II UK 222/03

Wyrok z dnia 28 stycznia 2004 r.

II UK 222/03

Przy ocenie niezdolności do pracy warunkującej prawo do renty nie

może być pomijane orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Beata Gudowska

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2004 r.

sprawy z wniosku Danuty S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działowi w C. o prawo do renty, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 października 2002 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2001 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach oddalił odwołanie Danuty S. od decyzji Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddziału w C. z dnia 4 sierpnia 1999 r., odmawiającej przyznania

jej praw do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd ustalił brak spełnienia przesłanki

niezdolności do pracy, opierając się na jednobrzmiących, zgodnych z oceną lekarza

orzecznika, wnioskach opinii biegłych sądowych z zakresu gastrologii, kardiologii i

psychiatrii.

Apelację ubezpieczonej oddalił Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia

15 października 2002 r., ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji uznał

bowiem za prawidłowe. Odnosząc się do akcentowanego przez skarżącą faktu

stwierdzenia u niej w dniu 19 stycznia 2001 r. umiarkowanego stopnia niepełno-

sprawności, stwierdził, że jest to fakt obojętny dla oceny niezdolności do pracy.

2

Kasacja ubezpieczonej oparta została na podstawie naruszenia prawa mate-

rialnego - przepisów art. 57 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 i 2 oraz art. 13 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz-

nych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), przez błędną ich wykładnię prowadzącą do

przyjęcia, że jest zdolna do pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, oraz naru-

szeniu przepisów postępowania - art. 233 § 1 w związku z art. 382 k.p.c., przez

dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego z przekroczeniem granic swo-

bodnej ceny, bez dokładnego rozważenia treści opinii biegłych i złożonych do nich

zastrzeżeń oraz bez uwzględnienia stanowiska lekarza leczącego. W kasacji podnie-

siono także zarzut naruszenia art. 286 k.p.c. przez nieprzesłuchanie biegłych, mimo

rozbieżności ich opinii z oceną stanu zdrowia wynikającą z zaświadczeń lekarskich,

jak też art. 227 k.p.c., przez niewyjaśnienie istotnej w sprawie oceny aktualnego

stanu zdrowia i związanej z tym utraty zdolności ubezpieczonej do pracy.

Rozpoznanie kasacji uzasadniono potrzebą wykładni pojęcia niezdolności do

pracy w związku z orzeczeniem umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 57 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren-

tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, renta z tytułu niezdolności do pracy

przysługuje ubezpieczonemu, który - poza wymaganym stażem ubezpieczeniowym -

wykaże, że w okresach wskazanych w pkt 3 tego przepisu stał się niezdolny do

pracy. Niezdolność do pracy jest kategorią ubezpieczenia społecznego łączącą się z

całkowitą lub częściową utratą zdolności do pracy zarobkowej z powodu naruszenia

sprawności organizmu bez rokowania jej odzyskania po przekwalifikowaniu (art. 12

ustawy). Przy ocenie stopnia i trwałości tej niezdolności oraz rokowania co do jej od-

zyskania uwzględnia się zarówno stopień naruszenia sprawności organizmu, moż-

liwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, jak i

możliwość wykonywania pracy dotychczasowej lub podjęcia innej oraz celowość

przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas

wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne

ubezpieczonego (art. 13 ust. 1 ustawy).

Z tą definicją ściśle koresponduje pojęcie niepełnosprawności ujęte w art. 1

ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrud-

3

nianiu osób niepełnosprawnych (w brzmieniu Dz.U. z 1997 r. Nr 123, poz. 776 ze

zm., obowiązującym w dniu orzekania przez Sąd drugiej instancji). Niepełnospraw-

nością jest - zgodnie z tym przepisem - stan fizyczny, psychiczny lub umysłowy

trwale lub okresowo utrudniający lub uniemożliwiający wypełnianie ról społecznych, a

w szczególności zdolność do wykonywania pracy zawodowej. Pojęcie to, szersze od

niezdolności do pracy w rozumieniu ustawy emerytalnej, obejmuje swym zakresem

niezdolność do wykonywania zatrudnienia, co znajduje wyraz w określeniu osoby

niepełnosprawnej jako tej, która uzyskała orzeczenie o całkowitej lub częściowej nie-

zdolności do pracy, na podstawie odrębnych przepisów (art. 1 pkt 2 ustawy o rehabi-

litacji zawodowej). W konsekwencji więc, każda osoba niezdolna do pracy jest osobą

niepełnosprawną, choć nie każda osoba niepełnosprawna jest inwalidą.

Na gruncie obowiązującego prawa nie ma podstaw do utożsamiania wymie-

nionych pojęć i negowania istniejących między nimi różnic. Różnice występują za-

równo w płaszczyźnie definicyjnej, jak i w zakresie orzekania o niepełnosprawności i

niezdolności do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2003 r., II

UK 386/02, niepublikowany), jednak ocena znacznego stopnia niepełnosprawności -

stosownie do art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej - jest równoznaczna z

niezdolnością do podjęcia zatrudnienia lub zdolnością do wykonywania zatrudnienia

w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywizacji zawodowej. Przy umiarko-

wanym stopniu niepełnosprawności uwzględnia się naruszenie sprawności organi-

zmu ze zdolnością do wykonywania zatrudnienia na stanowisku przystosowanym

odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności.

W tym stanie rzeczy, przy ocenie zdolności do pracy nie można pomijać orze-

czenia stwierdzającego umiarkowany stopień niepełnosprawności, gdy zarówno nie-

pełnosprawność, jak niezdolność do pracy stwierdzane są przy zachowaniu zdolno-

ści do zatrudnienia w warunkach specjalnie stworzonych na stanowiskach pracy od-

powiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organi-

zmu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00,

OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 369). Co więcej, według art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za-

chowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji

zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi prze-

szkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy.

4

Choć więc, mimo podobieństwa definicji, stwierdzenie umiarkowanego stopnia

niepełnosprawności nie jest tożsame ze stwierdzeniem niezdolności do pracy, a tylko

niezdolność do pracy jest równoznaczna niepełnosprawnością, to przy ocenie zdol-

ności do pracy nie można pomijać orzeczenia stwierdzającego umiarkowany stopień

niepełnosprawności. Oczywiście możliwe jest niestwierdzenie niezdolności do pracy

przy stwierdzeniu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jednak taki wniosek

wymaga wnikliwej oceny biegłych lekarzy.

W dotyczącym skarżącej orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnospraw-

ności, istniejącym od 1989 r. do 30 kwietnia 2003 r., stwierdzono jej zdolność do

pracy na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności, tymczasem treść tego

orzeczenia została pominięta zarówno przez biegłych sądowych oceniających nie-

zdolność do pracy, jak i przez Sąd drugiej instancji, który błędnie uznał dowód z

orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w

K. z dnia 19 stycznia 2001 r. za niemający wpływu na wynik sprawy. Jego ocena,

dokonana z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c., uzasadnia uchylenie zaskarżonego wy-

roku tego Sądu i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania w zakresie

dotyczącym spełnienia przez skarżącą przesłanki niezdolności do pracy warunkują-

cej prawo do renty na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 39313

k.p.c.).

========================================