I PK 295/03

Sygn. akt I PK 295/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lutego 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Józef Iwulski

w sprawie z powództwa L. Z.

przeciwko Wojewódzkiemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

we W.

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 5 lutego 2004 r.,

kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w L.

z dnia 27 lutego 2003 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w L. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 22 listopada 2002 r. Sąd Rejonowy w L. oddalił powództwo

L. Z. przeciwko Wojewódzkiemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki

Wodnej we W. o zasądzenie tytułem nagrody z zysku bilansowego za lata 1999 i

2000 kwoty w łącznej wysokości 14.379 zł wraz z odsetkami.

Sąd ten ustalił, że L. Z. był zatrudniony w Wojewódzkim Funduszu Ochrony

Środowiska i Gospodarki Wodnej w L. do 31 grudnia 1998 r. na stanowisku

inspektora, zaś od 1 stycznia 1999 r., z uwagi na włączenie tego Funduszu do

Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we W., na

zasadzie art. 231

KP stał się pracownikiem pozwanego.

Sąd ustalił nadto, że obowiązujący w Wojewódzkim Funduszu Ochrony

Środowiska w L. regulamin wynagradzania „Zasady wynagradzania pracowników

Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w L.”,

określający, między innymi, tryb przyznawania i wypłacania nagród z zysku, w swej

pierwotnej treści w §5 ust. 2 stanowił, iż pracownik może uczestniczyć w nagrodach

z zysku bilansowego, jeżeli zostaną one określone w uchwale Rady Nadzorczej

Funduszu o jego podziale, bez sprecyzowania warunków i trybu przyznawania

nagród z zysku, która to kwestia pozostawiona była wyłącznej kompetencji Rady

Nadzorczej Funduszu. Po wprowadzeniu zmian, zgodnie z § 4 ust. 3 tych zasad w

brzmieniu obowiązującym od 7 października 1998 r. pracownik uczestniczył także w

nagrodach z zysku bilansowego. Wysokość nagród stanowił odpis wynoszący 10%

zysku bilansowego, nie więcej niż 25% zrealizowanych wynagrodzeń w roku

bilansowym odnoszonych do składników wymienionych w ust. 1 pkt 1-3 oraz w ust.

2, łącznie z wypłaconymi zasiłkami chorobowymi. Podziału ustalonej kwoty nagród

pomiędzy Zarząd a pracowników Biura dokonywało się według udziału tych grup

zatrudnionych w ogólnej kwocie wynagrodzeń (§ 4 ust. 5). Nagrody indywidualne w

ramach kwot wyliczonych według § 4 ust. 5 miały być ustalane dla pracowników

Biura Funduszu przez Zarząd Funduszu, zaś wypłat nagród należało dokonać po

przyjęciu przez Radę Nadzorczą Funduszu zweryfikowanego wyniku bilansowego(§

4 ust. 6 i 7). Wysokość nagród była zróżnicowana i zależała m.in. od stopnia

zaangażowania pracownika w pracę, rozmiaru jego absencji, zaś propozycje

3

przyznania konkretnemu pracownikowi w określonej wysokości nagrody składał

kierownik biura zarządowi, nie była określona górna granica. Do 1997 r.

postanowienia regulaminu wynagradzania były uzupełniane w drodze

opracowanego przez Kierownika Biura i zatwierdzonego przez radę nadzorczą

regulaminu przyznawania nagród z zysku. Regulaminem sprecyzowano m.in.

wysokość funduszu nagród z zysku bilansowego w danym roku, kategorie

pracowników uprawnionych do ich otrzymania, przesłanki decydujące o wysokości

nagród indywidualnych oraz kryteria pozbawienia prawa do nich prawa.

Na mocy uchwały Zarządu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i

Gospodarki Wodnej w L. z dnia 18 marca 1998 r. nagrody z zysku bilansowego za

1997 rok przyznano pracownikom Biura Funduszu, którzy przepracowali w roku

bilansowym okres nie krótszy niż sześciomiesięczny. Wysokość tych nagród

określono na 25% wypłaconego w tym okresie wynagrodzenia, z wyłączeniem

wynagrodzenia z tytułu godzin nadliczbowych, zasiłków i wynagrodzeń za okres

choroby oraz za okres przebywania na płatnych urlopach okolicznościowych i

szkoleniowych.

Za rok 1998 Rada Nadzorcza nie zatwierdziła regulaminu podziału nagród,

przyjęła jednak odpis z zysku w wysokości 25% wynagrodzeń i w takiej proporcji

pracownicy otrzymali nagrodę zysku wypłaconą w dwóch ratach: w listopadzie

1998 r. i kwietniu 1999 r.

W dniu 9 grudnia 1998 r. Rada Nadzorcza Funduszu podjęła uchwałę

zmieniającą zasady wynagradzania przekazując Radzie Nadzorczej kompetencje

do decydowania o przeznaczeniu kwot niewykorzystanych na wypłatę nagród

indywidualnych w ramach utworzonego funduszu nagród z zysku bilansowego.

Uchwałą Rady Nadzorczej Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i

Gospodarki Wodnej we W. zysk za 1999 r. i 2000 r. został przeznaczony na

zwiększenie funduszu statutowego. Powodowi przyznano natomiast nagrodę

roczną za rok 1999 w kwocie 4176 zł brutto oraz za rok 2000 w kwocie 100 zł

brutto. Nagrody uznaniowe strona pozwana traktowała jako zamiennik nagród z

zysku bilansowego i w związku z tym żaden z pracowników Funduszu nie otrzymał

za 1999 r. ani za rok 2000 świadczenia o nazwie „nagroda z zysku bilansowego”.

4

W dniu 19 marca 2000 r z powodu przejścia powoda na rentę strony

rozwiązały za porozumieniem stosunek pracy, przy czym do daty rozwiązania

umowy o pracę ani poprzedni ani aktualny pracodawca nie wypowiedział powodowi

warunków płacy.

W ocenie Sądu Rejonowego świadczenie „nagroda z zysku” przewidziane w

„Zasadach wynagradzania pracowników Wojewódzkiego Funduszu Ochrony

Środowiska i Gospodarki Wodnej w L.” miało charakter uznaniowy i zmiana

dokonana w dniu 7 października 1998 r. nie nadała mu charakteru „bezwzględnie

obligatoryjnego składnika wynagrodzenia”. Sąd ten uznał, iż nagroda z zysku

bilansowego nabiera charakteru roszczeniowego dopiero wtedy, gdy został

utworzony fundusz na wypłatę tych nagród. Sąd uznał, że przyczyną niewypłacenia

powodowi nagród z zysku bilansowego był fakt zastąpienia nagród z zysku

uznaniową nagrodą roczną i wypłatą tego świadczenia na rzecz pracowników, którą

to nagrodę otrzymał także powód. Sąd uznał nagrody roczne za ekwiwalent

niewypłaconych za 1999 i 2000 r. nagród z zysku. Nagrody roczne miały zastąpić

dotychczasowe nagrody z zysku a nie występować obok nich.

Zdaniem Sądu Rejonowego do daty rozwiązania łączącej strony umowy o

pracę nie zostało wyłączone uprawnienie rady nadzorczej do przeznaczenia zysku

na inne fundusze, z pominięciem funduszu nagród z zysku. O podziale zysku

decyduje uchwała rady nadzorczej Funduszu co znajduje odzwierciedlenie w treści

rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z

dnia 29 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej

Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (Dz.U. z 1999 r.

Nr 3, poz. 17).

Powód wniósł apelację od powyższego orzeczenia.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. wyrokiem z

dnia 27 lutego 2003 r. oddalił apelację powoda.

Sąd ten, podobnie jak Sąd pierwszej instancji uznał, iż zasady

wynagradzania pracowników Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i

Gospodarki Wodnej w L. nie określają żadnych przesłanek warunkujących prawo

5

do nagrody z zysku bilansowego a nagroda ta w odróżnieniu od nagrody (premii)

regulaminowej ma wyłącznie uznaniowy charakter. Pracownik do czasu jej

przyznania nie może skutecznie dochodzić jej w sporze ze stosunku pracy.

Powołując orzecznictwo Sądu Najwyższego Sąd ten wskazał, iż premią

regulaminową (bez względu na nazwę) jest świadczenie uzależnione od spełnienia

określonych w regulaminie konkretnych przesłanek i niewystąpienia przesłanek

negatywnych. Nagroda będąca przedmiotem postępowania ma uznaniowy

charakter a zarówno przyznanie jej pracownikowi, jak i określenie wysokości

nagrody należało do zakresu swobodnego uznania pracodawcy.

Podzielając rozważania Sądu pierwszej instancji Sąd Okręgowy stanął na

stanowisku, że zmiana regulaminu wynagradzania polegająca na zastąpieniu treści

„może uczestniczyć” sformułowaniem „uczestniczy także” nie ma wpływu na

charakter nagrody i jej uznaniowy charakter. Sąd uznał, iż zmieniony przepis należy

interpretować w ten sposób, że pracownik uczestniczy w nagrodach z zysku

bilansowego, o ile zostanie on utworzony (zgodnie z art. 88e ust. 1 i 8 pkt 7 i art. 88

g pkt 1 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska) mając na uwadze to, iż

utworzenie takiego funduszu ma charakter fakultatywny, pozostawiony decyzji rady

nadzorczej. Sąd stwierdził, że nawet fakt utworzenia funduszu nagród z zysku nie

rodzi po stronie pracownika roszczenia o nagrodę z funduszu, zaś roszczeniowy jej

charakter powstaje dopiero z chwilą ustalenia na podstawie swobodnego uznania

pracodawcy indywidualnej nagrody lub, jak to miało miejsce do 1998 r. z chwilą

przyjęcia przez radę nadzorczą wojewódzkiego funduszu zasad ustalania

indywidualnych nagród z zysku bilansowego na każdy rok, określających przesłanki

warunkujące prawo do nagrody indywidualnej.

Sąd drugiej instancji wskazał, że wysokość nagród nie wynika z § 4 ust. 4

zasad wynagradzania, gdyż uzyskana pula środków jakie mogą być przeznaczone

na fundusz nagród z zysku, w przypadku utworzenia takiego funduszu, w

wysokości 10% odpisu z zysku bilansowego nie więcej niż 25% realizowanych

wynagrodzeń z zasiłkami chorobowymi, podlega podziałowi między zarząd i

pracowników stosownie do ich udziału w ogólnej kwocie wynagrodzeń (§ 4 ust. 5) i

dopiero po takim utworzeniu ogólnej puli środków na nagrody i wstępnym podziale

wysokość indywidualnych nagród ustalona jest przez zarząd funduszu dla

6

,pracowników biura i radę nadzorczą funduszu dla członków zarządu funduszu (§ 4

ust. 6) skutkiem czego o wysokości nagród decyduje zarząd funduszu i rada

nadzorcza a nie przesądza jej treść § 4 ust. 4 zasad wynagradzania.

Powód wniósł kasację od powyższego wyroku.

Podniósł w niej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego tj.

postanowień „Zasad wynagradzania pracowników Wojewódzkiego Funduszu

Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w L.” - § 4 ust.1 pkt 6., § 4 ust. 3, 4, 5,

6, 7 i 9 przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na

bezzasadnym przyjęciu, że nie zostały spełnione przesłanki do wypłaty

obligatoryjnej nagrody z zysku bilansowego za lata 1999-2000 dla powoda oraz, że

Radzie Nadzorczej przysługiwało uprawnienie do przekazania zysku za lata 1999-

2000 w całości na fundusz statutowy.

Zdaniem powoda samo słowo „nagroda” nie może przesądzać o jej

uznaniowym charakterze, gdyż umieszczona w akcie wewnątrzzakładowym,

uzależniona jedynie od zysku, jako bezwzględnego i wystarczającego warunku do

jej wypłaty jest, zdaniem powoda, szczególnym składnikiem wynagrodzenia

Podnosił także, iż zasady wynagradzania nie uprawniały Rady Nadzorczej

Funduszu do przeznaczenia zysku w całości na fundusz statutowy, powołując się w

tym zakresie na uchwałę Sądu Najwyższego z 24 czerwca 1998 r. „(II ZP OSNAP

1998/24/705)”. W kasacji powoływał orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące

charakteru prawnego nagród z zysku na potwierdzenie tego, iż są one traktowane

jako wynagrodzenie za pracę (III PZP 41/84, III PZP 33/85).

Skarżonemu orzeczeniu powód zarzucał także naruszenie art. 9 §1 KP art.

42 § 1-3 KP w zw. z art. 772

KP i art. 24113

KP w zw. z art. 231

KP przez

pozbawienie powoda prawa do nagrody z zysku bilansowego, bez wypowiedzenia

powodowi warunków pracy i płacy.

Uznając za bezsporne przejęcie powoda w trybie art. 231

KP powód podnosił

w kasacji, iż do czasu wypowiedzenia warunków pracy i płacy pracodawcę wiążą

dotychczasowe warunki umów o pracę i powołując się na orzeczenie Sądu

Najwyższego wskazywał, iż prawo do nagrody z zakładowego funduszu nagród -

7

jako istotny element treści stosunku pracy - „przechodzi na nowego pracodawcę”

(uchwała z dnia 24 października 1997 r. III ZP 35/97)

Skarżący podnosił w związku z tym, że skoro prawo do nagrody z zysku

bilansowego stało się treścią umowy o pracę, to zmiana w tym zakresie jako

zmiana składnika wynagrodzenia powinna podlegać rygorom z art. 42 KP a zatem

powinny zostać wypowiedziane powodowi warunki pracy i płacy, gdyż zgodnie z

art. 772

§ 5 KP w zw. z art. 24113

KP w zw. z art. 231

KP przy zmianach zasad

wynagradzania stosuje się korzystniejsze dla pracownika uregulowania, zaś

postanowienia mniej korzystne wprowadza się do treści stosunku pracy w drodze

wypowiedzenia warunków pracy i płacy.

Kasacja zawiera wniosek o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku przez

uwzględnienie powództwa oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym w kwocie 1.500 zł.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja ma usprawiedliwione podstawy:

Nie zasługuje na aprobatę wykładnia regulaminu wynagradzania („Zasad

wynagradzania pracowników Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i

Gospodarki Wodnej w L.”) dokonana w zaskarżonym wyroku. Sąd Okręgowy

nadmierną wagę przywiązał do nazwy świadczenia a zbyt małą do dokonanej 7

października 1998 r. zmiany „Zasad”. Nazwa świadczenia pracowniczego –

„nagroda” nie przesądza o jego uznaniowym charakterze. Charakter świadczenia

wynika z jego cech i przesłanek jego nabycia. Sporna „nagroda z zysku”, według

postanowień regulaminu wynagradzania, stanowiącego źródło prawa pracy, była

świadczeniem należnym pracownikowi po spełnieniu tylko jednej przesłanki:

wypracowaniu zysku. Taki sens ma dokonana zmiana w treści przepisu

oznaczonego jako § 4 ust. 3. Zmiana ta była istotna, dotychczas pracownik mógł

uczestniczyć w nagrodach z zysku bilansowego, a po jej wprowadzeniu

zagwarantowano każdemu pracownikowi „uczestnictwo”, czyli prawo do nagrody z

zysku. Ta gwarancja ustanowiona w regulaminie wynagradzania oznaczała też

8

nałożenie na pracodawcę obowiązku utworzenia funduszu nagród z zysku w razie

wypracowania zysku. W regulaminie określona została też wysokość (wielkość)

odpisu na ten fundusz: miał on wynosić 10% zysku bilansowego, nie więcej jednak

niż 25% zrealizowanych wynagrodzeń w roku bilansowym, odnoszonych do

składników wymienionych w ust. 1 pkt 1-3 oraz w ust. 2 § 4 łącznie z wypłaconymi

zasiłkami chorobowymi. Pozostałe działania pracodawcy (jego Rady i Zarządu),

zmierzające do podziału funduszu między zarząd i pracowników Biura oraz między

poszczególnych pracowników, dotyczyły jedynie określenia wysokości nagrody, a

nie prawa do jej otrzymania. Te okoliczności prowadzą do wniosku, że sporne

świadczenie ze stosunku pracy było w istocie rzeczy nie nagrodą lecz rodzajem

premii, dodatkowym składnikiem wynagrodzenia za pracę, do którego roszczenie

powstawało w razie wypracowania zysku, płatnego zasadniczo (wymagalnego) w

okresach rocznych.

Skoro nagroda z zysku była w istocie składnikiem wynagrodzenia, stanowiła

„warunek płacy” w rozumieniu art. 42 k.p. Po dokonanej w 1998 r. zmianie

regulaminu wynagradzania prawo do tej nagrody stało się elementem treści

stosunku pracy każdego pracownika Wojewódzkiego Funduszu Ochrony

Środowiska i Gospodarki Wodnej w L. Treść ta nie uległa zmianie po

przekształceniu podmiotowym po stronie pracodawcy, które nastąpiło 1 stycznia

1999 r. Nowy pracodawca (strona pozwana) był związany – z mocy art. 23 1

tymi

postanowieniami regulaminu wynagradzania, które odnosiły się do omawianej

nagrody. Od związania mógł się uwolnić tylko przy zastosowaniu wypowiedzenia

zmieniającego (art. 42 k.p.), czego jednak nie uczynił w stosunku do powoda.

Roszczenie powoda jest zatem usprawiedliwione co do zasady. Dla

ustalenia jego wysokości może być konieczne sięgnięcie do reguł z art. 322 k.p.c, a

także rozważenie charakteru nagrody rocznej wypłaconej powodowi za 1999 i 2000

rok.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym tę sprawę podziela , analogiczne

do przedstawionego wyżej, stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 25 lipca 2003 r. I

PK 301/02 (dotychczas niepublikowanym)

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na mocy art. 39313

§

1 k.p.c.

9