III PZP 17/03

Uchwała z dnia 18 grudnia 2003 r.

III PZP 17/03

Przewodniczący SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Zbigniew Hajn, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniew-

skiego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2003 r. sprawy z powództwa

Jana K. przeciwko Urzędowi Miasta w B.P. o ustalenie i zapłatę, na skutek zagad-

nienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku postanowieniem z dnia 3 listopada 2003 r. [...]

„Czy pracownik samorządowy po upływie kadencji i świadczeniu pracy w cha-

rakterze zastępcy burmistrza może powrócić na stanowisko inspektora i kontynu-

ować zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, bez uprzedniego złożenia wniosku

o udzielenie urlopu bezpłatnego, w sytuacji, gdy praca w obu tych przypadkach była

świadczona na rzecz tego samego pracodawcy, czy też zgoda pracownika i praco-

dawcy na wykonywanie pracy na podstawie wyboru powoduje, że stosunek pracy

istniejący na podstawie umowy o pracę automatycznie wygasa ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Pracownik samorządowy po rozwiązaniu stosunku pracy z wyboru łą-

czącego go z tym samym pracodawcą, który zatrudniał go w chwili wyboru, ma

prawo powrotu do poprzedniej pracy, jeżeli w związku z wyborem pozostawał

na urlopie bezpłatnym (art. 74 k.p. w związku z art. 174 § 1 k.p.).

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bielsku Podlaskim wyrokiem z dnia 14 kwietnia

2003 r. [...] ustalił, że Jan K. pozostaje w stosunku pracy z Urzędem Miasta w B.P.

na warunkach obowiązujących strony do 12 listopada 1998 r. i zasądził od tego

Urzędu na jego rzecz kwotę 7.892,52 zł z ustawowymi odsetkami.

2

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich

prawna ocena. Jan K. był zatrudniony w Urzędzie Miasta B.P. od 1 grudnia 1978 r.

Od 1 października 1990 r. świadczył pracę na podstawie umowy o pracę na czas

nieokreślony na stanowisku inspektora do spraw budownictwa. Uchwałą Rady Miejs-

kiej [...] z 12 listopada 1998 r. został wybrany na stanowisko zastępcy burmistrza

Miasta B.P. Stanowisko to zajmował przez jedną kadencję. Po wygaśnięciu stosunku

pracy z wyboru nie został dopuszczony do pracy na poprzednio zajmowanym stano-

wisku. W ocenie Sądu, powód świadcząc pracę przed wyborem i w ramach stosunku

pracy z wyboru na rzecz tego samego pracodawcy, nie musiał składać wniosku o

udzielenie mu urlopu bezpłatnego na czas zatrudnienia na podstawie wyboru (na

stanowisku zastępcy burmistrza).

Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok apelacją. Podniosła zarzut naruszenia

art. 174 § 1 k.p. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, załącznika

nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie zasad wy-

nagradzania i wymagań kwalifikacyjnych pracowników samorządowych zatrudnio-

nych w urzędach gmin, starostwach powiatowych i urzędach marszałkowskich (Dz.U.

Nr 61, poz. 707 ze zm.) - przez błędną wykładnię, oraz art. 4771

k.p.c. - przez przyję-

cie, że powód wystąpił z roszczeniem o ustalenie istnienia stosunku pracy i zapłatę,

choć faktycznie domagał się przywrócenia do pracy.

Wątpliwości Sądu Okręgowego mają swoje źródło w braku, jego zdaniem, re-

gulacji prawnej „przedmiotowej kwestii”. Art. 74 k.p. dotyczy bowiem sytuacji, gdy

pracownik świadczył pracę na podstawie wyboru u innego pracodawcy. Niezgłosze-

nie powrotu w terminie 7 dni od zakończenia stosunku pracy z wyboru powoduje wy-

gaśnięcie stosunku pracy. Praca wykonywana przez powoda była świadczona w obu

przypadkach na rzecz tego samego pracodawcy. Sąd stwierdził, że można dokonać

wykładni rozszerzającej dyspozycji art. 74 k.p. ze skutkiem zarówno pozytywnym, jak

i negatywnym dla powoda. W pierwszym przypadku należałoby przyjąć, że składanie

wniosku o udzielenie urlopu bezpłatnego u tego samego pracodawcy „mijałoby się z

celem”. Przez wybór nie następuje bowiem zawieszenie świadczenia pracy, lecz wy-

konywanie jej na innym stanowisku pracy i na innej podstawie. „Pracodawca godząc

się z takim stanem rzeczy w sposób dorozumiany dopuszczałby pracownika do pracy

na poprzednio zajmowane stanowisko wraz z wygaśnięciem jego kadencji”. Za taką

interpretacją przemawia też analiza dyspozycji art. 174 § 1 k.p. Udzielając urlopu

bezpłatnego, pracodawca powoduje, że stosunek pracy trwa, lecz zawieszeniu ule-

3

gają prawa i obowiązki stron. W rozpoznawanej sprawie prawa i obowiązki stron nie

uległy zawieszeniu, lecz jedynie modyfikacji w związku ze zmianą stanowiska pracy.

W drugim przypadku, zakładając, że składanie wniosku o urlop bezpłatny z chwilą

wyboru i świadczeniem pracy na rzecz tego samego pracodawcy było niecelowe,

należałoby uznać, że z momentem wyboru powoda na stanowisko zastępcy burmi-

strza poprzednia umowa o pracę wygasła lub w sposób dorozumiany została rozwią-

zana na mocy porozumienia stron.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przekazane zagadnienie prawne powstało na tle stosunkowo nieskompliko-

wanego stanu faktycznego. Wątpliwości Sądu drugiej instancji dotyczą przede

wszystkim jego oceny i kwalifikacji prawnej. Nie jest trafny pogląd, że art. 74 k.p.

normuje wyłącznie sytuację pracownika urlopowanego do świadczenia pracy z wybo-

ru u innego pracodawcy, a w konsekwencji, że „stan faktyczny w sprawie niniejszej

nie posiada regulacji prawnej”. Według powołanego przepisu, pracownik pozostający

w związku z wyborem na urlopie bezpłatnym ma prawo powrotu do pracy „u praco-

dawcy, który zatrudniał go w chwili wyboru, na stanowisko równorzędne pod wzglę-

dem wynagrodzenia z poprzednio zajmowanym”. Z dosłownego brzmienia art. 74

k.p. nie wynika, jak przyjęły to Sądy, że reguluje on tylko taką sytuację, gdy urlop

bezpłatny został pracownikowi udzielony na czas zatrudnienia na podstawie wyboru

u innego pracodawcy niż dotychczasowy. Wprawdzie zapewne takich właśnie sytua-

cji miał on dotyczyć w intencjach ustawodawcy, ale, jak wskazuje chociażby stan

faktyczny rozpoznawanej sprawy, w praktyce może także powstać problem konty-

nuacji stosunku pracy (powrotu do poprzedniej pracy) po zatrudnieniu na podstawie

wyboru u tego samego pracodawcy.

Innym jest zagadnienie, czy pracownik powinien uzyskać urlop bezpłatny na

czas wykonywania pracy z wyboru u tego samego pracodawcy. Odpowiedź pozy-

tywna wynika pośrednio z treści art. 74 k.p., nadanej mu w rezultacie przyjętej tu wy-

kładni. Nie jest to jednak argument jedyny, a nawet najważniejszy.

Udzielenie pracownikowi urlopu bezpłatnego na czas jego zatrudnienia na

podstawie wyboru u tego samego pracodawcy nie jest, wbrew odmiennemu twier-

dzeniu Sądu, niecelowe. Sąd ma rację, że w okresie urlopu bezpłatnego następuje

zawieszenie wzajemnych praw i obowiązków podmiotów stosunku pracy. Jeżeli na-

4

wet nie wszystkich, to na pewno głównych - obowiązku pracownika wykonywania

pracy uzgodnionego rodzaju oraz obowiązku pracodawcy zatrudniania pracownika

za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 k.p.). Wykonywanie u tego samego pracodawcy

pracy innego rodzaju i na innej podstawie nie powoduje, jak zdaje się sugerować

Sąd, „modyfikacji” dotychczasowego stosunku pracy. Wynikająca z woli stron zmiana

podstawy nawiązania stosunku pracy prowadzi z reguły do ustania dotychczasowego

i nawiązania nowego stosunku pracy, nie zaś do jego zmiany. Trzeba zatem przyjąć,

że zatrudnienie pracownika na podstawie wyboru u tego samego pracodawcy nie

zawsze zobowiązuje pracodawcę do kontynuowania zatrudnienia, po ustaniu stosun-

ku pracy z wyboru, na podstawie umowy o pracę. Obowiązek tej treści wynika z art.

74 k.p. Warunkiem jego powstania jest uprzednie „pozostawanie w związku z wybo-

rem na urlopie bezpłatnym”.

W stanie faktycznym sprawy jedyną podstawę prawną udzielenia pracowni-

kowi urlopu bezpłatnego stanowi art. 174 k.p. Art. 1741

k.p. dotyczy bowiem urlopu

udzielanego pracownikowi w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy na wnio-

sek tego pracodawcy, za zgodą pracownika. Art. 174 k.p. przewiduje możliwość

udzielenia urlopu bezpłatnego na wniosek pracownika. Przepis ten w obecnym

brzmieniu nie wymaga umotywowania wniosku. Nie określa też celu, w jakim urlop

może być udzielony ani czasu na jaki jest udzielany. Należy wobec tego przyjąć, że

udzielenie urlopu bezpłatnego może nastąpić także w celu innego niż dotychczasowe

zatrudnienia u tego samego pracodawcy, na czas tego zatrudnienia.

Stosując art. 174 k.p. należy uwzględnić „swoistość” takiej sytuacji, kiedy pra-

codawca udziela (może lub powinien udzielić) urlopu bezpłatnego pracownikowi za-

trudnionemu na podstawie umowy o pracę w celu i na czas zatrudnienia go u tego

pracodawcy na podstawie wyboru. W udzieleniu urlopu w takich razach ma interes

nie tylko pracownik, ale i pracodawca. Owa „swoistość” okoliczności powinna być

odniesiona zwłaszcza do oceny zachowania przewidzianych w analizowanym prze-

pisie rygorów formalnych. Zarówno wniosek pracownika jak i udzielenie urlopu nie

muszą być, sformalizowane. Dotyczy to głównie pisemnej formy wniosku, gdyż dla

udzielenia urlopu bezpłatnego nie została przewidziana żadna forma szczególna. Za-

równo wniosek jak i udzielenie urlopu są oświadczeniami woli. Wola zaś może być

oświadczona - stosownie do art. 60 k.c. w związku z art. 300 k.p. - przez każde za-

chowanie ujawniające ją w sposób dostateczny. Skoro pracownik wyraża zgodę na

zatrudnienie z wyboru u pracodawcy, z którym związany jest umową o pracę, to na-

5

leży przyjąć, że tym samym wyraża wolę zawieszenia praw i obowiązków składają-

cych się na treść dotychczas łączącego strony stosunku pracy. Skoro pracodawca

dopuszcza pracownika do pracy na stanowisku z wyboru, to tym samym wyraża wolę

zwolnienia go z wykonywania obowiązków wynikających z dotychczasowego stosun-

ku pracy. Swoistość urlopowania pracownika w celu zatrudnienia go u tego samego

pracodawcy powoduje, ze względów funkcjonalnych, wątpliwość co do dopuszczal-

ności zastrzeżenia przewidzianej w § 3 art. 174 k.p. klauzuli odwołania z urlopu. Jak

się wydaje nie będzie miał też zastosowania § 2 art. 174 k.p.

Nie jest trafny pogląd, wyrażony przez Sąd, także w sformułowaniu zagadnie-

nia prawnego, jakoby rozpoczęcie pracy na stanowisku z wyboru powodowało „au-

tomatyczne” wygaśnięcie umowy o pracę. Do wygaśnięcia stosunku pracy prowadzą

enumeratywnie określone zdarzenia prawne. Nie ma wśród nich zmiany stanowiska

pracy i podstawy nawiązania stosunku pracy. Ze względów głównie aksjologicznych

generalna teza, że w rezultacie rozpoczęcia pracy z wyboru dochodzi do rozwiązania

poprzedniego stosunku pracy na mocy domniemanego porozumienia stron jest nie-

właściwa. Przeciwko poprawności takiego stanowiska przemawiają także i inne racje.

Stosunek pracy z wyboru jest stosunkiem terminowym, w takim przynajmniej zna-

czeniu, że, pomimo możliwości wcześniejszego wygaśnięcia mandatu, czas jego

trwania wyznacza zawsze okres kadencji. Rozwiązanie stosunku pracy poprzedzają-

cego wybór wiązałoby się dla pracownika z ryzykiem utraty zatrudnienia. Trudno

więc byłoby uznać za racjonalne zachowanie pracownika polegające na dobrowolnej

rezygnacji z kontynuowania zatrudnienia po zakończeniu stosunku pracy z wyboru i

przypisać mu, w związku z objęciem nowego stanowiska, zamiar rozwiązania do-

tychczasowego stosunku pracy. Kwestię tę należy jednak rozstrzygać z uwzględnie-

niem okoliczności każdego konkretnego przypadku. Nie można wszak a priori wyklu-

czyć zgodnego zamiaru stron co do rozwiązania stosunku pracy poprzedzającego

zatrudnienie na podstawie wyboru.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na przedstawione mu zagadnienie

prawne udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.

========================================