II UK 196/03

Wyrok z dnia 28 stycznia 2004 r.

II UK 196/03

Przepis art. 28 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecz-

nym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) nie stanowi

podstawy prawnej wstrzymania wypłaty rolniczej emerytury (jej części składko-

wej i uzupełniającej). Podstawą tą jest - stosownie do art. 52 ust. 1 pkt 1 tej

ustawy - art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren-

tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Beata Gudowska,

Maria Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2004 r.

sprawy z wniosku Melanii P. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społeczne-

go-Oddziałowi Regionalnemu w B. o wznowienie wypłaty i zwrot nienależnego

świadczenia, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku z dnia 12 marca 2003 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku do ponownego rozpoznania

przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 12 marca 2003 r. [...] oddalił apelację Melanii P. od wyroku Sądu Okrę-

gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z 8 listopada 2002 r.

[...], oddalającego jej odwołanie od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecz-

nego-Oddziału Regionalnego w B. z 2 lipca 2001 r., wstrzymującej wnioskodawczyni

z dniem 20 października 1997 r. wypłatę emerytury rolniczej oraz ustalającej, że w

okresie od tej daty do 15 maja 2001 r. pobrała nienależną jej emeryturę w kwocie

2

17.975,61 zł i zobowiązującej ją do jej zwrotu w części od 16 maja 1998 r., w kwocie

15.560,36 zł.

Sąd pierwszej instancji swe rozstrzygnięcie oparł na następujących ustale-

niach: Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 23 października

1997 r. przyznała wnioskodawczyni wcześniejszą emeryturę rolniczą od 1 listopada

1997 r., wobec ukończenia 55 lat życia oraz wykazania 158 kwartałów podlegania

ubezpieczeniu społecznemu i zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Wo-

bec uzyskania w dniu 16 maja 2001 r. notarialnej umowy darowizny pomiędzy ubez-

pieczoną i jej mężem a ich córką Marią, z której wynika między innymi, że przenieśli

na nią własność gruntów o powierzchni 0,46 i 0,74 ha, niewykazanych w umowie

dzierżawy z 20 października 1997 r., organ rentowy uznał, że ubezpieczona i jej mąż

nie zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej, a więc Melania P. nie powinna

była otrzymać wcześniejszej emerytury rolniczej i wydał zaskarżaną decyzję. Sąd

jako podstawę prawną oddalenia odwołania wskazał przepisy ustawy z 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U z 1998 r. Nr 7,

poz. 25 ze zm.), zwanej dalej ustawą o u.s.r.

Sąd Apelacyjny w swym orzeczeniu przyjął za własne ustalenia Sądu pierw-

szej instancji i zaakceptował wskazaną podstawę prawną, pogłębiając jego wywdy.

Wniesiona w sprawie kasacja, zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie

prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 19

ust. 2 pkt 3 w związku z art. 6 pkt 3, art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 84 ust. 3 ustawy z 13 paź-

dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze

zm.) w związku z art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., domagając się: „1)

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wyroku Sądu I instancji i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania, lub 2) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez

uchylenie zaskarżonej decyzji organu rentowego (...) zobowiązującej Melanię P. do

zwrotu kwoty 15.560,36 oraz umorzenie postępowania, zasądzenie kosztów zastęp-

stwa procesowego”. Przedstawiając okoliczności uzasadniające rozpoznanie kasacji,

pełnomocnik ubezpieczonej wskazał na potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia praw-

nego, „którego istota sprowadza się do wykładni pojęcia „zaprzestania prowadzenia

działalności rolniczej".

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

3

Kasacja została uwzględniona, chociaż nie wszystkie jej zarzuty są usprawie-

dliwione. Przede wszystkim uzasadniony jest zarzut niewłaściwego zastosowania w

sprawie art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o u.s.r. Trafnie podniesiono w kasacji, że art. 6

ustawy zawierający słowniczek definiując pojęcia: „gospodarstwo rolne" i „działalność

rolnicza" odwołuje się do kryterium funkcjonalnego, pomijając kwestię własności i po-

siadania. Zgodnie z je art. 28 ust. 1, jeśli emeryt lub rencista pobierający świadczenie

z ustawy o u.s.r. prowadzi działalność rolniczą, to wypłata jego świadczenia podlega

zawieszeniu w części uzupełniającej. Przepis ten nie ma zastosowania w sprawie,

bowiem przedmiotem zaskarżenia nie jest zawieszenie emerytury wnioskodawczyni,

lecz wstrzymanie wypłaty całej emerytury; zarówno jej części uzupełniającej, jak i

składkowej. Wobec braku w ustawie o u.s.r. reguł odnoszących się do wstrzymania

wypłaty świadczeń, na podstawie jej art. 52 ust. 1 pkt 2 zastosowanie w sprawie ma

art. 134 ust. 1 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym wstrzymanie wypłaty świadczenia na-

stępuje, jeżeli okaże się, że prawo do świadczeń nie istniało. W rozpatrywanej spra-

wie oznacza to, że ustalając, czy ubezpieczona miała prawo do wcześniejszej eme-

rytury rolniczej, czy też jej prawo nie istniało, należy stosować kryteria przewidziane

w art. 19 ust. 2 ustawy o u.s.r., a przez „zaprzestanie działalności rolniczej" należy

rozumieć - zaprzestanie działalności o jakiej stanowi jej art. 6 pkt 3. Dla rozstrzygnię-

cia, że prawo wnioskodawczyni do wcześniejszej emerytury rolniczej nie powstało

wobec niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej nie wystarcza ustalenie, że

w okresie od 20 października 1997 r. do 15 maja 2001 r. była ona współwłaścicielką

gruntów, niewyłączonych trwale z produkcji rolniczej, o pow. 1,20 ha. Decydujące

znaczenie w sprawie ma bowiem ustalenie, czy na tych gruntach była prowadzona

działalność rolnicza w rozumieniu art. 6 pkt 3 ustawy.

Usprawiedliwienie zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 28 ust. 4 ustawy o

u.s.r. czyni zbędnym rozpatrywanie zasadności pozostałych zarzutów, jednakże Sąd

Najwyższy zwraca uwagę, że nie znajduje uzasadnienia pogląd kasacji, że obowią-

zek zwrotu nieprawnie pobranych świadczeń obejmuje okres trzech lat wstecz liczo-

nych od dnia wydania decyzji, bowiem przewidziane w art. 84 ust. 3 ustawy z 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 52 ust. 2

ustawy o u.s.r. terminy odnoszą się do „zajścia okoliczności powodujących ustanie

4

prawa do świadczeń lub ich wstrzymanie" a nie do daty wydania decyzji ustalającej

wysokość nadpłaty.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

k.p.c.

orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================