I PK 260/03

Wyrok z dnia 5 lutego 2004 r.

I PK 260/03

Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy kobiety w ciąży w przy-

padku zwolnienia indywidualnego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami sto-

sunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z

2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.) wynika z art. 6 ust. 1 tej ustawy i nie stosuje się

wówczas art. 10 ust. 3-5.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Zbigniew

Hajn, Józef Iwulski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2004 r. sprawy z

powództwa Agnieszki S. przeciwko „R.” Spółce z o.o. w P. o przywrócenie do pracy,

na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach z dnia 23 stycznia 2003 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok, w ten sposób, że oddalił apelację strony poz-

wanej od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Mikołowie z dnia 10 września

2002 r. [...] oraz zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki koszty postępowania

za drugą i trzecią instancję w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści).

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Mikołowie wyrokiem z dnia 10 września 2002 r.

[...] przywrócił powódkę Agnieszkę S. do pracy w pozwanej „R.” Spółce z o.o. w P.

Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona od 3 sierpnia 1998 r. na czas określony, a

następnie na podstawie umowy na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu

pracy na stanowisku handlowca-sprzedawcy. Pozwany pracodawca wypowiedział

powódce umowę o pracę z przyczyn ekonomicznych w czasie urlopu wychowaw-

czego. W okresie wypowiedzenia w dniu 17 czerwca 2002 r. lekarz stwierdził u po-

wódki ciążę. Sąd pierwszej instancji uznał, że pracodawca naruszył art. 10 ust. 3

2

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow-

nikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie nie-

których ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.; jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr

112, poz. 980 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2003 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Katowicach zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten spo-

sób, że oddalił powództwo. Sąd Okręgowy podzielił ustalenie co do istnienia po stro-

nie pozwanej okoliczności ekonomicznych uzasadniających zmniejszenie zatrudnie-

nia. W takiej sytuacji według Sądu drugiej instancji, ma zastosowanie art. 10 ust. 3

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Na podstawie tego przepisu rozwiązanie stosunku

pracy w drodze wypowiedzenia z pracownikami, których stosunek pracy podlega

szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem z mocy przepisów

szczególnych, może nastąpić pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakła-

dową organizację związkową w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o za-

mierzonym wypowiedzeniu. W razie niezgłoszenia sprzeciwu w tym terminie przez

organizację związkową kierownik zakładu pracy podejmuje decyzję w sprawie roz-

wiązania stosunku pracy. Sąd drugiej instancji uznał, że przepis ten nie przewiduje

trybu postępowania w razie niedziałania w zakładzie pracy organizacji związkowej.

Należy więc uznać, iż art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. obejmuje ko-

biety w ciąży słabszą ochroną, uzależnioną od działania w zakładzie zakładowej or-

ganizacji związkowej. Strona pozwana w dniu 22 kwietnia 2002 r. wypowiedziała po-

wódce umowę o pracę. W dniu 17 czerwca 2002 r. lekarz stwierdził u powódki szósty

tydzień ciąży. Zdaniem Sądu drugiej instancji, wypowiedzenie nastąpiło zgodnie z

prawem, a podstawy jej roszczenia nie może stanowić art. 8 k.p.

Kasację od tego wyroku wniosła powódka, która zarzuciła naruszenie art. 177

k.p. oraz art. 1 ust. 1 i art. 10 ust. 3 w związku z art. 5 ust. 3 i 4 oraz art. 6 ustawy z

dnia 28 grudnia 1989 r. W uzasadnieniu kasacji powódka wywiodła, że wypowiedze-

nie zostało złożone w drugim dniu udzielonego urlopu wychowawczego i jako jego

przyczynę podano względy ekonomiczne. W okresie wypowiedzenia lekarz stwierdził

u powódki ciążę. Jej zdaniem, nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że na podsta-

wie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. możliwe było rozwiązanie sto-

sunku pracy ze względu na brak sprzeciwu organizacji związkowej. Trzeba uznać, że

przy zwolnieniach indywidualnych z przyczyn określonych w art. 1 tej ustawy, z mocy

jej art. 10 ust. 1 mają odpowiednie zastosowanie art. 5 ust. 3 i 4 oraz art. 6, a do pra-

3

cowników objętych zakresem obowiązywania tych przepisów nie stosuje się art. 10

ust. 3-5 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja powołuje się na usprawiedliwione podstawy, a do rozstrzygnięcia

sprawy wystarczające jest stwierdzenie, że do powódki miała zastosowanie szcze-

gólna ochrona trwałości stosunku pracy określona w art. 6 ust. 1 w związku z art. 10

ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., a nie miał zastosowania jej art. 10 ust. 3-5.

Wzajemny stosunek tych przepisów rzeczywiście budził wątpliwości w doktrynie, ale

został trafnie rozstrzygnięty w utrwalonym orzecznictwie. W wyroku z dnia 1 grudnia

1998 r., I PKN 473/98 (OSNAPiUS 2000 nr 2, poz. 56), Sąd Najwyższy przyjął, że do

pracownika będącego członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej nie sto-

suje się art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. i zgodnie z art. 6 ust. 1 w

związku z art. 5 ust. 1 tej ustawy możliwe jest dokonanie mu wyłącznie wypowiedze-

nia zmieniającego. Inaczej mówiąc, dokonanie takiemu pracownikowi wypowiedzenia

definitywnego jest naruszeniem tych przepisów. Podobnie w wyroku z dnia 24 lutego

1998 r., I PKN 543/97 (OSNAPiUS 1999 nr 4, poz. 116), Sąd Najwyższy uznał, że

art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. ma zastosowanie również do zwolnień

indywidualnych (art. 10 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 tej ustawy). W uzasadnieniu

tego wyroku Sąd Najwyższy trafnie stwierdził, że z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. wynika, iż do indywidualnych zwolnień pracowników z przyczyn opi-

sanych w art. 1 ust. 1 tej ustawy stosuje się odpowiednio jej przepisy, z wyjątkiem

art. 2-4. Nie budzi zatem wątpliwości, że stosuje się w takim przypadku art. 5 ust. 3

tej ustawy. Ten przepis nie jest bowiem objęty wyłączeniem i ma zastosowanie do

indywidualnych zwolnień z przyczyn wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy. Stosowa-

nie tego przepisu nie jest wyłączone na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy, który regu-

luje wypowiedzenie stosunku pracy pracownikowi podlegającemu szczególnej

ochronie. Hipoteza art. 10 ust. 3 ustawy wyraźnie odnosi się do szczególnej ochrony

„z mocy przepisów Kodeksu pracy lub przepisów szczególnych". Nie odnosi się za-

tem do przypadków szczególnej ochrony przed rozwiązaniem umowy o pracę, wyni-

kających z przepisów samej ustawy o zwolnieniach grupowych. Przykładem takiej

szczególnej ochrony jest ograniczenie dopuszczalności wypowiadania umowy o

pracę wynikające z art. 5 ust. 3 ustawy. Przepis ten odwołuje się wprawdzie do treści

4

art. 41 k.p., lecz jedynie w tym sensie, że przenosi do swej hipotezy „sytuacje opisa-

ne" w tamtym przepisie. Zakres ochrony przed zwolnieniem reguluje natomiast sa-

modzielnie. Wszystkie te poglądy mają odniesienie do przypadku pracownicy w

ciąży. Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy przy zwolnieniach grupowych

wynika w takim przypadku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., zgodnie z

którym jeżeli z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 ustawy nie jest możliwe dalsze

zatrudnianie na dotychczasowym stanowisku pracy pracownicy, o której mowa w art.

177 k.p., pracodawca może jedynie wypowiedzieć jej dotychczasowe warunki pracy i

płacy. Przepis ten samodzielnie ustanawia szczególną ochronę stosunku pracy, a

jedynie odwołuje się w swojej hipotezie do art. 177 k.p. Dlatego ma on z mocy art. 10

ust. 1 ustawy zastosowanie także w razie zwolnień indywidualnych. W przypadku

takich zwolnień ochrona nie wynika więc z mocy przepisów Kodeksu pracy lub prze-

pisów szczególnych, lecz z art. 6 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r., co z kolei oznacza, że nie ma zastosowania art. 10 ust. 3-5 tej

ustawy.

Wobec tego na podstawie art. 39315

i art. 98 § 1 k.p.c. należało orzec jak w

sentencji.

========================================