I PK 305/03

Wyrok z dnia 17 lutego 2004 r.

I PK 305/03

Uchwała o odwołaniu członka zarządu spółki podjęta z naruszeniem

prawa nie jest nieważna z mocy prawa i wywołuje skutek w postaci pozbawie-

nia członka zarządu przymiotu osoby będącej piastunem organu osoby praw-

nej, dopóki nie zostanie unieważniona konstytutywnym orzeczeniem sądu go-

spodarczego. Sąd pracy nie jest uprawniony do oceny legalności niezaskarżo-

nej uchwały zgromadzenia wspólników o odwołaniu członka zarządu spółki

(art. 240 k.h.).

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2004 r. sprawy

z powództwa Tadeusza Z. przeciwko Zarządowi Dzielnicy O. Gminy W. - C. w W. i

Gminnej Gospodarce Komunalnej O. Spółce z o.o. w W. o odszkodowanie i premię,

na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 lu-

tego 2003 r. [...]

1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo przeciwko

pozwanej Gminnej Gospodarce Komunalnej O. Spółce z o.o. w W. o odszkodowanie

za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę (punkt 1. zaskarżonego wy-

roku ) w ten sposób, że oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgo-

wego-Sądu Pracy w Warszawie z dnia 18 stycznia 2002 r. [...];

2. zasądził od strony pozwanej Gminnej Gospodarki Komunalnej O. Spółki z

o.o. w W. na rzecz powoda Tadeusza Z. kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset ) złotych

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy w Warszawie-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem

z 18 stycznia 2002 r. [...] zasądził od pozwanej Gminnej Gospodarki Komunalnej O.

2

Spółki z o.o. w W. na rzecz powoda Tadeusza Z. kwotę 32.994 zł tytułem odszkodo-

wania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę; w pozostałej części wo-

bec tego pozwanego i w całości w stosunku do Zarządu Dzielnicy O. Gminy W. - C.

w W. powództwo oddalił.

Sąd Okręgowy ustalił, że powód świadczył pracę „na podstawie powołania” w

Spółce pod firmą Gminna Gospodarka Komunalna O., a od 1 września 1999 r. do 31

sierpnia 2000 r. na stanowisku prezesa zarządu. „Umowa o pracę” z powodem zo-

stała rozwiązana za jednomiesięcznym okresem wypowiedzenia przez pracodawcę

w związku z odwołaniem powoda z funkcji prezesa zarządu przez nadzwyczajne

zgromadzenie wspólników Gminnej Gospodarki Komunalnej O. Spółki z o.o. uchwałą

[...] z 28 kwietnia 2000 r. Sąd ustalił, iż zgodnie z § 14 ust. 5 aktu założycielskiego

Spółki prezes zarządu mógł być odwołany przez radę nadzorczą przed upływem

kadencji. W dniu 28 kwietnia 2000 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników Spółki

podjęło uchwałę [...] o pełnieniu funkcji rady nadzorczej, od dnia podjęcia tejże

uchwały do dnia ustanowienia jej nowego składu, przez zgromadzenie wspólników.

Ponadto Sąd ustalił, iż w trakcie zatrudnienia powoda zgromadzenie wspólników

podjęło uchwałę [...] w sprawie zasad przyznawania premii członkom zarządu Gmin-

nej Gospodarki Komunalnej O. Spółki z o.o. Zgodnie z § 1 uchwały członkowie za-

rządu otrzymywali premię kwartalną w wysokości do 50% wynagrodzenia zasadni-

czego, z tym że w oparciu o § 2 uchwały premię wypłacano w formie miesięcznych

zaliczek w wysokości 30% wynagrodzenia zasadniczego. Powód otrzymał premię w

wysokości 30%, w pozostałej części odmówiono powodowi wypłaty premii.

Sąd Okręgowy uznał za zasadne roszczenie powoda o odszkodowanie za nie-

zgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, albowiem pozwana Spółka naruszyła,

w ocenie Sądu, § 14 ust. 5 aktu założycielskiego, który jako lex specialis w stosunku

do art. 197 § 1 k.h. przyznawał radzie nadzorczej wyłączną kompetencję do odwoła-

nia prezesa zarządu Spółki. Sąd wskazał, iż wśród kompetencji zgromadzenia

wspólników wyliczonych w § 32 aktu założycielskiego brak jest uprawnienia do od-

wołania prezesa zarządu Spółki. Z tych względów na podstawie art. 58 k.p. Sąd za-

sądził na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodze-

nia od pozwanej Spółki jako pracodawcy powoda. Jednocześnie Sąd oddalił po-

wództwo w stosunku do Dzielnicy O. Gminy W.-C. z powodu braku legitymacji biernej

po stronie tego podmiotu, który nie miał statusu pracodawcy powoda. Sąd oddalił

3

również roszczenie powoda o wyrównanie premii, albowiem jej przyznanie zgodnie z

uchwałą [...] miało charakter uznaniowy i leżało w gestii pracodawcy.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożyły obie strony. Powód wniósł o

zmianę wyroku w części oddalającej powództwo o wyrównanie premii oraz pochod-

nych liczonych od średniego wynagrodzenia po uwzględnieniu pełnej należnej pre-

mii. Pozwana Spółka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w części zasądzającej od-

szkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, zarzucając

sprzeczność ustaleń Sądu z treścią materiału dowodowego, przez przyjęcie, że z po-

wodem rozwiązano umowę o pracę niezgodnie z obowiązującymi przepisami, oraz

niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności przez pominięcie faktu, że zgroma-

dzenie wspólników, które przejęło uprawnienia i obowiązki rady nadzorczej, było

umocowane do podjęcia uchwały o odwołaniu powoda ze stanowiska prezesa za-

rządu.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro-

kiem z 21 lutego 2003 r. [...], w wyniku apelacji pozwanej Spółki zmienił zaskarżony

wyrok i oddalił powództwo w całości. Apelację powoda Sąd oddalił, uznając ją za nie-

zasadną.

Uwzględnienie apelacji strony pozwanej w zakresie zasądzonego na rzecz

powoda odszkodowania Sąd Apelacyjny uzasadnił tym, że Sąd pierwszej instancji

naruszył przepisy prawa materialnego. W sprawie bezsporne jest, że powód uchwałą

z 31 sierpnia 1999 r. został powołany przez radę nadzorczą na stanowisko prezesa

zarządu Gminnej Gospodarki Komunalnej O. Spółki z o.o. Kompetencje rady nadzor-

czej zarówno co do powołania, jak i odwołania powoda wynikały z § 14 ust. 4 i 5 aktu

założycielskiego Spółki. W dniu 28 kwietnia 2000 r. doszło do przejęcia przez nad-

zwyczajne zgromadzenie wspólników funkcji rady nadzorczej na podstawie uchwały

[...]. Na tym samym posiedzeniu wspólników podjęto także uchwałę w sprawie od-

wołania powoda ze stanowiska prezesa zarządu i upoważniono Andrzeja B. do za-

wierania i rozwiązywania umów o pracę z członkami zarządu do czasu ustanowienia

nowego składu rady nadzorczej. Powołanie w uchwale [...] nadzwyczajnego zgroma-

dzenia wspólników w sprawie odwołania członków zarządu (w tym powoda) jako

podstawy prawnej tej czynności § 14 ust. 5 aktu założycielskiego Spółki Sąd pierw-

szej instancji uznał za wadliwe, gdyż przepis ten dotyczył kompetencji rady nadzor-

czej, co w konsekwencji stanowiło przesłankę zasądzenia odszkodowania. Zdaniem

Sądu Apelacyjnego, stanowisko Sądu pierwszej instancji okazało się błędne, ponie-

4

waż sąd pracy nie jest uprawniony do oceny uchwał nadzwyczajnego zgromadzenia

wspólników; uchwała taka podlegała zaskarżeniu w trybie art. 240 Kodeksu handlo-

wego (obowiązującego w chwili podejmowania uchwały). Powód zaskarżył powyższą

uchwałę pozwem z 7 lipca 2000 r., skierowanym do Sądu Okręgowego w Warsza-

wie-Wydziału Gospodarczego, jednakże jego pozew został zwrócony z powodu nie-

opłacenia wpisu. Zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Sąd Apelacyjny, zobowiąza-

ne były przyjąć istniejący stan faktyczny, w którym powód został skutecznie odwo-

łany ze stanowiska prezesa zarządu. Okoliczność, że mandat powoda jako członka

zarządu wygasł później, z upływem trzyletniej kadencji - zgodnie z uchwałą [...] z 5

września 2000 r., nie zmienia faktu, że powód w dniu 28 kwietnia 2000 r. został sku-

tecznie odwołany z funkcji prezesa zarządu. W ocenie Sądu Apelacyjnego, zgodnie z

art. 197 § 1 k.h. powód od dnia odwołania, bez względu na datę wygaśnięcia man-

datu, stracił prawo reprezentowania Spółki. Sąd Apelacyjny powołał się na orzecz-

nictwo Sądu Najwyższego, w którym wielokrotnie podkreślano, że odwołanie z funkcji

prezesa zarządu spółki prawa handlowego stanowi uzasadnioną przyczynę wypo-

wiedzenia umowy o pracę i taką przyczynę podano powodowi w piśmie z 3 lipca

2000 r. rozwiązującym z nim umowę o pracę za wypowiedzeniem. Pismo to podpisał

członek urzędującego zarządu upoważniony przez nadzwyczajne zgromadzenie

wspólników, co było zgodne z art. 203 k.h. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd pierwszej

instancji błędnie przyjął naruszenie przepisów prawa handlowego przez pozwaną

Spółkę, co skutkowało uwzględnieniem apelacji strony pozwanej i zmianą orzeczenia

w części dotyczącej odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o

pracę. Sąd Apelacyjny zauważył również, że Sąd Okręgowy błędnie zasądził na

rzecz powoda odszkodowanie na podstawie art. 58 k.p., który odnosi się do niezgod-

nego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Z powodem natomiast rozwiązano umowę o pracę z zachowaniem okresu wypowie-

dzenia i jego uprawnienia do zasądzenia odszkodowania wynikałyby z art. 471

k.p.,

jeśli byłyby zasadne.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył kasacją pełnomocnik powoda w części

dotyczącej odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę,

czyli w części, w której Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił po-

wództwo. Jako podstawy kasacji wskazał naruszenie prawa materialnego, a miano-

wicie: 1) art. 45 § 1 w związku z art. 47¹ k.p. przez bezzasadny brak ich zastosowa-

nia, wskutek błędnej oceny, że wypowiedzenie stosunku pracy powoda nie naruszało

5

przepisów o wypowiadaniu umów o pracę, 2) art. 31

§ 1 k.p. w związku z art. 203 k.h.

przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wskutek przyjęcia, że prze-

pis art. 203 k.h. ma zastosowanie do jednostronnych czynności prawnych rozwiązu-

jących umowę o pracę z członkami zarządu, 3) art. 240 k.h. przez błędną jego wy-

kładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że przepis ten ma zastosowa-

nie do zmieniających treść umowy spółki uchwał zgromadzenia wspólników, które nie

zachowują formy aktu notarialnego, oraz art. 254 § 1 k.h. przez brak jego zastoso-

wania do uchwały zgromadzenia wspólników zmieniającej umowę spółki i kompeten-

cje jej organów, która nie została zaprotokołowana przez notariusza.

Wskazując na powyższe podstawy kasacji, skarżący wniósł o zmianę wyroku

w zaskarżonej części i oddalenie apelacji strony pozwanej oraz zasądzenie od po-

zwanej na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do po-

nownego rozpoznania z zasądzeniem kosztów postępowania.

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji skarżący wskazał istotne

zagadnienie prawne sprowadzające się do kwestii: 1) czy sąd pracy orzekający w

sprawie o roszczenie wypływające z art. 471

k.p. jest związany niezaskarżoną po

myśli art. 240 k.h. uchwałą zgromadzenia wspólników zmieniającą umowę spółki w

takim zakresie, w jakim określa ona organy uprawnione do odwołania członków za-

rządu i do dokonywania czynności prawnych rozwiązujących z nimi umowę o pracę,

która z mocy art. 254 § 1 k.h. jest nieważna, jako niezaprotokołowana przez notariu-

sza; 2) czy niezależnie od treści takiej uchwały do jednostronnej czynności prawnej

rozwiązującej umowę o pracę z członkami zarządu ma zastosowanie przepis art. 203

k.h.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja okazała się zasadna, choć nie wszystkie zawarte w niej zarzuty zasłu-

giwały na uwzględnienie. Nie są uzasadnione zarzuty dotyczące naruszenia art. 240

k.h. i art. 254 § 1 k.h. Przepisy nieobowiązującego już Kodeksu handlowego doty-

czące kompetencji organów spółki do powoływania i odwoływania zarządu - art. 195

k.h. i art. 197 k.h. - miały charakter ius dispositivi, co oznacza, że postanowienia

umowy spółki (w rozpoznawanej sprawie - aktu założycielskiego pozwanej Spółki)

mogły tę kwestię uregulować odmiennie. W myśl powołanych przepisów Kodeksu

6

handlowego, członków zarządu spółki ustanawiają wspólnicy uchwałą (jeżeli umowa

spółki nie stanowi inaczej), ponadto członkowie zarządu mogą być w każdej chwili

odwołani (chyba że umowa spółki zawiera inne postanowienia w tej mierze). Z treści

art. 197 § 1 k.h. nie wynika, jaki organ może odwołać członka zarządu spółki, a jedy-

nie, że może to nastąpić w każdym czasie. W postanowieniach § 14 pkt 5 aktu zało-

życielskiego pozwanej Spółki uregulowano uprawnienie do odwoływania członków

zarządu przed upływem kadencji, wskazując jako organ właściwy do dokonania tej

czynności radę nadzorczą Spółki. W doktrynie dominuje pogląd o dopuszczalności

odwołania zarządu przez wspólników (zgromadzenie wspólników), nawet wówczas,

gdy umowa spółki przekazuje kompetencje w tym zakresie innym osobom lub orga-

nom, np. tak jak w niniejszej sprawie - radzie nadzorczej (S.Sołtysińki, A.Szajkowski,

J.Szwaja: Kodeks handlowy. Komentarz. tom 1, Warszawa 1997, str. 1013-1014).

Nie można bowiem przyjąć, że wspólnicy mogą być definitywnie pozbawieni możno-

ści stanowienia w jakiejkolwiek istotnej sprawie dotyczącej spółki, a kwestia powoła-

nia i odwołania zarządu należy niewątpliwie do najistotniejszych spraw dotyczących

spółki.

Sąd Okręgowy ustalił, że uchwałą z 28 kwietnia 2000 r. [...] nadzwyczajne

zgromadzenie wspólników pozwanej Spółki odwołało powoda ze stanowiska prezesa

zarządu. Wcześniej zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę [...] o tymczasowym

przejęciu funkcji rady nadzorczej Spółki - do czasu ustanowienia jej nowego składu

osobowego. Treść uchwały [...] nie jest jednoznaczna - ale nawet gdyby przypisać jej

takie znaczenie, jakie przypisuje skarżący (zmianę treści umowy spółki), to także

wówczas nie można byłoby mówić o tym, że odwołanie powoda z funkcji prezesa

zarządu Spółki odbyło się z naruszeniem przepisów prawa handlowego.

Uchwała o stałym przeniesieniu na inny organ spółki (z rady nadzorczej na

zgromadzenie wspólników) kompetencji w zakresie powoływania i odwoływania

członków zarządu może być potraktowana jako zmiana umowy spółki. Uchwała o

zmianie umowy spółki wymaga do swej ważności zaprotokołowania przez notariusza

(art. 254 § 2 k.h.), a dla skuteczności - wpisu do rejestru (art. 254 § 5 k.h.). Uchwały

zmieniające umowę spółki, które nie zostały zaprotokołowane przez notariusza, są

nieważne z mocy prawa. W tym zakresie należy podzielić wywody uzasadnienia ka-

sacji. Jednocześnie jednak wyraźnie należy podkreślić, że powód został odwołany ze

stanowiska prezesa zarządu pozwanej Spółki nie uchwałą z dnia [...] (którą ewentu-

alnie można byłoby potraktować jako zmieniającą umowę spółki), lecz uchwałą z

7

dnia [...]. Trudno uznać uchwałę mającą za przedmiot odwołanie członka zarządu za

zmieniającą umowę spółki. Obydwie uchwały z dnia [...] miały inny przedmiot i od-

miennie należy ocenić skutki ich niezgodności z prawem. Uchwała o odwołaniu

członka zarządu spółki - jeżeli nawet została podjęta z naruszeniem przepisów prawa

- nie jest bezwzględnie nieważna (z mocy prawa), a jedynie unieważnialna. Uchwała

taka może być bowiem zaskarżona w drodze powództwa o unieważnienie na pod-

stawie art. 240 k.h., jeżeli została powzięta wbrew przepisom prawa lub postanowie-

niom umowy spółki lub wbrew dobrym obyczajom kupieckim. Dopiero konstytutywne

orzeczenie sądu gospodarczego, wydane na skutek uwzględnienia takiego po-

wództwa, może spowodować unieważnienie uchwały o odwołaniu członka zarządu

spółki. Jeżeli natomiast taka uchwała nie została zaskarżona we właściwym czasie i

trybie, to nawet podjęta z naruszeniem przepisów prawa czy postanowień umowy

spółki, pozostaje w pełni skuteczna.

Sąd Apelacyjny w swoich rozważaniach zawartych w uzasadnieniu zaskarżo-

nego wyroku nie wyeksponował różnicy pomiędzy skutkami naruszenia prawa przez

uchwałę o zmianie umowy spółki (nieważną z mocy prawa - art. 254 § 2 k.h.) oraz

uchwałę o odwołaniu prezesa zarządu spółki (podlegającą unieważnieniu przez sąd -

art. 240 k.h.), co nie miało jednak decydującego wpływu na treść rozstrzygnięcia,

ponieważ ostateczna konkluzja tego Sądu - że powód został skutecznie odwołany z

funkcji prezesa zarządu pozwanej Spółki, a sąd pracy nie był uprawniony do oceny

legalności uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników o odwołaniu powoda,

ponieważ uchwała w tej sprawie nie została w odpowiednim czasie skutecznie za-

skarżona do sądu gospodarczego - jest prawidłowa jako zgodna z prawem handlo-

wym. Gdyby nawet można było podzielić argumentację skarżącego, że powierzenie

innemu organowi niż przewidziany w akcie założycielskim (umowie spółki) kompe-

tencji do odwoływania członków zarządu (w tym przypadku przekazanie uprawnień

rady nadzorczej zgromadzeniu wspólników) stanowi zmianę umowy spółki, a

uchwała wspólników o zmianie umowy spółki niezaprotokołowana przez notariusza

jest nieważna z mocy prawa (art. 254 § 2 k.h.), nie zaś zaskarżalna do sądu gospo-

darczego w trybie art. 240 k.h., to i tak należałoby uznać, że odwołanie powoda ze

stanowiska prezesa zarządu było skuteczne. Uchwała o odwołaniu powoda ze sta-

nowiska prezesa zarządu Spółki - nawet gdyby założyć, że podjęta została, z naru-

szeniem § 14 ust. 5 aktu założycielskiego Spółki, przez nieuprawniony organ - nie

była bezwzględnie nieważna, lecz podlegała zaskarżeniu w trybie art. 240 k.h. Brak

8

skutecznego zaskarżenia uchwały o odwołaniu powoda ze stanowiska prezesa za-

rządu Spółki spowodował, iż uchwała ta wywołała skutki prawne. Powód przestał być

prezesem zarządu Spółki.

Z powyższych rozważań wynika, że Sąd Apelacyjny mógł się uchylić od oceny

ważności uchwały zmieniającej układ kompetencyjny pomiędzy organami pozwanej

Spółki. Nieważność uchwały przekazującej zgromadzeniu wspólników dotychczaso-

we funkcje rady nadzorczej Spółki nie wpływała bowiem w jakikolwiek sposób na ko-

nieczność zaskarżenia na podstawie art. 240 k.h. uchwały o odwołaniu powoda ze

stanowiska prezesa zarządu, jeżeli powód twierdził, że uchwałę tę podjął niewłaściwy

organ Spółki.

Uzasadniony jest natomiast zarzut kasacji dotyczący naruszenia art. 31

§ 1

k.p. w związku z art. 203 k.h. Zarzut ten związany jest z oceną prawidłowości (zgod-

ności z prawem) wypowiedzenia powodowi umowy o pracę jako bezpośredniego

skutku odwołania go ze stanowiska prezesa zarządu pozwanej Spółki. Z ustaleń

Sądu Apelacyjnego wynika, że powód jednocześnie pełnił funkcję prezesa zarządu

Spółki oraz był jej pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę (Sąd

Okręgowy bez jakichkolwiek uzasadnionych przesłanek przyjął, że powód był zatrud-

niony na podstawie powołania). Odwołanie ze stanowiska prezesa zarządu (w rozu-

mieniu przepisów prawa handlowego) stanowiło uzasadnioną przyczynę rozwiązania

z powodem umowy o pracę. Jak wynika z ustaleń Sądu Apelacyjnego, których żadna

ze stron nie kwestionowała, powód został odwołany z funkcji prezesa zarządu poz-

wanej Spółki w dniu 28 kwietnia 2000 r., natomiast wypowiedzenie mu umowy o

pracę, będące następstwem tego odwołania, nastąpiło dopiero w dniu 3 lipca 2000 r.,

czyli wtedy, gdy powoda nie łączył już z pozwaną Spółką stosunek organizacyjno-

prawny (wynikający z faktu pełnienia funkcji w organie zarządzającym Spółki), lecz

wyłącznie stosunek pracy. Znacząca rozbieżność w czasie pomiędzy uchwałą nad-

zwyczajnego zgromadzenia wspólników o odwołaniu powoda ze stanowiska prezesa

zarządu Spółki a czynnością pracodawcy polegającą na wypowiedzeniu powodowi

umowy o pracę w istotny sposób wpływa na ocenę co do tego, kto (jaka osoba lub

jaki organ) powinien był dokonać w imieniu pracodawcy czynności prawnej polegają-

cej na wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę. Od chwili odwołania ze stanowiska

prezesa powód był wyłącznie pracownikiem strony pozwanej, ponieważ odwołanie z

funkcji prezesa i związana z nim utrata stanowiska w zarządzie nastąpiły niezwłocz-

nie. Taki natychmiastowy skutek przewiduje art. 197 k.h., stanowiąc że członkowie

9

zarządu mogą być w każdej chwili odwołani. Odwołanie jest natychmiast skuteczne,

chyba że uchwała o odwołaniu wyraźnie określa inny termin nastąpienia tego skutku.

Wypowiedzenia powodowi umowy o pracę ponad dwa miesiące po odwołaniu go ze

stanowiska prezesa powinna zatem dokonać osoba lub organ zarządzający Spółką

jako jednostką organizacyjną w rozumieniu art. 3¹ k.p., ewentualnie inna wyznaczona

do tego osoba, nie zaś osoba, o której stanowi art. 203 k.h.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego panuje zgodny pogląd, według którego

osoba fizyczna pełniąca funkcję członka zarządu w spółce prawa handlowego może

być podwójnie powiązana z tą spółką. Może ją bowiem wiązać ze spółką zarówno

stosunek organizacyjno-prawny, jak i równocześnie stosunek pracy. Pierwszy z nich

podlega regulacjom Kodeksu handlowego (obecnie: Kodeksu spółek handlowych),

drugi natomiast - przepisom Kodeksu pracy. Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach

przyjmuje, że po odwołaniu pracownika ze stanowiska członka zarządu, jego stosu-

nek organizacyjno-prawny ustaje ze skutkiem natychmiastowym, pozostaje zaś tylko

stosunek pracy, który trwa dopóty, dopóki nie zostanie rozwiązany przez spółkę jako

pracodawcę lub przez pracownika bądź na mocy porozumienia stron. W wyroku z

dnia 16 czerwca 1999 r., I PKN 117/99 (OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 646), Sąd Naj-

wyższy uznał, że z chwilą odwołania z zarządu pracownik staje się „byłym członkiem

zarządu”, z którym rozwiązanie umowy o pracę należy już do uprawnień zarządu, a

nie zgromadzenia wspólników. Pogląd ten podzielił Sąd Najwyższy także w później-

szych orzeczeniach, między innymi w wyroku z dnia 21 marca 2001 r., I PKN 322/00

(OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 600) oraz w wyroku z dnia 24 stycznia 2002 r., I PKN

838/00 (niepublikowany). W pierwszym z nich Sąd Najwyższy stanął na stanowisku,

że z chwilą odwołania osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę na stanowi-

sku członka zarządu spółki prawa handlowego, nie mają do niej zastosowania prze-

pisy Kodeksu handlowego (art. 203 k.h. i art. 384 k.h.), lecz przepisy prawa pracy. W

drugim zaś orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że skoro odwołanie członków za-

rządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością następuje z dniem podjęcia stosow-

nej uchwały, to z tą chwilą organem właściwym do podejmowania wszelkich czynno-

ści z imieniu spółki wobec osób, które utraciły członkostwo w zarządzie, staje się za-

rząd, zaś przepis art. 203 k.h. nie ma zastosowania. Wyjątek od zasady ustanawiają-

cej reprezentację spółki przez zarząd dotyczy bowiem tylko relacji prawnych między

spółką a aktualnymi członkami zarządu, nie zaś byłymi członkami zarządu.

10

Zgodnie z ustalonym w rozpoznawanej sprawie stanem faktycznym, który nie

został zakwestionowany w kasacji, skuteczne odwołanie powoda z funkcji prezesa

zarządu miało miejsce 28 kwietnia 2000 r. Od tej chwili przestały wobec niego obo-

wiązywać regulacje Kodeksu handlowego (art. 203 k.h.) przewidujące szczególną

reprezentację spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w stosunkach umownych - w

tym stosunkach wynikających z zawarcia umowy o pracę - z członkiem zarządu. W

związku z tym wypowiedzenie powodowi (nie będącemu już członkiem zarządu

spółki) umowy o pracę powinno nastąpić zgodnie z przepisami Kodeksu pracy. W

myśl art. 31

§ 1 k.p. za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w

sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednost-

ką albo inna wyznaczona do tego osoba. Zarząd pozwanej Spółki (lub upoważniona

przez zarząd osoba) stał się więc organem właściwym do podejmowania, w imieniu

Spółki jako pracodawcy, wszelkich czynności wynikających ze stosunku pracy po-

woda po jego odwołaniu z funkcji członka zarządu.

Oświadczenie o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę zostało złożone

przez ustanowionego na podstawie art. 203 k.h. pełnomocnika nadzwyczajnego

zgromadzenia wspólników - Andrzeja B., który był wówczas (w chwili składania

oświadczenia o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę) członkiem Zarządu Dziel-

nicy O. Gminy W.- C. (ściśle: zastępcą dyrektora Zarządu Dzielnicy O. Gminy W.-C.).

Nic nie wskazuje przy tym - bo nie wynika to z ujawnionych odpisów z rejestru han-

dlowego pozwanej Spółki - że Andrzej B. był w chwili składania oświadczenia o wy-

powiedzeniu „członkiem urzędującego zarządu Spółki”, jak błędnie przyjął Sąd Ape-

lacyjny. Został on upoważniony uchwałą nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników

pozwanej Spółki z 28 kwietnia 2000 r. do zawierania i rozwiązywania umów o pracę

oraz wykonywania innych czynności związanych ze stosunkami pracy członków za-

rządu spółki. Z powyższego wynika, że Andrzej B. był jednoznacznie pełnomocni-

kiem ustanowionym na podstawie art. 203 k.h., powołanym uchwałą wspólników do

reprezentowania Spółki przy dokonywaniu czynności pomiędzy Spółką a członkami

zarządu, nie miał natomiast upoważnienia, o jakim stanowi art. 3¹ k.p., pochodzące-

go od urzędującego wówczas zarządu pozwanej Spółki jako organu zarządzającego,

do podejmowania czynności za Spółkę jako pracodawcę w stosunkach ze „zwykłymi”

pracownikami. Andrzej B. nie miał zatem kompetencji do wypowiedzenia powodowi

umowy o pracę w dniu 3 lipca 2000 r., ponieważ od 29 kwietnia 2000 r. powód nie był

już członkiem zarządu Spółki. Inaczej wyglądałaby sytuacja, gdyby oświadczenie o

11

rozwiązaniu stosunku pracy z powodem zostało złożone razem z odwołaniem go ze

stanowiska prezesa zarządu (czyli 28 kwietnia 2000 r.) - wówczas uprawnionym do

dokonania tej czynności byłby pełnomocnik zgromadzenia wspólników w osobie An-

drzeja B. W sytuacji, kiedy powód od ponad dwóch miesięcy nie był już członkiem

zarządu Spółki, umowę o pracę mógł z nim rozwiązać tylko nowy zarząd (nowy pre-

zes zarządu), ewentualnie osoba upoważniona przez zarząd na podstawie art. 3¹

k.p., nie zaś pełnomocnik ustanowiony przez zgromadzenie wspólników stosownie

do art. 203 k.h.

W konsekwencji należy stwierdzić, iż rozwiązanie stosunku pracy z powodem

było wadliwe, gdyż oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę zostało złożone

przez nieuprawnioną do tego osobę. Niezgodność z prawem czynności wypowiedze-

nia powodowi umowy o pracę stanowiła podstawę zasądzenia na jego rzecz odszko-

dowania w oparciu o art. 47¹ k.p. Odszkodowanie takie zasądził na rzecz powoda

Sąd pierwszej instancji - i chociaż uczynił to w oparciu o nieprawidłowe założenie co

do niezgodności z prawem (nieważności) uchwały o odwołaniu powoda ze stanowi-

ska prezesa zarządu, to przecież sama ocena co do sprzeczności z prawem wypo-

wiedzenia powodowi umowy o pracę była usprawiedliwiona.

Wobec zasadności zarzutu kasacji dotyczącego naruszenia przez Sąd Apela-

cyjny prawa przy ocenie prawidłowości dokonania wobec powoda wypowiedzenia

umowy o pracę przez to, że pracodawcę reprezentowała przy tej czynności niewła-

ściwa osoba (ustanowiona według art. 203 k.h., zamiast na podstawie art. 31

§ 1

k.p.), zasadne było roszczenie powoda o odszkodowanie. Wyrok Sądu Okręgowego

zasądzający na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wyna-

grodzenia za pracę odpowiadał prawu, chociaż jego uzasadnienie co do przesłanek i

podstaw odszkodowania było wadliwe. Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, że

odszkodowanie należy się powodowi na podstawie art. 58 k.p., chociaż faktycznie

jego uprawnienia do zasądzenia odszkodowania wynikały z art. 471

k.p. w związku z

art. 45 k.p. Sąd Apelacyjny z kolei wadliwie przyjął, że wypowiedzenia umowy o

pracę mógł dokonać pełnomocnik powołany przez nadzwyczajne zgromadzenie

wspólników w oparciu o art. 203 k.h., co naruszało ten przepis oraz przepis art. 3¹

k.p.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. art. 39315

k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok przez oddalenie apelacji strony pozwanej, orzekając

jak w sentencji.

12

========================================