III CZP 122/03

Uchwała z dnia 3 marca 2004 r., III CZP 122/03

Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący)

Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Sędzia SA Barbara Kurzeja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leopolda K. i Janiny K. przeciwko

Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W., Oddział Rejonowy w K. o zapłatę, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 3 marca 2004 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z

dnia 18 grudnia 2003 r.:

"Czy cena sprzedaży kwatery ustalona zgodnie z art. 58 ustawy z dnia 22

czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z

2002 r. Nr 42 poz. 368 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 17 lutego 2000 r.

(Dz.U. z 1995 r. Nr 86, poz. 433 ze zm.) jest ceną wynikową w rozumieniu art. 540

§ 1 k.c. do której stosuje się przepisy o cenie sztywnej – art. 537 § 1 k.c. ?"

podjął uchwałę:

Cena sprzedaży kwatery lub lokalu mieszkalnego ustalona na podstawie

art. 58 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych

Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 86, poz. 433 ze zm.; obecnie tekst jedn.:

Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 368 ze zm.) jest ceną wynikową w rozumieniu art.

540 § 1 k.c.

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 7 grudnia 2001 r. Leopold i Janina małżonkowie K. wnieśli o

zasądzenia na ich rzecz od Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W., Oddział

Rejonowy w K., kwoty 2566,72 zł z odsetkami ustawowymi tytułem zwrotu

nadpłaconej ceny za kupiony przez nich lokal mieszkalny.

Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie wydał nakaz zapłaty

uwzględniający żądanie pozwu. W sprzeciwie od tego nakazu pozwana podniosła

m.in. zarzut przedawnienia.

Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 17 lutego 2000 r. strony zawarły umowę

sprzedaży lokalu mieszkalnego znajdującego się w G. przy ul. C. nr 3, m. 10 za

cenę 5133,44 zł, określoną na podstawie art. 58 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o

zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 86, poz. 433 ze

zm.) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 lutego 2000 r., przewidującym

pomniejszenie ceny sprzedaży kwatery lub lokalu mieszkalnego o 3% za każdy rok

podlegający zaliczeniu do wysługi lat, od której uzależniona jest wysokość

uposażenia według stopnia wojskowego, jednak nie więcej niż o 80% tej ceny.

Z dniem 15 lutego 2000 r. przepis art. 58 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych

Rzeczypospolitej Polskiej został zmieniony m.in. w ten sposób, że przewidziane w

nim maksymalne pomniejszenie ceny sprzedaży kwatery lub lokalu mieszkalnego

podwyższone zostało do 90% tej ceny. Powodowie spełniają warunki uprawniające

do skorzystania z pomniejszenia ceny sprzedanego im lokalu mieszkalnego w tej

wysokości.

Zdaniem Sądu Rejonowego, cena sprzedaży kwatery lub lokalu mieszkalnego

ustalona stosownie do art. 58 ustawy jest ceną sztywną w rozumieniu art. 537 § 1

k.c. Postanowienie umowy określające cenę wyższą od ceny sztywnej nie jest

wiążące i sprzedawca jest zobowiązany do zwrotu kupującemu różnicy pomiędzy

ceną zapłaconą zgodnie z umową a ceną sztywną. Według art. 541 k.c., termin

przedawnienia roszczenia kupującego o zwrot tej różnicy wynosi rok od dnia

zapłaty. Ponieważ powodowie cenę za kupiony lokal zapłacili jeszcze przed dniem

17 lutego 2000 r., roszczenie dochodzone przez nich w sprawie uległo

przedawnieniu, w związku z czym Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 6 czerwca

2003 r. oddalił powództwo.

Przy rozpatrywaniu apelacji powodów od wymienionego wyroku powstało

przytoczone na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które

Sąd Okręgowy w Krakowie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozpoznania. Sąd

Okręgowy nawiązał do wyroków Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2001 r., IV CKN

419/00 (nie publ.) oraz z dnia 5 lutego 2002 r., II CKN 726/00 (nie publ.),

dotyczących charakteru ceny sprzedaży lokalu ustalonej na podstawie art. 21 ust. 7

w związku z art. 38 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.)

oraz ceny sprzedaży obiektów wpisanych do rejestru zabytków ustalonej na

podstawie art. 40 ust. 4 pkt 1 wymienionej ustawy, i zwrócił uwagę na niejednolitość

praktyki sądowej w zakresie oceny charakteru ceny ustalonej na podstawie różnych

przepisów prawa. Opowiedział się za poglądem, że cena sprzedaży kwatery lub

lokalu mieszkalnego ustalona na podstawie art. 58 ustawy o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej jest ceną wynikową.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według art. 540 § 1 k.c., cena wynikowa jest ceną ustaloną (obliczoną) przez

sprzedawcę przy uwzględnieniu wskazań właściwego organu państwowego co do

sposobu, w jaki cena rzeczy danego rodzaju lub gatunku ma być obliczona. Do

ustalenia, w jaki sposób sprzedawca ma obliczyć cenę wynikową rzeczy,

uprawniony jest „właściwy organ państwowy”. Jak zauważa się w doktrynie,

organem takim może być zarówno organ władzy wykonawczej, jak i

przedstawicielski organ władzy państwowej. Nie ma przeszkód, żeby wskazania co

do sposobu ustalenia ceny wynikowej rzeczy danego rodzaju lub gatunku zawarte

zostały w ustawie.

Wskazania organu państwowego co do sposobu obliczenia ceny wynikowej

polegają – mówiąc ogólnie – na podaniu zasad obliczania tej ceny lub na wskazaniu

elementów jej kalkulacji. Jako przykład elementów kalkulacji, które mogą zawierać

wskazania organu państwowego, przytacza się zwykle koszty materiałów

(surowców), koszty robocizny, marże handlowe, zysk i podatki. Zwraca się przy tym

uwagę, że wskazania organu państwowego, stanowiące podstawę obliczenia ceny

wynikowej, niekiedy określają tylko ogólne zasady kalkulacji ceny, bez specyfikacji

poszczególnych jej elementów. Elementy kalkulacji mogą mieć charakter sztywnych

wskaźników wyrażonych w liczbach względnych (z reguły – w procentach) lub

bezwzględnych albo mogą mieć charakter górnych limitów, mających to samo

znaczenie co cena maksymalna.

W doktrynie wskazuje się, że cena wynikowa jest jednym z dwu sposobów

regulowania cen. Drugim sposobem jest oznaczenie ceny w jednostkach

pieniężnych. Różnica między obiema metodami przejawia się w podmiocie

uprawnionym do ustalenia ceny oraz w procedurze ustalania ceny. Ponieważ

prawidłowość obliczenia ceny wynikowej przez sprzedawcę może wywoływać

zastrzeżenia kupującego, ma prawo domagać się ustalenia tej ceny przez sąd (art.

540 § 2 k.c.). Prawidłowość zastosowania ceny określonej liczbowo w zasadzie nie

powinna budzić wątpliwości, w związku z czym nie jest przewidziana możliwość jej

ustalenia przez sąd.

W piśmiennictwie podaje się, że ceny wynikowe występują zazwyczaj w

sprzedaży towarów nietypowych, wytwarzanych doraźnie na indywidualne

zamówienie. Taki też charakter mają przeważnie ustalane przez organy państwowe

wynagrodzenia z tytułu umów o dzieło, umów o roboty budowlane i umów zlecenia.

Według kolejnych wersji art. 58 ustawy, sprzedaż kwatery lub lokalu

mieszkalnego następuje po cenie ustalonej na podstawie wartości rynkowej

wyszacowanej (określonej) przez biegłego (rzeczoznawcę), z tym że przy ustaleniu

wartości rynkowej (ceny) nie uwzględnia się wartości ulepszeń dokonanych przez

osobę zajmującą kwaterę (lokal mieszkalny); cenę sprzedaży dla osoby

uprawnionej pomniejsza się o określony procent za każdy rok podlegający

zaliczeniu do wysługi lat, od której uzależniona jest wysokość uposażenia według

stopnia wojskowego (lub także za każdy rok zajmowania kwatery bądź lokalu

mieszkalnego na podstawie decyzji o przydziale bądź umowy najmu), jednak nie

więcej niż o określony procent tej ceny.

Nie ulega wątpliwości, że celem wymienionego przepisu jest ograniczenie

swobody ustalania ceny kwater i lokali mieszkalnych sprzedawanych osobom

uprawnionym (art. 56 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej

Polskiej) i zapewnienie im możliwości nabywania kwater i lokali mieszkalnych po

korzystnej dla nich cenie. Przepis ten ustala, w jaki sposób sprzedawca kwatery lub

lokalu mieszkalnego ma obliczyć ich cenę. Podstawą jej ustalenia jest wartość

rynkowa kwatery (lokalu mieszkalnego) stwierdzona przez biegłego rzeczoznawcę.

Określenie przez niego wartości rynkowej jest jedynie opinią o tej wartości, a

ustalenie ceny – na podstawie tej opinii – należy do sprzedawcy. Co prawda

sprzedaż jest zawsze stosunkiem dwustronnym i kupujący musi wyrazić zgodę na

zawarcie umowy, nie oznacza to jednak, by on tę cenę określał. Zawartymi w art. 58

ustawy wskazaniami, obligującymi sprzedawcę do uwzględnienia ich przy

obliczaniu ceny kwatery lub lokalu mieszkalnego, są także obowiązki

nieuwzglednienia wartości ulepszeń dokonanych przez osobę zajmującą kwaterę

(lokal mieszkalny) oraz pomniejszenia ceny w określonym rozmiarze ze względu na

wysługę lat osoby uprawnionej lub także ze względu na czas zajmowania kwatery

(lokalu mieszkalnego) na podstawie odpowiedniego tytułu. Okoliczności te dają

podstawę do stwierdzenia, że cena sprzedaży kwatery lub lokalu mieszkalnego

ustalona na podstawie art. 58 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych

Rzeczypospolitej Polskiej, w jego kolejnych wersjach, jest ceną wynikową w

rozumieniu art. 540 § 1 k.c.

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c., rozstrzygnął

przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.