III SK 15/04

Wyrok z dnia 9 marca 2004 r.

III SK 15/04

Decyzja ustalająca kwalifikowaną pozycję rynkową dominującego opera-

tora telekomunikacyjnego ma charakter deklaratoryjny, polegający na potwier-

dzeniu z mocą wsteczną jego znaczącej pozycji rynkowej na krajowym rynku

świadczenia powszechnych usług telekomunikacyjnych w rozumieniu art. 57

ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 73,

poz. 852 ze zm.).

Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2004 r. sprawy

z odwołania Telekomunikacji Polskiej Spółki Akcyjnej w Warszawie przeciwko Preze-

sowi Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty z udziałem zainteresowanej Polskiej

Telefonii Cyfrowej Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie o ustalenie

treści umowy, na skutek kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego w

Warszawie-Sądu Antymonopolowego z dnia 23 października 2002 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanego oraz

zainteresowanej po 120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy w Warszawie-Sąd Antymonopolowy wyrokiem z dnia 23 paź-

dziernika 2002 r. oddalił odwołanie Telekomunikacji Polskiej SA z siedzibą w War-

szawie od decyzji Prezesa z dnia 28 maja 2001 r. i zasądził od strony powodowej na

rzecz pozwanego Prezesa i zainteresowanej Polskiej Telefonii Cyfrowej Spółki z o.o.

w Warszawie po 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W sprawie

tej ustalono, że zaskarżoną przez TP SA decyzją Prezes Urzędu Regulacji Teleko-

munikacji (Prezes URTiP) ustalił zasady rozliczeń pomiędzy Polską Telefonią Cy-

frową Spółką z o.o. w Warszawie (PTC) a TP SA za połączenia międzynarodowe

2

polegające na tym, że za połączenia realizowane w ruchu międzynarodowym, przy-

chodzące z sieci TP SA do sieci PTC Spółki z o.o., TP SA będzie ponosiła opłaty na

rzecz PTC Spółki z o.o. na takich samych warunkach, jak za zakończanie w sieci

PTC Spółki z o.o. połączeń realizowanych w ruchu krajowym przychodzących z sieci

TP SA (pkt 1 decyzji), a ponadto taka zmiana warunków i zasad rozliczeń za ruch

międzynarodowy przychodzący z sieci PTC do sieci TP SA prowadzi do odpowied-

niej zmiany warunków i zasad rozliczeń za ruch międzynarodowy przychodzący do

sieci PTC Spółki z o.o. z sieci TP SA. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że obu

operatorów łączy umowa o warunkach współpracy i wzajemnych rozliczeniach z dnia

9 grudnia 1998 r., zmieniona następnie aneksem Nr 1 z dnia 9 grudnia 1999 r. W

dniu 22 grudnia 2000 r. PTC Spółka z o.o. wystąpiła do Ministra Łączności o zmianę

w trybie administracyjnym postanowień tej umowy w zakresie dotyczącym rozliczeń

za zakończanie połączeń międzynarodowych w sieci tego operatora. Wniosek o

zmianę mogła złożyć każda ze stron, jeżeli warunki współpracy i rozliczeń nie były

zmieniane w okresie trzech miesięcy od daty żądania ich zmiany. Termin ten został

zachowany, gdyż PTC Spółka z o.o. wystąpiła do TP SA z propozycją negocjacji w

dniu 5 września 2000 r. Wobec braku uzgodnień PTC Spółka z o.o. wystąpiła po

upływie trzech miesięcy, tj. 22 grudnia 2000 r., do Ministra Łączności z wnioskiem o

administracyjne rozstrzygnięcie zmian zasad rozliczania łączności za kończące połą-

czenia międzynarodowe w jej sieci. Następnie wobec kompetencyjnych zmian legi-

slacyjnych rozstrzygnięcie wniosku przejął Prezes URTiP, który wezwał wnioskodaw-

cę do przedłożenia projektowanej zmiany. Następnie, wydając decyzję Prezes

URTiP stwierdził, iż dotychczasowe zasady rozliczeń pomiędzy obu operatorami po-

wodowały uzyskiwanie przez TP SA znacznych korzyści, co narażało PTC Spółkę z

o.o. na straty sprzeczne z poprawnymi zasadami współpracy międzyoperatorskiej, a

także z zasadami uczciwej konkurencji, co pogłębiało przewagę rynkową TP SA po-

siadającej wyłączność na świadczenie międzynarodowych usług telefonicznych. Wy-

sokość opłat za zakończane połączenia międzynarodowe w krajowej sieci komór-

kowej to dla TP SA koszt prosty, który powinien być przez tego operatora podno-

szony w negocjacjach z operatorami zagranicznymi, a uzależnianie opłat na rzecz

PTC Spółki z o.o. od przychodów uzyskiwanych przez TP SA od operatorów zagra-

nicznych i przenoszenie ryzyka na PTC nie znajduje uzasadnienia, skoro na europej-

skim telekomunikacyjnym rynku stawki operatorów sieci komórkowych za zakończa-

nie połączeń międzynarodowych przychodzących do operatorów narodowych, tran-

3

zytujących do ich sieci ruch międzynarodowy, są porównywalne ze stawkami za za-

kończanie połączeń krajowych.

W odwołaniu od tej decyzji TP SA zarzuciła Prezesowi URTiP rażące naru-

szenia art. 84 i 86 Prawa telekomunikacyjnego poprzez wszczęcie postępowania i

wydanie decyzji bez formalnego ustalenia jej rynkowej pozycji jako znaczącej lub

dominującej. Podnosiła, iż w wyniku stawek określonych w decyzji będzie „genero-

wała straty” w wysokości około 2.500.000 zł kwartalnie w sytuacji odnotowywanego

spadku przychodów z tytułu połączeń międzynarodowych i łamania jej monopolu na

realizowanie tych połączeń.

Oddalając odwołanie Sąd Antymonopolowy stwierdził, iż w dacie zamknięcia

rozprawy i wydania wyroku znana mu była z urzędu pozycja TP SA, która zajmuje

pozycję dominującą na krajowym rynku świadczenia powszechnych usług telekomu-

nikacyjnych. Ponadto Prezes URTiP w ogóle nie był zobowiązany do ustalenia tej

pozycji, gdyż wydawał decyzję zmieniającą warunki obowiązującej umowy dotyczą-

cej rozliczeń telekomunikacyjnych pomiędzy operatorami, jeżeli minęło 90 dni od

daty złożenia przez jedną ze stron wniosku o zmianę umowy, co nie wymaga ustale-

nia dominującej pozycji któregokolwiek z nich. Wydając zaskarżoną decyzję Prezes

URTiP ukształtował nową treść stosunku prawnego pomiędzy operatorami krajowymi

w zakresie dotyczącym rozliczeń telekomunikacyjnego ruchu zagranicznego, utrzy-

mując, iż nie ma przeszkód, aby skutki tej decyzji TP SA przeniosła na kontrakty z

operatorami zagranicznymi w taki sposób, że aby stały się one elementem uzyskania

możliwych lub założonych celów ekonomicznych. Nie ma bowiem jakiegokolwiek

uzasadnienia dążenie do realizowania tych celów wyłącznie kosztem podwykonaw-

ców TP SA będących operatorami krajowymi. Trudno doszukać się konstytucyjnej i

konkurencyjnej równości w dotychczasowych zasadach rozliczeń (66% do 33%),

zwłaszcza że strona powodowa nie wskazywała ani nie zgłaszała żadnych wniosków

dowodowych co do właściwego i prawidłowego określenia zasad tych rozliczeń.

W kasacji TP SA zarzuciła błędną wykładnię art. 86 w związku z art. 83 ust. 2

ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 73, poz. 852 ze

zm.), polegającą na przyjęciu, że „przepis ten nie wymaga aby jedną ze stron umowy

o połączeniu do sieci był podmiot o znaczącej pozycji rynkowej w rozumieniu art. 57

ust. 1 ustawy”. Strona skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Ochrony Konkurencji i Kon-

sumentów, utrzymując, że w sprawie występuje potrzeba wykładni tych przepisów

4

wynikająca z dwóch możliwych interpretacji zawartych w nich uregulowań, których

niejednoznaczne rozumienie może prowadzić do różnych rozstrzygnięć. Zdaniem

skarżącej znajdują one zastosowanie tylko w przypadku ustalenia, że jedna ze stron

„umowy o przyłączenie do sieci jest podmiotem o znaczącej pozycji rynkowej”, pod-

czas gdy w dacie wydania decyzji strona powodowa nie miała takiej pozycji wobec

braku stosownej decyzji wydawanej przez Prezesa URTiP w porozumieniu z Preze-

sem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (art. 57 Prawa telekomunikacyjne-

go). Przeciwne stanowisko w sposób niebezpieczny rozszerzałoby możliwość usta-

lania praw i obowiązków stron umów telekomunikacyjnych w drodze administracyj-

nej, co naruszałoby zasady swobody gospodarczej i ograniczałoby mechanizmy wol-

nego rynku, którego najwartościowszym elementem jest konkurencja pomiędzy

uczestnikami rynku.

W odpowiedzi na kasację zainteresowana PTC Spółka z o.o. wniosła o wyda-

nie postanowienia o odmowie przyjęcia kasacji do rozpoznania, ewentualnie o jej

oddalenie i zasądzenie od powoda na rzecz zainteresowanej kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych, podkreślając powszechnie znany fakt, że

strona powodowa jest największym krajowym operatorem świadczącym usługi tele-

foniczne w stacjonarnych publicznych sieciach telefonicznych, a jej kwalifikowana

pozycja rynkowa była formalnie ustalona przed datą zamknięcia rozprawy (art. 316

k.p.c.). Ponadto możliwość wystąpienia z wnioskiem o wydanie decyzji zmieniającej

warunki obowiązującej umowy o świadczenie tego rodzaju usług stron, które przystą-

piły do negocjacji i w ciągu 90 dni nie osiągnęły porozumienia zmieniającego (art. 83

ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego), nie jest uwarunkowana posiadaniem przez któ-

rąkolwiek ze stron znaczącej lub dominującej pozycji rynkowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona przede wszystkim dlatego, że w dacie wydania

zaskarżonego wyroku z dnia 23 października 2002 r. Sąd Ochrony Konkurencji i

Konsumentów znał decyzję Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty, wy-

daną w dniu 3 września 2001 r. w porozumieniu z Prezesem Urzędu Ochrony Konku-

rencji i Konsumentów, ustalającą zajmowanie przez TP SA pozycji dominującej na

krajowym rynku świadczenia powszechnych usług telekomunikacyjnych. Zgodnie z

art. 316 k.p.c., sąd wydaje wyrok biorąc pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili

5

zamknięcia rozprawy, co oznaczało, iż Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

prawidłowo uwzględnił tę decyzję ustalającą kwalifikowaną pozycję rynkową strony

powodowej przed zamknięciem rozprawy. Twierdzenie strony skarżącej, że nie była

ona podmiotem o znaczącej pozycji na krajowym rynku świadczenia powszechnych

usług telekomunikacyjnych tylko z tej przyczyny, że w dacie wydania zaskarżonej

decyzji TP SA nie miała takiego statusu prawnego ustalonego decyzją regulatorów

rynku telekomunikacyjnego, stanowi przykład powołania się na niedopuszczalną wy-

kładnię prawa prowadzącą ad absurdum, zważywszy że uregulowania ustawy z dnia

23 listopada 1990 r. o łączności (Dz.U. Nr 86, poz. 504 ze zm.) zobowiązywały TP

SA z uwagi na jej dominującą pozycję rynkową do zawierania umów telekomunika-

cyjnych, a Ministra Łączności do rozstrzygania wszelkich sporów międzyoperator-

skich (art. 38 tej ustawy). Należy przeto wykluczyć stanowisko skarżącej, jakoby w

okresie przejściowym wprowadzania zmian legislacyjnych dotyczących telekomuni-

kacji - TP SA, będąca operatorem publicznej stacjonarnej sieci telefonicznej o naj-

większym udziale w rynku świadczenia usług powszechnych na obszarze Rzeczypo-

spolitej Polskiej, nie podlegała żadnym procedurom regulacyjnym w zakresie połą-

czeń jej sieci z sieciami innych operatorów aż do czasu formalnego potwierdzenia jej

oczywiście znaczącej pozycji na rynku świadczenia powszechnych usług telekomu-

nikacyjnych. Warto zasygnalizować, że ustalenie decyzją regulatora rynku telekomu-

nikacyjnego znaczącej pozycji rynkowej w zakresie świadczenia określonej usługi

telekomunikacyjnej następuje, jeżeli udział operatora w rynku świadczenia danej

usługi jest równy lub większy niż 25% (art. 57 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego).

Wszystko to oznacza, że decyzja ustalająca kwalifikowaną pozycję rynkową domi-

nującego operatora telekomunikacyjnego (TP SA) miała charakter deklaratywny,

polegający na formalnym ustaleniu (potwierdzeniu) z mocą wsteczną (ex tunc) jej

znaczącej pozycji rynkowej na krajowym rynku świadczenia powszechnych usług

telekomunikacyjnych w rozumieniu art. 57 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego. Usta-

lenie takiej pozycji TP SA, która ma oczywiście przeważający (dominujący) udział w

rynku świadczenia stacjonarnych usług telekomunikacyjnych, nie budziło żadnych

wątpliwości i było faktem powszechnie znanym.

Ponadto istotne jest także to, że w rozpoznawanej sprawie strony łączyła za-

warta w dniu 9 grudnia 1998 r. umowa o połączeniu sieci, o której zmianę w zakresie

dotyczącym rozliczania opłat za połączenia międzynarodowe wystąpiła PTC w dniu 5

września 2000 r. Podjęte i prowadzone przez strony negocjacje nie doprowadziły do

6

osiągnięcia porozumienia zmieniającego umowę o połączeniu sieci, przeto konieczna

okazała się interwencja regulatora rynku telekomunikacyjnego i wydanie decyzji o

zmianie tej umowy w trybie art. 86 ust. 1 w związku z odpowiednim zastosowaniem

art. 82-84 Prawa telekomunikacyjnego. Zgodnie z nakazem odpowiedniego stoso-

wania w szczególności art. 83 ust. 2 in fine tego Prawa, po upływie 90 dni od dnia

wystąpienia o zmianę obowiązującej umowy o połączeniu sieci każda ze stron może

zwrócić się do Prezesa URTiP z wnioskiem o wydanie decyzji zmieniającej warunki

realizowania tej umowy, w tym wyroku w zakresie dotyczącym rozliczeń z tytułu

wzajemnego korzystania z połączonych sieci telekomunikacyjnych. Wniosek taki po-

winien zawierać projekt zmian obowiązującej umowy o połączeniu sieci, określający

stanowiska stron w zakresie ustalonym ustawą, z zaznaczeniem zmian, względem

których strony nie doszły do porozumienia (art. 83 ust. 3). Jeżeli zatem strony umowy

o połączeniu sieci telekomunikacyjnych podjęły negocjacje o zmianie warunków tej

umowy i poddały się procedurze wprowadzenia takich zmian mocą decyzji publicz-

nego regulatora rynku telekomunikacyjnego, to wydana przez Prezesa Urzędu Re-

gulacji Telekomunikacji i Poczty, po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej,

decyzja zmieniająca warunki umowy o połączeniu sieci wiąże jej strony bez potrzeby

odnoszenia się do kwalifikowanej pozycji co najmniej jednej ze stron umowy na rynku

świadczenia usług telekomunikacyjnych. Potwierdza to brzmienie art. 86 ust. 1

Prawa telekomunikacyjnego, dotyczącego zmian umów o połączenie sieci, który nie

odsyła do stosowania art. 57 ust. 1 tego Prawa w zakresie ewentualnego spełniania

warunków zaliczania określonych podmiotów do kategorii operatorów o znaczącej

pozycji rynkowej. Wydając taką decyzję Prezes URTiP bierze bowiem pod uwagę

między innymi pozycje rynkowe operatorów łączonych sieci na rynku świadczenia

usług telekomunikacyjnych (art. 84 ust. 1 pkt 7 ustawy), co przemawia przeciwko

próbie zawężenia tej prawem przewidzianej ingerencji publicznego regulatora rynku

telekomunikacyjnego wyłącznie w odniesieniu do operatorów, z których co najmniej

jeden powinien legitymować się administracyjnie ustaloną kwalifikowaną pozycją

rynkową w rozumieniu art. 57 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego. Równocześnie, z

uwagi na stwierdzoną znaczącą pozycję rynkową TP SA na rynku świadczenia usług

telekomunikacyjnych, w rozpoznawanej sprawie nie było potrzeby przesądzania o

innej istotnej kwestii prawnej, czy publiczny regulator tego rodzaju rynku może zaw-

sze wiążąco zmieniać stosunki prawne wynikające z umowy o połączeniu sieci ope-

ratorów, z których żaden nie ma znaczącej pozycji rynkowej, co dotyczy zwłaszcza

7

sytuacji, gdy jeden z takich kontrahentów w ogóle nie podejmuje oferty zmiany tej

umowy (art. 66 i n. k.c.) ani nie wdaje się w postępowanie zmierzające do wprowa-

dzenia takich zmian na podstawie decyzji administracyjnej Prezesa URTiP.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy w rozpoznawanej sprawie uznał

przede wszystkim, iż Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów prawidłowo wskazał

na ustaloną znaczącą pozycję rynkową TP SA na dzień zamknięcia rozprawy, co

dyskwalifikowało zarzuty kasacji i prowadziło do jej oddalenia na podstawie art. 39312

k.p.c. oraz orzeczenia o kosztach postępowania w zgodzie z art. 98 k.p.c.

========================================