I KZP 1/04

UCHWAŁA Z DNIA 25 MARCA 2004 R.

I KZP 1/04

Poza wyjątkową sytuacją wskazaną w art. 469 zd. 2 k.p.k., nie jest

dopuszczalne postępowanie uproszczone w sprawie, w której postępowa-

nie przygotowawcze ukończono w formie śledztwa.

Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki.

Sędziowie SN: P. Hofmański (sprawozdawca), S. Zabłocki.

Zastępca Prokuratora Generalnego: R.A. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Romana S., po rozpoznaniu przekazanego

na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem

z dnia 5 grudnia 2003 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadni-

czej wykładni ustawy:

„Czy dopuszczalna jest zmiana trybu postępowania ze zwyczajnego na

uproszczony, gdy oskarżony był poddany badaniom przez biegłych psy-

chiatrów i już w toku postępowania przygotowawczego biegli nie stwierdzili

ograniczeń jego poczytalności?”

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j.

2

UZASADNIENIE

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie

prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy wyłoniło się na tle na-

stępującej konfiguracji procesowej.

Przeciwko Romanowi S. wszczęto dochodzenie w sprawie o prze-

stępstwo określone w art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. Ponieważ w

toku tego dochodzenia wyłoniła się wątpliwość co do poczytalności oskar-

żonego, dopuszczono dowód z opinii biegłych psychiatrów, którzy nie

stwierdzili ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu przez

oskarżonego i kierowania przezeń postępowaniem, a ponadto, że może

brać on udział w postępowaniu karnym. Postępowanie przygotowawcze

zamknięte zostało jako śledztwo w dniu 14 lipca 2003 r., a we wniesionym

do sądu akcie oskarżenia wskazano, że sprawa podlega rozpoznaniu w

trybie zwyczajnym. Sąd Rejonowy w K. zmienił jednak, postanowieniem z

dnia 30 lipca 2003 r., tryb na uproszczony i przekazał sprawę zgodnie z

właściwością Wydziałowi Grodzkiemu Sądu Rejonowego w K. Wydany w

tym trybie wyrok został zaskarżony apelacją obrońcy oskarżonego, zaś

Sąd Okręgowy rozpoznając tę apelację powziął wymagającą zasadniczej

wykładni ustawy wątpliwość, sformułowaną w przekazanym Sądowi Naj-

wyższemu zagadnieniu prawnym.

Rozpoznając to zagadnienie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 469 k.p.k. sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczo-

nym jedynie wtedy, gdy postępowanie przygotowawcze prowadzone było w

formie dochodzenia. Od tej reguły przewidziano tylko jeden wyjątek doty-

czący ukończenia postępowania przygotowawczego w formie śledztwa z

przyczyn określonych w art. 325i § 1 k.p.k. Brak jest normatywnych pod-

staw rozszerzającej wykładni tego przepisu, w szczególności przy

uwzględnieniu tego, iż prowadziłaby ona do zastąpienia bardziej gwaran-

3

cyjnego trybu postępowania, trybem mniej gwarancyjnym w sytuacji w

przepisie tym nieprzewidzianej.

W uchwale z dnia 25 marca 2004 r., I KZP 43/03*

przyjęto, iż jedynie

legalnie prowadzone dochodzenie prowadzi do uruchomienia na etapie ju-

rysdykcyjnym postępowania w trybie uproszczonym. Stwierdzenie to nie

daje jednak podstaw do przyjęcia, że zachodzi także sytuacja odwrotna, a

w konsekwencji jedynie „legalnie” prowadzone śledztwo prowadzi do po-

stępowania zwyczajnego. Tego rodzaju możliwość interpretacyjną zdaje się

sugerować Sąd Okręgowy w K., skoro zakłada, że sama możliwość przej-

ścia w postępowaniu przygotowawczym na formę dochodzenia otwiera w

postępowaniu sądowym drogę do procedowania w trybie uproszczonym.

Rozumowanie to opiera się na wadliwych przesłankach. Rzecz bowiem w

tym, że śledztwo zawsze jest legalne, skoro zgodnie z art. 309 pkt 5 k.p.k.

prokurator może postanowić o prowadzeniu śledztwa w sprawach, w któ-

rych – co do zasady – prowadzi się dochodzenie, jeśli przemawia za tym

waga lub zawiłość sprawy. Jest zatem oczywiste, że śledztwo dopuszczal-

ne jest prawnie także wtedy, gdy sprawa mieści się w katalogu zamiesz-

czonym w art. 325b k.p.k., a nie zachodzą przesłanki wymienione w art.

325c k.p.k.

Powyższe przesądza o tym, że całkowicie bezprzedmiotowe są roz-

ważania zawarte w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego w K. z

dnia 5 grudnia 2003 r., a także we wniosku Prokuratury Krajowej, dotyczą-

ce tego, czy w wypadku gdy w toku śledztwa biegli lekarze psychiatrzy

stwierdzą, iż poczytalność oskarżonego zarówno w chwili czynu, jak i w

chwili postępowania nie budzi wątpliwości, dopuszczalna jest zmiana formy

postępowania przygotowawczego na dochodzenie. Rozstrzyganie tego

spornego w literaturze zagadnienia prawnego byłoby w przedmiotowej

sprawie zupełnie bezprzedmiotowe, skoro de facto nie doszło w niej do ta-

*

opublikowanej w niniejszym zeszycie pod poz. 36

4

kiej zmiany; sprawę dokończono w formie śledztwa i wniesiono do sądu akt

oskarżenia ze wskazaniem, iż podlega ona rozpoznaniu w trybie zwyczaj-

nym. Zarysowany problem wymagałby zatem analizy przez Sąd Najwyższy

jedynie wówczas, gdyby sprawę dokończono w formie dochodzenia; za-

chodziłaby bowiem wówczas konieczność rozważenia, czy do zmiany for-

my postępowania przygotowawczego doszło w sposób zgodny z przepisa-

mi prawa procesowego.

Biorąc pod uwagę powyższe, należało dojść do przekonania, iż – z

pominięciem wyjątkowej sytuacji wskazanej w art. 469 zd. 2 k.p.k. – ukoń-

czenie postępowania przygotowawczego w formie śledztwa przesądza o

potrzebie rozpoznania sprawy w trybie zwyczajnym.