WK 27/03

WYROK Z DNIA 6 LUTEGO 2004 R.

( WK 27/03 )

Sprawca, który znajdując się w stanie nietrzeźwości prowadzi pojazd i

nie zachowując przy tym należytej ostrożności powoduje zagrożenie

bezpieczeństwa w ruchu drogowym, dopuszcza się dwóch czynów zabronionych

– przestępstwa określonego w art. 178 a § 1 k.k. oraz wykroczenia określonego

w art. 86 § 2 k.w., z tym że za wykroczenie to nie orzeka się środka karnego w

postaci zakazu prowadzenia pojazdów, a zatem art. 87 § 3 k.w. nie ma w takiej

sytuacji zastosowania.

Przewodniczący : Sędzia SN J. Steckiewicz ( sprawozdawca )

Sędziowie SN : B. Rychlicki, W. Maciak

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej : ppłk J. Żak

Sąd Najwyższy w sprawie Damiana F., ukaranego za popełnienie wykroczenia

określonego w art. 86 § 2 k.w., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej w dniu

6 lutego 2004 r. kasacji, wniesionej na korzyść przez Naczelnego Prokuratora

Wojskowego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia

30 czerwca 2003 r., utrzymującego w mocy wyrok Wojskowego Sądu

Garnizonowego w S. z dnia 15 kwietnia 2003 r.,

uchylił wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego w P. i przekazał sprawę

temu sądowi do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 24 stycznia

2003 r., który uprawomocnił się w pierwszej instancji, Damian F. skazany został

za popełnienie przestępstwa określonego w art. 178 a § 1 k.k. na karę trzech

miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

2

trzy lata oraz z orzeczeniem środka karnego – zakazu prowadzenia pojazdów

mechanicznych na okres dwóch lat.

Przypisany czyn polegał na tym, że oskarżony „ w dniu 27 października

2002 r. około godz. 130

w m. K. woj. mazowieckie prowadził samochód marki

Fiat 126 p znajdując się w stanie nietrzeźwości – 1,45 ‰ alkoholu w

wydychanym powietrzu. ”

Po wyłączeniu z akt sprawy części materiałów i przeprowadzonym

dochodzeniu Żandarmeria Wojskowa w R. złożyła do Wojskowego Sądu

Garnizonowego w S. wniosek o ukaranie Damiana F. za to, że „ w dniu 27

października 2002 r. około godz. 130

w m. K. w woj. mazowieckiem prowadził

pojazd mechaniczny marki Fiat 126 znajdując się w stanie nietrzeźwości – 1,45

‰ alkoholu w wydychanym powietrzu i pomimo ( z powodu ? – dop. SN )

niesprawnego układu hamulcowego spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w

ruchu drogowym w ten sposób, że najechał na prawidłowo zaparkowany inny

pojazd marki Fiat 126, uszkadzając go na kwotę 600 złotych na szkodę Pawła

W. ”, tj. popełnienia wykroczenia określonego w art. 86 § 2 k.w. w zw. z art. 9 §

1 k.w.

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w S.

uznał Damiana F. za winnego opisanego wyżej wykroczenia, za które skazał go

na karę 200 złotych grzywny oraz na podstawie art. 87 § 3 k.w. orzekł zakaz

prowadzenia pojazdów silnikowych na okres 2 lat.

Apelację od tego orzeczenia, na korzyść obwinionego, wniósł prokurator.

Zarzucając „ obrazę przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 87 §

3 k.w. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że obwiniony dopuścił się

wykroczenia z art. 87 § 1 k.w., co spowodowało niezasadne orzeczenie zakazu

prowadzenia pojazdów silnikowych ” postulował zmianę zaskarżonego wyroku

„ poprzez wyeliminowanie z jego sentencji orzeczenia zakazu prowadzenia

pojazdów silnikowych. ”

3

Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2003 r.,

zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Uzasadniając swoje orzeczenie sąd odwoławczy stwierdził, że skoro

w pojęciu stanu nietrzeźwości mieści się również stan po użyciu alkoholu,

o którym mowa w art. 87 § 1 k.w., to konsekwencją tego musiało być uznanie

Damiana F. za winnego popełnienia wymienionego wykroczenia oraz

orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów silnikowych.

Naczelny Prokurator Wojskowy wniósł, na korzyść Damiana F., kasację

od powołanych wcześniej wyroków Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. i

Wojskowego Sądu Okręgowego w P.

Zarzucił : „ – rażące naruszenie prawa materialnego – przepisów art. 87 §

1 i 3 k.w. oraz art. 9 § 1 k.w. i art. 10 § 1 zdanie pierwsze k.w., jak również art.

178 a § 1 k.k., a polegające na niesłusznym uznaniu, że w niniejszej sprawie – w

świetle art. 10 § 1 zdanie pierwsze k.w. a contrario – nie nastąpiła konsumpcja

znamion wykroczenia z art. 87 § 1 k.w. przez znamiona przestępstwa z art. 178

a § 1 k.k. i przez to

- bezzasadne przypisanie obwinionemu dokonania wykroczenia

zakwalifikowanego z art.. 86 § 2 k.w. w zw. z art. 9 § 1 k.w., z powodu

rzekomego zrealizowania przez sprawcę także znamion wykroczenia z art. 87

§ 1 k.w., a nie – jak należało – wyłącznie z art. 86 § 2 k.w., a w

konsekwencji,

- bezpodstawne wymierzenie środka karnego na podstawie art. 87 § 3 k.w., co

miało istotny wpływ na treść zapadłych orzeczeń. ”

Podnosząc te zarzuty autor kasacji postulował uchylenie w całości obu

wskazanych w niej wyroków i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi

Garnizonowemu w S. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje :

Kasacja – co do zasady – jest uzasadniona.

4

Punktem odniesienia do rozważań w rozpoznawanej sprawie było

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2002 r., sygn. I KZP 4/02

( OSNKW 2002, z. 5-6, poz. 37 ), w którym wszechstronnie i wnikliwie

ustosunkowano się do budzących wątpliwości, zwłaszcza w doktrynie, kwestii,

a mianowicie oceny prawnej zachowania będącego w stanie nietrzeźwości

prowadzącego pojazd mechaniczny, który w następstwie naruszenia zasad

bezpieczeństwa w ruchu, powoduje wypadek.

Podobnego rodzaju wątpliwości prawne, z tym że na styku przestępstw i

wykroczeń przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi w komunikacji, ujawniły

się w orzecznictwie sądów wojskowych, czego przykładem jest rozpoznawana

sprawa, ale również i inne, na co wskazał autor kasacji. Jak się zdaje,

wątpliwości nasiliły się z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 14 kwietnia

2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny ( Dz. U. Nr 48, poz. 548 ), która m.in.

przekształciła w przestępstwo uprzednie wykroczenie polegające na

prowadzeniu pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem

środka odurzającego ( dodanie art. 178 a § 1 k.k. ).

Powstały zatem dwojakiego rodzaju niejasności, a mianowicie : jak

należy kwalifikować zachowanie sprawcy, który prowadząc pojazd w stanie

nietrzeźwości i niezachowując należytej ostrożności powoduje zagrożenie

bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz czy w takiej sytuacji faktycznej można

( należy ) i na jakiej podstawie orzec środek karny w postaci zakazu

prowadzenia pojazdów.

Wypowiadając się w tych kwestiach, sądy obu instancji w zaskarżonych

wyrokach dopuściły się rażącego naruszenia wskazanych w kasacji przepisów

prawa materialnego ( ustalenia faktyczne nie są podważane ), które miały

( negatywny dla obwinionego ) wpływ na treść zapadłych orzeczeń.

Przede wszystkim błędnie uznano, że Damian F. swoim zachowaniem

wyczerpał również dyspozycję art. 87 § 1 k.w., a w konsekwencji

nieprawidłowo orzeczono za to wykroczenie obligatoryjny środek karny w

5

postaci zakazu prowadzenia pojazdów silnikowych. Występek określony w art.

178 a § 1 k.k., za który prawomocnie skazano Damiana F. ma podobne

znamiona jak wykroczenie określone w art. 87 § 1 k.w., poza jednym, a

mianowicie stopniem zawartości alkoholu w organiźmie sprawcy.

Nie może budzić wątpliwości, że w pojęciu stanu nietrzeźwości, którym

posługuje się ustawodawca m.in. w art. 178 a § 1 i 2 k.k. mieści się również

„ stan po użyciu alkoholu ”, o którym mowa w art. 87 § 1 k.w. ( patrz

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2002 r., sygn. akt I KZP

14/02 ( OSP 2003/1-2 ). Skoro tak, to ustawowy typ przestępstwa określonego w

art. 178 a § 1 k.k. w całości ( bez reszty ) pochłania znamiona wykroczenia

określonego w art. 87 § 1 k.w. i dlatego sprawca czynu realizujący jednym

zachowaniem znamiona wymienionego przestępstwa i wykroczenia, może

odpowiadać wyłącznie za popełnienie przestępstwa.

Krytycznego dnia zachowanie sprawcy nie ograniczało się jednak tylko

do złamania wymogu trzeźwości w czasie prowadzenia pojazdu, co stwarzało

potencjalne niebezpieczeństwo dla ruchu drogowego, ale również w wyniku

niezachowania należytej ostrożności, spowodował on konkretne zagrożenie,

którego efektem było uszkodzenie innego pojazdu. To zachowanie

wyczerpywało znamiona wykroczenia określonego w art. 86 § 2 k.w. – przy

czym niepotrzebnie w zaskarżonych kasacją wyrokach powołano dodatkowo art.

9 § 1 k.w., bowiem – z przyczyn, o których mowa wcześniej – nie było zbiegu

wykroczeń ( art. 87 § 1 k.w. ).

Środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów na podstawie

Kodeksu wykroczeń można orzec wyłącznie wówczas, gdy przepis szczególny

to przewiduje lub zobowiązuje do takiego rozstrzygnięcia. Na marginesie należy

zauważyć, że inaczej kwestię tę uregulowano w części ogólnej Kodeksu karnego

( art. 42 k.k. ), ustanawiając możliwość lub obowiązek orzeczenia tego środka

karnego w razie spełnienia wymienionych w tym przepisie przesłanek.

6

Kodeks wykroczeń przewiduje fakultatywne ( art. 86 § 1 i art. 92 § 2 ) i

obligatoryjne ( art. 87 § 1 i 2 oraz art. 93 § 1 ) orzekanie zakazu prowadzenia

pojazdów, a zatem nie można tego środka orzec wobec sprawcy popełniającego

wykroczenie określone w art. 86 § 2 k.w. ( z powołaniem jako podstawy art. 87

§ 3 k.w. ), co jednak sąd pierwszej instancji uczynił, a zaakceptował sąd

odwoławczy.

Prima facie uregulowanie dotyczące art. 86 k.w. wydaje się paradoksalne,

bowiem zaostrzona odpowiedzialność za niezachowanie należytej ostrożności

może dotyczyć wyłącznie tych sprawców wykroczenia, którzy kierując

pojazdem byli trzeźwi ( art. 86 § 3 k.w. w zw. z art. 86 § 1 k.w. ). Jeżeli jednak

uwzględni się fakt, że prowadzący pojazd w stanie nietrzeźwości odpowiada

również ( przede wszystkim ) za popełnienie przestępstwa ( art. 178 a § 1 k.k. ),

za co zgodnie z art. 42 § 2 k.k. orzeka się zakaz prowadzenia wszelkich

pojazdów mechanicznych albo pojazdów mechanicznych określonego rodzaju

oraz świadczenie pieniężne, na podstawie art. 49 a § 1 k.k.,( ... )to uregulowanie

takie jest całkowicie logiczne.

Reasumując : sprawca, który znajdując się w stanie nietrzeźwości

prowadzi pojazd i nie zachowując przy tym należytej ostrożności powoduje

zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, dopuszcza się dwóch czynów

zabronionych – przestępstwa określonego w art. 178 a § 1 k.k. oraz wykroczenia

określonego w art. 86 § 2 k.w., z tym że za wykroczenie to nie orzeka się środka

karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, a zatem art. 87 § 3 k.w. nie

ma w takiej sytuacji zastosowania.

Sąd Najwyższy nie widział potrzeby uchylania obu zaskarżonych kasacją

orzeczeń, uważa bowiem, że chociaż błędny jest również wyrok sądu pierwszej

instancji, to jednak sąd odwoławczy będzie władny go poprawić, w związku z

rozpoznaniem apelacji.

7