo też poprzez ujęcie treści

rozstrzygnięcia przyjętego w wyniku głosowania w protokole posiedzenia organu, do

którego załączona jest podpisana przez uczestników posiedzenia ‘lista obecności’

członków organu kolegialnego wraz z ich odręcznymi podpisami (taka procedura

‘podpisywania’ decyzji administracyjnych stosowania jest zwykle przez te organy ko-

legialne, które kompetencje orzekające sprawują obok innych zadań i funkcji z za-

kresu administracji publicznej). Taka praktyka podpisywania ‘decyzji administracyj-

nych’ (art. 104 k.p.a.) podejmowanych przez kolegialne organy orzekające, w obu

wyżej przedstawionych wariantach, nie narusza obowiązującego porządku prawnego

12

i jest zgodna z określonym w art. 107 § 1 k.p.a. wymaganiem prawnym dotyczącym

‘podpisu’, o ile odmienne wymagania prawne w tym względzie nie wynikają z odręb-

nych regulacji prawnych.

b) ‘Decyzja administracyjna’ (art. 107 § 1 w związku z art. 104 k.p.a.), której

oryginał (czyli jej jedyna autentyczna pierwotna wersja) w każdym wypadku pozo-

staje w aktach sprawy, powinna być ogłoszona (art. 109 § 2 w związku z art. 14 § 2

k.p.a.) lub doręczona stronie (art. 109 § 1 k.p.a.). Jednakże obowiązek ‘doręczenia

decyzji stronie’, o którym mowa jest w art. 109 § 1 k.p.a., w żadnym razie nie może

być rozumiany jako obowiązek doręczenia stronie ‘oryginału decyzji’. W przeciwnym

razie musiałoby to bowiem oznaczać, że: albo ‘oryginał decyzji’ podlegałby w tym

celu ‘usunięciu’ z akt sprawy, co nie tylko faktycznie uniemożliwiałoby realizację

prawnie gwarantowanej zasady względnej jawności akt postępowania (art. 73 i 74

k.p.a.), lecz także sprzeczne byłoby z zasadą integralności akt postępowania, która

jest konsekwencją ciążącego także na organach administracji publicznej ustawowe-

go obowiązku zapewnienia odpowiedniej ewidencji, przechowywania oraz ochrony

przed uszkodzeniem, zniszczeniem bądź utratą „powstającej w nich dokumentacji, w

sposób odzwierciedlający przebieg załatwiania i rozstrzygania spraw” (art. 6 ust. 1

ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach - jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1396 ze zm.); albo prowadziłoby do we-

wnętrznie sprzecznej konstatacji, jakoby organ obowiązany był do sporządzenia w

sprawie co najmniej (sic!) dwóch (bowiem w istocie zależałoby to od liczby stron

uczestniczących w postępowaniu w danej sprawie) ‘oryginałów decyzji’, z których ‘je-

den’ pozostawałby w aktach sprawy, a ‘drugi’ (‘pozostałe’) doręczałby stronie (stro-

nom) tego postępowania. Stąd wniosek, że w wykonaniu obowiązku, o którym mowa

w art. 109 § 1 k.p.a., właściwy organ administracji publicznej obowiązany jest do do-

ręczenia stronie (lub stronom postępowania) ‘z urzędu’ (a nie na jej wniosek) nie

‘oryginału decyzji’, lecz jednego uwierzytelnionego (czyli potwierdzonego co do

zgodności z oryginałem przez upoważnioną do tego osobę reprezentującą ten organ)

odpisu ‘oryginału decyzji’ (mającego walor jej duplikatu). Natomiast ewentualne dal-

sze kolejne egzemplarze uwierzytelnionych odpisów ‘oryginału decyzji’ organ wydaje

stronie już wyłącznie ‘na jej żądanie’ (art. 73 § 2 k.p.a.).

II. Stosownie do przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwoka-

turze (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), adwokatura, która

obejmuje ogół adwokatów i aplikantów adwokackich (art. 2 Prawa o adwokaturze),

13

jest zorganizowana na zasadach tzw. publicznoprawnego (przymusowego) samo-

rządu zawodowego (art. 1 ust. 2 Prawa o adwokaturze). Prawo o adwokaturze okre-

śla między innymi ustrój i zasady funkcjonowania organów adwokatury, do których

zalicza w szczególności także:

1) Okręgowe rady adwokackie, które są kolegialnymi organami izb adwokac-

kich (składającymi się z dziekana, pięciu do piętnastu członków i dwóch do czterech

zastępców członków - art. 42 ust. 1 Prawa o adwokaturze), do zakresu działania któ-

rych należą - w myśl sformułowanej w art. 44 ust. 1 w związku z art. 9 i art. 39 oraz

art. 30 Prawa o adwokaturze generalnej klauzuli domniemania kompetencji - wszyst-

kie sprawy adwokatury, których załatwiania ustawa nie zastrzega na rzecz tzw. orga-

nów adwokatury (czyli Krajowego Zjazdu Adwokatury, Naczelnej Rady Adwokackiej,

Wyższego Sądu Dyscyplinarnego oraz Wyższej Komisji Rewizyjnej - art. 9 Prawa o

adwokaturze) oraz innych organów izb adwokackich (czyli zgromadzenia izby, sądu

dyscyplinarnego lub komisji rewizyjnej - art. 39 Prawa o adwokaturze), na rzecz or-

ganów zespołów adwokackich (czyli zebrania zespołu, kierownika zespołu oraz ko-

misji rewizyjnej - art. 30 Prawa o adwokaturze) lub na rzecz organów państwowych.

Ponadto, niektóre sprawy ustawa wyraźnie zastrzega na rzecz kompetencji okręgo-

wej rady adwokackiej; do tej grupy spraw należy także kompetencja do ‘skreślenia

adwokata z listy adwokatów’ (art. 74 Prawa o adwokaturze). Równocześnie, ustawa

wyraźnie stanowi, iż ‘dziekan okręgowej rady adwokackiej’, który kieruje jej pracami i

przewodniczy jej posiedzeniu, „reprezentuje okręgową radę adwokacką” (art. 48 ust.

1 Prawa o adwokaturze).

2) Naczelną Radę Adwokacką (w składzie: prezes, adwokaci wybrani przez

Krajowy Zjazd Adwokatury w liczbie odpowiadającej liczbie dziekanów okręgowych

rad adwokackich, nie więcej jednak niż ośmiu adwokatów z tej samej izby oraz dzie-

kani okręgowych izb adwokackich - art. 9 oraz art. 57 - art. 62 Prawa o adwokaturze),

do zakresu działania której - obok wielu innych zadań - należy także rozpoznawanie

odwołania osoby zainteresowanej od uchwały okręgowej rady adwokackiej, podjętej

w pierwszej instancji (art. 46 Prawa o adwokaturze), w tym także od uchwały w

sprawie ‘skreślenia adwokata z listy adwokatów’ (art. 74 Prawa o adwokaturze). Przy

czym, Naczelna Rada Adwokacka wybiera ze swego grona Prezydium Naczelnej

Rady Adwokackiej, będące jej organem wykonawczym (w skład którego wchodzą:

prezes Naczelnej Rady Adwokackiej, dwóch wiceprezesów, sekretarz i jego zastęp-

ca, skarbnik, rzecznik dyscyplinarny oraz dwóch członków - art. 59 ust. 1 Prawa o

14

adwokaturze), które sprawuje czynności należące do zakresu działania Naczelnej

Rady Adwokackiej, o ile wyraźny przepis nie stanowi inaczej (art. 59 Prawa o adwo-

katurze). Oznacza to, że Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej rozpoznaje rów-

nież odwołania osób zainteresowanych od uchwał okręgowych rad adwokackich w

sprawie skreślenia adwokata z listy adwokatów (art. 59 ust. 3 i art. 58 pkt 8 w

związku z art. 74 i art. 46 Prawa o adwokaturze).

Powyższa regulacja ustawowa jednoznacznie wskazuje na to, że zarówno

okręgowe rady adwokackie, jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (oraz Na-

czelna Rada Adwokacka), jako kolegialne organy samorządu zawodowego adwoka-

tów, sprawują powierzone im Prawem o adwokaturze zróżnicowane zadania z zakre-

su administracji publicznej wobec tej grupy zawodowej, a w określonych sytuacjach

powołane są także do orzekania w sprawach indywidualnych, w tym między innymi w

sprawie ‘skreślenia adwokata z listy adwokatów’.

Równocześnie przepisy Prawa o adwokaturze wskazują na określone zasady

procedowania kolegialnych organów adwokatury (w tym okręgowych izb adwokac-

kich oraz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej), które powinny być przez nie re-

spektowane w związku ze sprawowaniem powierzonych im zadań administracji pu-

blicznej. Zostały one wprowadzone do obowiązującego porządku prawnego dwiema

różnymi metodami:

Po pierwsze, ustawodawca sam (wprost w ustawie) przesądził o tym, że: 1. do

ważności uchwały okręgowej rady adwokackiej wymagana jest obecność co najmniej

połowy członków, w tym dziekana lub wicedziekana (art. 45 ust. 1 Prawa o adwoka-

turze); 2. uchwała okręgowej rady adwokackiej zapada większością głosów, a w ra-

zie równości głosów przeważa głos przewodniczącego (art. 45 ust. 2 Prawa o adwo-

katurze); 3. uchwały w sprawach osobowych zapadają w głosowaniu tajnym, a w ra-

zie równości głosów rozstrzyga głos przewodniczącego, który ujawnia swój głos (art.

45 ust. 3 Prawa o adwokaturze); 4. uchwały organów adwokatury dotyczące bezpo-

średnio poszczególnych osób powinny zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne

(art. 12 ust. 1 Prawa o adwokaturze); 5. od uchwały okręgowej rady adwokackiej,

podjętej w pierwszej instancji, służy zainteresowanemu odwołanie do Naczelnej

Rady Adwokackiej (art. 46 Prawa o adwokaturze); 6. termin wniesienia środków od-

woławczych przewidzianych w ustawie wynosi czternaście dni od dnia doręczenia

orzeczenia lub uchwały (art. 12 ust. 2 Prawa o adwokaturze).

15

Po drugie, ustawodawca zamieścił w ustawie kategorycznie sformułowane

upoważnienia dla określonych organów kolegialnych adwokatury, upoważniając je

tym samym i zarazem zobowiązując do uchwalenia takich aktów prawa korporacyj-

nego, które mają bliżej dookreślić (skonkretyzować) organizację i tryb sprawowania

przez organy korporacji powierzonych jej zadań, w tym między innymi: 1. zobowiązał

Krajowy Zjazd Adwokatury do uchwalenia regulaminu dotyczącego działania orga-

nów adwokatury (art. 56 pkt 6 lit. a Prawa o adwokaturze). Na tej podstawie Krajowy

Zjazd Adwokatury uchwalił w dniu 23 listopada 1986 r. „Regulamin działania organów

adwokatury i organów izb adwokackich”, w myśl którego w szczególności: a) posie-

dzenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej odbywają się w miarę potrzeby, nie

rzadziej niż dwa razy w miesiącu (§ 15 ust. 1); b) Prezydium Naczelnej Rady Adwo-

kackiej podejmuje decyzje w formie uchwały większością głosów przy obecności co

najmniej połowy liczy członków, w tym prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej lub jed-

nego z jej wiceprezesów (§ 13 ust. 2); c) z posiedzenia plenarnego Prezydium Na-

czelnej Rady Adwokackiej sporządza się protokół, który podpisuje przewodniczący

obrad, sekretarz Naczelnej Rady Adwokackiej i protokolant wyznaczony przez Pre-

zydium Naczelnej Rady Adwokackiej, przy czym protokół ten powinien być udostęp-

niony członkom Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na następnym posiedzeniu

tego Prezydium i uważa się go za przyjęty, jeżeli członkowie Prezydium nie zgłoszą

poprawek (§ 15 ust. 2 w związku z § 11 ust. 2 i ust. 3); d) pracami Prezydium kieruje

prezes Naczelnej Rady Adwokackiej, który w szczególności także podpisuje kore-

spondencję urzędową (§ 17 ust. 1 pkt 4); e) sekretarz Naczelnej Rady Adwokackiej

odpowiada za wykonanie uchwał Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej i do jego

obowiązków należy między innymi redagowanie protokołów posiedzeń Prezydium

Naczelnej Rady Adwokackiej oraz analizowanie odwołań od uchwał okręgowych rad

adwokackich (§ 19 ust. oraz ust. 2 pkt 1 i pkt 8); f) ponadto, § 1 ust. 4 tego Regula-

minu stanowi, iż „do spraw nieunormowanych ustawą (przez co, zgodnie z dyspozy-

cją § 1 ust. 3 tego Regulaminu, należy rozumieć Prawo o adwokaturze) lub przepi-

sami wykonawczymi organów adwokatury mają zastosowanie odpowiednie przepisy

kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie określonym w art. 1 § 1 pkt 1 i

4.”. 2. zobowiązał Naczelną Radę Adwokacką do uchwalenia regulaminu dotyczą-

cego zasad funkcjonowania rad adwokackich (art. 58 pkt 12 lit c Prawa o adwokatu-

rze). Na tej podstawie Naczelna Rada Adwokacka uchwaliła w dniu 3 października

1982 r. „Regulamin w sprawie zasad funkcjonowania okręgowych rad adwokackich”

16

(następnie dwukrotnie zmieniany kolejnymi uchwałami z dnia 9 października 1999 r.

oraz z dnia 11 lutego 2001 r.), wedle którego w szczególności: a) posiedzenia rady

zwołuje i przewodniczy im dziekan nie rzadziej niż raz w miesiącu (§ 8 ust. 1 i ust. 3);

b) porządek dzienny posiedzenia rady ustala dziekan, zaś rada może uzupełnić lub

zmienić porządek dzienny posiedzenia (§ 8 ust. 4); c) okręgowa rada adwokacka po-

dejmuje swoje decyzje w formie uchwały, chyba że regulamin stanowi inaczej (§ 2

ust. 1); d) uchwały rady zapadają przy obecności co najmniej połowy jej członków (w

tym dziekana lub wicedziekana) zwykłą większością głosów, z tym że w razie równo-

ści głosów przeważa głos przewodniczącego (§ 8 ust. 5); e) z posiedzenia rady spo-

rządza się protokół, który podpisuje przewodniczący obrad i sekretarz; protokół musi

być udostępniony członkom rady przed następnym posiedzeniem rady i uważa się go

za przyjęty, jeżeli członkowie rady nie zgłoszą poprawek (§ 8 ust. 6); f) sekretarz rady

odpowiada za wykonanie uchwał rady, a do jego obowiązków należy między innymi

redagowanie protokołów posiedzeń rady (§ 12 ust. 1 i ust. 2 lit. a); g) okręgowa rada

adwokacka podejmuje swoje uchwały kolegialnie, natomiast wykonanie uchwały na-

leży do osób odpowiedzialnych za ich realizację w związku z pełnioną funkcją lub

decyzją rady (§ 2 ust. 2); h) uchwały dotyczące bezpośrednio poszczególnych osób,

doręcza się wraz z uzasadnieniem zainteresowanym za poświadczeniem odbioru;

każda taka uchwała musi zawierać pouczenie o trybie, formie i terminie przysługują-

cego odwołania (§ 3); i) dziekan reprezentuje radę i kieruje jej pracami, a w szcze-

gólności także podpisuje korespondencję urzędową (§ 10 ust. 1 lit. f); j) ponadto, § 1

ust. 4 tego Regulaminu stanowi, iż „do spraw nieunormowanych ustawą (przez co,

zgodnie z dyspozycją § 1 ust. 3 tego Regulaminu, należy rozumieć Prawo o adwo-

katurze) lub przepisami wykonawczymi organów adwokatury mają odpowiednie za-

stosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego” (§ 1 ust. 2).

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem i wynika to w sposób nie budzący

wątpliwości z akt sprawy, że stosownie do wyżej określonych zasad procedowania

organów kolegialnych adwokatury oraz zgodnie z wymaganiami określonymi w art.

107 § 1 k.p.a., które należy w tym wypadku stosować ‘odpowiednio’ (por. § 1 ust. 4

„Regulamin działania organów adwokatury i organów izb adwokackich” oraz § 1 ust.

4 . „Regulamin w sprawie zasad funkcjonowania okręgowych rad adwokackich”),

czyli mając na uwadze charakter, skład i prawem określone zasady funkcjonowania

tych organów kolegialnych:

17

Po pierwsze, Okręgowa Rada Adwokacka w W. na posiedzeniu w dniu 28

września 2000 r. podjęła na podstawie art. 74 Prawa o adwokaturze uchwałę o skre-

śleniu z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. adwokata Adama O. [...], która wraz

z wymaganym uzasadnieniem faktycznym i prawnym (art. 12 ust. 1 Prawa o adwo-

katurze) została ujęta w § 15 ‘w protokole [...] posiedzenia Okręgowej Rady

Adwokackiej w W. z dnia 28.09.2000 r.’, którego integralną częścią jest również lista

obecności członków Okręgowej Rady Adwokackiej w W. wraz z odręcznymi podpi-

sami osób uczestniczących w tym posiedzeniu, a następnie w formie uwierzytelnio-

nego ‘wyciągu z tego protokołu’ - podpisanego przez dziekana Okręgowej Izby Ad-

wokackiej w W. (art. 48 ust. 1 Prawa o adwokaturze oraz § 10 ust. 1 lit. f „Regulamin

w sprawie zasad funkcjonowania okręgowych rad adwokackich”), a ponadto także

przez kierownika biura - doręczona została w odpisie adwokatowi Adamowi O.

Po drugie, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie na posie-

dzeniu w dniu 7 sierpnia 2001 r. po rozpoznaniu odwołania adwokata Adama O. od

uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia 28 września 2000 r. o skreśleniu

go z listy adwokatów, na podstawie art. 58 pkt 8 Prawa o adwokaturze „postanowiło:

odwołanie pozostawić bez uwzględnienia”, co też wraz z wymaganym uzasadnie-

niem faktycznym i prawnym (art. 12 ust. 1 Prawa o adwokaturze) zostało ujęte w poz.

8/1 ‘protokołu [...] z posiedzenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 7

sierpnia 2001 r.’, którego integralną częścią jest również lista obecności członków

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wraz z odręcznymi podpisami osób uczest-

niczących w tym posiedzeniu, a następnie rozstrzygnięcie to - w formie uwierzytel-

nionego ‘wyciągu z tego protokołu’, podpisanego przez przewodniczącego (Prezesa

Naczelnej Rady Adwokackiej) oraz przez sporządzającego protokół Sekretarza Na-

czelnej Rady Adwokackiej (§15 ust. 2 w związku z § 11 ust. 2 i ust. 3 oraz § 17 ust. 1

pkt 4 „Regulamin działania organów adwokatury i organów izb adwokackich”) - zo-

stało w odpisie doręczone adwokatowi Adamowi O.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy stwierdza, że w rozpoznawanej

sprawie nieuzasadniony okazał się sformułowany w uzasadnieniu zaskarżonego wy-

roku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzut rażącego naruszenia

art. 107 § 1 k.p.a.. Przeciwnie, Sąd Najwyższy stwierdza, że:

Po pierwsze, oba wymienione wyżej rozstrzygnięcia organów kolegialnych

adwokatury, a mianowicie zarówno podjęta na podstawie art. 74 Prawa o adwokatu-

rze uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia 28 września 2000 r. o skre-

18

śleniu z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. adwokata Adama O. [...], jak i pod-

jęta na posiedzenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w dniu 7 sierpnia 2001

r. uchwała, mocą której Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej „postanowiło: od-

wołanie pozostawić bez uwzględnienia”, podjęte i sformułowane zostały w sposób,

który czyni zadość wymaganiom prawnym decyzji administracyjnych, o których mowa

jest w art.. 107 § 1 k.p.a., w tym także wymaganiu dotyczącemu ‘podpisu decyzji

administracyjnej’.

Po drugie, oba wymienione wyżej uwierzytelnione ‘wyciągi z protokołu’, zawie-

rające odpisy uchwał organów kolegialnych adwokatury, a mianowicie zarówno pod-

pisany przez dziekana Okręgowej Izby Adwokackiej w W. oraz przez kierownika

biura ‘wyciąg z protokołu’ z „posiedzenia Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia

28.09.2000 r.’, obejmujący treść uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia

28 września 2000 r. o skreśleniu z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. adwokata

Adama O., jak i podpisany przez przewodniczącego Prezesa Naczelnej Rady Adwo-

kackiej oraz przez sporządzającego ten protokół Sekretarza Naczelnej Rady Adwo-

kackiej ‘wyciąg z protokołu’ z posiedzenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w

Warszawie w dniu 7 sierpnia 2001 r., obejmujący treść chwały tego Prezydium, które

„postanowiło: odwołanie pozostawić bez uwzględnienia” - zostały sporządzone i do-

ręczone adwokatowi Adamowi O. w sposób zgodny z wymaganiem ustawowym

określonym w art. 109 § 1 k.p.a.

Nota bene, sformułowana w tym kontekście w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena prawu, wedle której w rozpozna-

wanej sprawie miało miejsce ‘rażące naruszenia prawa’ (art. 156 § 1 pkt 2 w związku

z art. 107 § 1 k.p.a.), nie jest trafna także i z tej przyczyny, że w danym wypadku oba

rozstrzygnięcia kolegialnych organów adwokatury dotyczyły adwokata Adama O.

jako członka tej korporacji, a więc: po pierwsze - podmiotu związanego prawnie zna-

nymi mu zasadami procedowania organów korporacyjnych w tego typu sprawach,

które sam respektował i uznawał za zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym i

dlatego zapewne wnosząc naprzód odwołanie od uchwały Okręgowej Rady Adwo-

kackiej w W., a następnie skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na

uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podniósł zarzutu naruszenia

przez organy adwokatury ani art. 107 § 1, ani też art. 109 § 1 k.p.a.; oraz po drugie -

jako członek korporacji adwokackiej oraz jako prawnik miał on również świadomość,

że przysługuje mu prawo zapoznania się z aktami postępowania w jego sprawie (art.

19

73 k.p.a.), a tym samym mógł on zapoznać się ze stanowiącymi załączniki do proto-

kołów posiedzeń organów obu instancji rozstrzygających ‘listami obecności’ człon-

ków tych organów kolegialnych oraz złożonymi na nich odręcznymi podpisami tych

osób, które uczestnicząc w posiedzeniach tych organów kolegialnych, tym samym

uczestniczyły także w podejmowaniu dotyczących go rozstrzygnięć. Stąd, w okolicz-

nościach rozpoznawanej sprawy, fakt niedoręczenia adwokatowi Adamowi O. łącznie

z odpisami doręczonych mu rozstrzygnięć także stosownych odpisów ‘list obecności’

członków obu organów kolegialnych adwokatury, którzy uczestniczyli w podejmowa-

niu tych rozstrzygnięć, oceniony być może wprawdzie ewentualnie jako ‘naruszenie

prawa’, lecz w żadnym wypadku jako ‘rażące naruszenie prawa”.

III. Równocześnie Sąd Najwyższy stwierdza także, że w rozpoznawanej spra-

wie nieuzasadniony okazał się również sformułowany w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzut rażącego narusze-

nia art. 138 k.p.a. („art. 138. § 1. Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1)

utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 20 uchyla zaskarżoną decyzję w całości

albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję -

umarza postępowanie, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. § 2. Organ od-

woławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponow-

nego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wy-

maga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w

części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy

wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy”) - w opinii Naczelnego Sądu

Administracyjnego rażące naruszenie tego przepisu polegać miało mianowicie na

tym, że organ odwoławczy (w danym wypadku Prezydium Naczelnej Rady Adwokac-

kiej) „pozostawił odwołanie bez rozpatrzenia”. Tymczasem, jak to wynika w sposób

nie budzący wątpliwości z zapisu w poz. 8/1 ‘Protokołu [...] z posiedzenia Prezydium

Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 7 sierpnia 2001 r.’, zarówno treść sentencji roz-

strzygnięcia podjętego w rozpoznawanej sprawie przez Prezydium Naczelnej Rady

Adwokackiej, jak i zaprotokołowana treść uzasadnienia faktycznego i prawnego tego

rozstrzygnięcia, jednoznacznie przeczą takiemu zarzutowi. Wprawdzie w sentencji

swego rozstrzygnięcia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zamiast użyć zwrotu

ustawowego ‘postanowiło: utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę’, posłużyło się

sformułowaniem „postanowiło: odwołanie pozostawić bez uwzględnienia”, tym nie-

mniej: po pierwsze - sposób sformułowania tego rozstrzygnięcia, tak ze względu na

20

użyte w nim słowa, jak i z uwagi na jego treść, w żadnym wypadku nie potwierdza

podniesionego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarzutu, iż organ odwoławczy

„pozostawił odwołanie bez rozpatrzenia”; a po drugie - o tym, że rozstrzygnięcie Pre-

zydium Naczelnej Rady Adwokackiej w rozpoznawanej sprawie zapadło w wyniku

merytorycznego rozpatrzenia odwołania, dobitnie świadczy także konkluzja, kończą-

ca ponad dwustronicowe uzasadnienie tego rozstrzygnięcia (poz. 8/1 ‘protokołu [...] z

posiedzenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 7 sierpnia 2001 r.’), w

której zawarte zostało następujące stwierdzenie: „z powyższych względów Prezy-

dium Naczelnej Rady Adwokackiej podzieliło stanowisko ORA w W. i nie znajdując

możliwości uwzględnienia odwołania postanowiło, jak na wstępie”.

IV. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.

483) oraz art. 39313

§ 1 k.p.c. w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o

zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzenia Prezydenta Rzeczypo-

spolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postę-

powania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

========================================