I KZP 45/03

UCHWAŁA Z DNIA 25 MARCA 2004 R.

I KZP 45/03

W sprawach z oskarżenia publicznego, prokurator nie może wnieść

apelacji w stosunku do oskarżonego, którego nie wskazał we wniosku zło-

żonym na podstawie art. 422 § 1 zd. ostatnie k.p.k.

Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki.

Sędziowie SN: P. Hofmański, S. Zabłocki (sprawozdawca).

Zastępca Prokuratora Generalnego: R. A. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Andrzeja S., po rozpoznaniu przekazane-

go na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w Ł. postanowie-

niem z dnia 3 grudnia 2003 r., zagadnienia prawnego wymagającego za-

sadniczej wykładni ustawy:

„Czy prokurator może wnieść apelację w stosunku do tego oskarżonego,

którego nie wskazał w treści wniosku określonego w art. 422 § 1 k.p.k.?”

u c h w a l i ł u d z i e l i ć odpowiedzi jak wyżej.

U Z A S A D N I E N I E

Przedstawione przez Sąd Okręgowy w Ł. wątpliwości, które zdaniem

tego sądu wymagały dokonania zasadniczej wykładni ustawy w trybie

określonym w art. 441 k.p.k., powstały w następującej sytuacji procesowej.

Prokurator Prokuratury Rejonowej w P. oskarżył Andrzeja S. i Mie-

czysława M. o to, że w dniu 16 października 2002 r. w P., działając wspól-

2

nie z trzecią osobą, co do której wyłączono materiał dowodowy do odręb-

nego postępowania, „...wzięli udział w bójce, narażając się wzajemnie na

bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia co najmniej skutku z art. 157

§ 1 k.k.”, t.j. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 158 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2003 r., Mieczysława M.

uniewinnił od popełnienia zarzucanego czynu, zaś Andrzeja S. uznał za

winnego tego, że w dniu 16 października 2002 r. w P., działając wspólnie i

w porozumieniu z inną osobą, co do której wyłączono materiały do odręb-

nego postępowania, „...wziął udział w pobiciu Mieczysława M., narażając

go na bezpośrednie niebezpieczeństwo wystąpienia skutku w postaci

uszkodzenia ciała lub spowodowania rozstroju zdrowia na czas powyżej 7

dni” i za to skazał go na podstawie art. 158 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy po-

zbawienia wolności, której wykonanie zostało na podstawie art. 69 § 1 i 70

§ 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawieszone na okres trzyletniej próby. Z zacho-

waniem ustawowego terminu przewidzianego w art. 422 § 1 k.p.k. oskarży-

ciel publiczny złożył wniosek o „sporządzenie na piśmie uzasadnienia wy-

roku z dnia 27 sierpnia 2003 r. w sprawie przeciwko Andrzejowi S. i Mie-

czysławowi M.”, w którym wyraźnie zaznaczył jednak, że „stosownie do tre-

ści art. 422 § 1 k.p.k. wymieniony wniosek dotyczy oskarżonego Mieczy-

sława M.”, następnie zaś, z zachowaniem ustawowego terminu określone-

go w art. 445 § 1 k.p.k., wniósł apelację, w której stwierdził, iż zaskarża wy-

rok sądu pierwszej instancji „...w całości na niekorzyść obu oskarżonych”

oraz wniósł o „uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji”. Dodać wypada – co

jednak nie ma znaczenia dla przedstawionego zagadnienia prawnego – że

w sprawie niniejszej została też wniesiona druga apelacja, a mianowicie

skarga obrońcy oskarżonego Andrzeja S., rzecz jasna o przeciwnym kie-

runku niż określony w skardze prokuratorskiej. Oba środki odwoławcze zo-

stały przyjęte zarządzeniami wydanymi przez przewodniczącego Wydziału

3

Karnego sądu pierwszej instancji i przesłane wraz z aktami sprawy do roz-

poznania Sądowi Okręgowemu w Ł. Zarządzeniem przewodniczącego Wy-

działu Karnego Odwoławczego tego Sądu, sprawa została skierowana na

posiedzenie „...w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania apelacji

wniesionej przez prokuratora przeciwko oskarżonemu Andrzejowi S.”. W

trakcie tego posiedzenia prokurator wniósł jednak o „niepozostawianie ape-

lacji bez rozpoznania”, zaś sąd po naradzie postanowił posiedzenie odro-

czyć i na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. zwrócić się do Sądu Najwyższego o

rozstrzygnięcie pytania prawnego w brzmieniu : „Czy prokurator może

wnieść apelację w stosunku do tego oskarżonego, którego nie wskazał w

treści wniosku określonego w art. 422 § 1 k.p.k.?”.

Motywując swe wątpliwości, sąd odwoławczy stwierdził w uzasadnie-

niu postanowienia, że skoro przepis art. 423 § 1a k.p.k. odwołuje się do

„wypadku, gdy złożono wniosek o uzasadnienie wyroku w części odnoszą-

cej się do niektórych oskarżonych”, można to rozumieć w ten sposób, iż

„wskazanie danego oskarżonego we wniosku w myśl art. 422 § 1 in fine

k.p.k. w istocie warunkuje tylko to, że można sporządzić uzasadnienie w

niepełnym zakresie”, a w konsekwencji „nie implikuje zaś ten wniosek za-

kresu podmiotowego apelacji”. Za taką interpretacją przemawia – zdaniem

Sądu Okręgowego – „...treść (też nowego) art. 449a k.p.k., gdyż w wypad-

ku, gdyby prokurator wniósł apelację w stosunku do oskarżonego, który nie

był wymieniony w przedmiotowym wniosku, a sporządzono uzasadnienie w

myśl reguły art. 423 § 1a k.p.k., uzupełnienie uzasadnienia jest możliwe”. Z

drugiej jednak strony dostrzega sąd odwoławczy także i to, że z brakiem

wskazania we wniosku oskarżonych, których ma dotyczyć uzasadnienie,

może być wiązana utrata prawa do zaskarżenia wyroku w części dotyczą-

cej tychże oskarżonych. Za taką wykładnią przemawia zaś, zdaniem Sądu

Okręgowego, przynajmniej pośrednio treść art. 445 § 1 k.p.k., skoro termin

do wniesienia apelacji biegnie dla każdego uprawnionego od daty dorę-

4

czenia wyroku z uzasadnieniem, czyli doręczenia uzasadnienia o takim za-

kresie podmiotowym, który wcześniej podmiot fachowy sam zakreślił.

Zastępca Prokuratora Generalnego w złożonym do akt sprawy wnio-

sku pisemnym zajął stanowisko, zgodnie z którym prokurator nie może

wnieść apelacji w stosunku do oskarżonego, którego nie wskazał, na mocy

art. 422 § 1 in fine k.p.k., we wniosku o sporządzenie na piśmie i doręcze-

nie uzasadnienia wyroku.

Rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy

zważył co następuje.

W okresie obowiązywania przepisów art. 376 § 1 k.p.k. (po zmianach:

art. 337 § 1 k.p.k.) z 1928 r. oraz art. 370 § 1 k.p.k. z 1969 r. w orzecznic-

twie sądowym konsekwentnie przyjmowano, że wniosek o uzasadnienie

wyroku jest jedynie oświadczeniem woli, w którym uprawniony podmiot żą-

da sporządzenia na piśmie i doręczenia mu tego uzasadnienia, a w konse-

kwencji nie musi on wypowiadać się w nim, czy i w jakim kierunku wniesie

środek odwoławczy. Z powyższego twierdzenia wywodzono nadto, że zło-

żenie przez prokuratora na podstawie wskazanych przepisów procedury

wniosku, w którym powołano tylko jednego (niektórych) spośród oskarżo-

nych powoduje to, iż wniesiona następnie apelacja (w okresie od 1949 do

1996 – rewizja) może dotyczyć także osób we wniosku tym nie wymienio-

nych i jest prawnie skuteczna również w stosunku do pozostałych (t.j. nie

wymienionych we wniosku) oskarżonych (zob. np. uchwałę całej Izby Kar-

nej SN z dnia 1 maja 1931r., II Pr 55/31, OSN 1931, z. VI, poz. 172 oraz

uzasadnienie postanowienia składu 7 sędziów SN z dnia 30 maja 1936 r.,

bez sygn., OSN 1936, z. VIII, poz. 291, wyrok SN z dnia 11 października

1962 r., V K 709/61, OSNKW 1963, z. 7-8, poz. 147, uchwałę SN z dnia 14

czerwca 1962 r., VI KO 21/62, NP 1962, nr 12, s. 1692, postanowienie SN

z dnia 15 lutego 1975 r., III KZ 30/75, OSNKW 1975, z. 5, poz. 61, uchwałę

5

składu 7 sędziów SN z dnia 25 lutego 1980 r., VI KZP 2/80, OSNKW 1980,

z. 3, poz. 25).

Już jednak pod rządami Kodeksu postępowania karnego z 1928 r.

podnoszono w piśmiennictwie, że tak ukształtowane orzecznictwo pomija

kluczowy problem prawomocności wyroków sądowych, którego uwzględ-

nienie nakazywałoby przyjmować, iż w celu wstrzymania prawomocności

wyroku w sprawie, w której występuje kilku oskarżonych, strona żądająca

uzasadnienia wyroku powinna wyraźnie wskazać, że ma ono dotyczyć

konkretnego podmiotu. Nie wnikając we wszystkie szczegóły tej krytyki,

której zasadność zależna była rzecz jasna, od określonego teoretycznego

ujęcia prawomocności, stwierdzić jednak należy, że nawiązywała ona do

ważkich argumentów, zarówno natury prawnej, jak i praktycznej (zob. sze-

roko A. Kaftal, Prawomocność wyroków sądowych w polskim prawie kar-

nym, Warszawa 1966, s. 92-96). Najpoważniejszym argumentem natury

praktycznej, przemawiającym za poglądem przeciwnym do prezentowane-

go w wymienionych orzeczeniach SN, było niewykonywanie wyroku nieraz

przez długi okres czasu wobec osób niewskazanych we wniosku o sporzą-

dzenie uzasadnienia, jak również nałożenie na sąd obowiązku sporządza-

nia uzasadnienia, także w odniesieniu do sytuacji faktycznej i prawnej ta-

kich osób, nawet jeśli nie pozostawała ona w jakimkolwiek związku z sytu-

acją procesową osób wymienionych we wniosku. Prowadziło to zarówno do

zbytecznego obciążania pracą sędziów orzekających w pierwszej instancji,

jak i do nieuzasadnionego wstrzymywania wykonania wyroku wobec osób,

co do których wola zakwestionowania zasadności rozstrzygnięcia pierw-

szoinstancyjnego nie została przez nikogo wyraźnie wyrażona. Najpoważ-

niejszym zaś z podnoszonych argumentów prawnych był ten, że nie jest

prawidłowa wykładnia, która pomija prawo stron do ograniczenia zakresu

podmiotowego zaskarżenia i dopuszcza zaskarżenie całego wyroku, a nie

dopuszcza zaskarżenia jego poszczególnych, podmiotowo wyodrębnio-

6

nych, części przez niektóre strony procesowe. Argument ten zyskał na

znaczeniu od dnia 1 stycznia 1970 r., gdy to w art. 374 § 2 k.p.k. z 1969 r.

(tak jak i w art. 425 § 2 k.p.k. z 1997 r.) wyraźnie przewidziano możliwość

zaskarżenia przez stronę orzeczenia w całości lub części, nie precyzując

przy tym, czy idzie jedynie o część wyroku wyodrębnioną przedmiotowo,

czy także podmiotowo. Nie podważając zatem poglądu, że przepisy proce-

dury nie zobowiązują stron, a w tym i prokuratora, do wypowiadania się już

we wniosku o sporządzenie przez sąd pisemnego uzasadnienia wyroku,

czy oraz w jakiej części i kierunku, wniesie on środek odwoławczy, w pi-

śmiennictwie podnoszono, że nie oznacza on automatycznie także i akcep-

tacji poglądu, w świetle którego wyraźne wskazanie przez podmiot upraw-

niony do złożenia wniosku, iż jest on składany w odniesieniu do określonej

osoby(-ób), stanowi jednocześnie otwarcie drogi odwoławczej właśnie je-

dynie co do tej osoby(-ób). Podkreślano, że tak dokonanej konkretyzacji

nie można lekceważyć z punktu widzenia „jasności procesowej”, „informacji

i równości stron”, w ramach której nie można przecież wykluczyć takiej sy-

tuacji, w której oskarżony cofnie swój wniosek o sporządzenie uzasadnie-

nia tylko dlatego, że w aktach sprawy dostrzeże, iż wniosek oskarżyciela

dotyczy innego oskarżonego, zaś jego osobę całkowicie pomija. W rezulta-

cie zaś rygorów – związanych ze sprecyzowaniem już we wniosku, jakiej

osoby(-ób) on dotyczy – „nie należy i nie można rozluźniać, mają one bo-

wiem swoje głębokie uzasadnienie w prawnym charakterze tej czynności

prawnej, jaką jest wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jaką funk-

cję pełni on w systemie postępowania odwoławczego, choć do niego nie

został wręcz włączony” (zob. np. glosę Z. Czeszejko-Sochackiego do po-

stanowienia SN z dnia 15 lutego 1975 r., III KZ 30/75, OSPiKA 1977, nr 2,

poz. 35). Z upływem czasu ten wysoce gwarancyjny pogląd akceptowany

był w niektórych orzeczeniach sądowych. Tak np. w postanowieniu z dnia

22 maja 2000 r., IV KZ 41/00, OSNKW 2000, z. 5-6, poz. 53 (wydanym co

7

prawda na gruncie tzw. postępowania okołokasacyjnego, ale bazującym na

stosowanych – na podstawie art. 518 k.p.k – odpowiednio przepisach obo-

wiązujących przed uprawomocnieniem się wyroku) Sąd Najwyższy nie

podważając tego, iż „niewskazanie zakresu zaskarżenia (tak podmiotowe-

go, jak i przedmiotowego) prowadzi do przyjęcia, że wyrok sądu odwoław-

czego zaskarżony został w całości” wyeksponował jednak w formie tezy to,

że „złożenie przez prokuratora na podstawie art. 524 § 1 k.p.k. wniosku o

doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem, ograniczonego tylko do jednego

spośród współoskarżonych, otwiera drogę do wniesienia kasacji jedynie w

stosunku do tego oskarżonego”. Wprawdzie to ostatnie orzeczenie zostało

poddane krytyce (zob. glosy W. Grzeszczyka, OSP 2000, nr 12, poz. 191 i

S. Łagodzińskiego, PiPr 2001, nr 11, s. 121 oraz S. Majcher, W kwestii tzw.

prawotwórstwa sądowego (na przykładzie orzeczeń SN w sprawach kar-

nych), PiP 2004, nr 2, s. 72) z punktu widzenia stanu prawnego obowiązu-

jącego w dacie jego wydania, tym niemniej było jednym z elementów, które

dały asumpt do zmian ustawodawczych, uchwalonych w tzw. noweli stycz-

niowej.

Istota i cel tych zmian jasno zostały zarysowane w uzasadnieniu pro-

jektu ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks postę-

powania karnego, ustawy – przepisy wprowadzające Kodeks postępowania

karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji

niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155 ze zm.), w którym wskazano, że: „Do

przyspieszenia postępowania powinna przyczynić się w znacznym stopniu

propozycja znowelizowania art. 422 § 1 i 423. Dzięki zaproponowanym

rozwiązaniom w sprawach o tzw. konfiguracji wieloosobowej możliwe bę-

dzie poprzestanie na sporządzeniu uzasadnienia wyroku sądu pierwszej

instancji tylko w części dotyczącej tego oskarżonego, w odniesieniu do któ-

rego złożony został wniosek o sporządzenie takiego uzasadnienia” (Uza-

sadnienie..., s. 24). Dla zrealizowania tak założonego celu niezbędne jest

8

jednak związanie z dodaniem do treści art. 422 § 1 zdanie czwarte k.p.k.

takich skutków, o jakich jest mowa w tezie niniejszej uchwały. Przyjęcie

poglądu, że dokonana zmiana nie pozostaje w żadnym związku z upraw-

nieniami do wniesienia następnie apelacji o zakresie podmiotowym nie wy-

kraczającym poza ten, który został wskazany we wniosku o sporządzenie

uzasadnienia, czyniłoby praktycznie iluzorycznym uprawnienie sądu, o któ-

rym jest mowa w dodanym do art. 423 k.p.k. paragrafie 1a. Sąd licząc się z

możliwością wniesienia apelacji także i w stosunku do oskarżonych, którzy

nie zostali wymienieni we wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku,

sporządzałby w każdej sprawie uzasadnienie w pełnym zakresie podmio-

towym. Wbrew supozycji sądu występującego z pytaniem prawnym, „uzu-

pełnienie” uzasadnienia na podstawie art. 449a k.p.k. już po wniesieniu

apelacji o szerszym zakresie podmiotowym niż zakreślony we wniosku o

uzasadnienie, nie jest możliwe z inicjatywy sądu pierwszej instancji. Prze-

ciwnie, konieczne byłoby przesłanie akt sprawy do sądu odwoławczego,

odczekanie aż sąd ten dokona zwrotu akt w trybie art. 449a k.p.k. (co – w

celu „zapewnienia prawidłowego wyrokowania w sprawie” – musiałoby nie-

chybnie nastąpić), sporządzenie dodatkowego uzasadnienia „w niezbęd-

nym zakresie” i ponowne ekspediowanie akt do sądu drugiej instancji. Ope-

racje takie nie tylko nie przyczyniałyby się do usprawnienia postępowania,

ale wręcz przeciwnie – prowadziłyby do jego dysfunkcji. Co jednak istot-

niejsze, zerwanie ścisłej więzi pomiędzy art. 422 § 1 zd. ostatnie k.p.k. oraz

art. 423 § 1a k.p.k. z jednej strony, zaś ograniczeniem podmiotowym do

wniesienia apelacji z drugiej strony, mogłoby prowadzić do instrumental-

nych zachowań poszczególnych uczestników procesu karnego. Tak np.

oskarżyciel dążąc do zwiększenia skuteczności apelacji, mógłby świadomie

we wniosku składanym w trybie art. 422 § 1 k.p.k. wskazać bynajmniej nie

tego oskarżonego, co do którego zamierza wnieść apelację, właśnie po to,

aby sąd ograniczył (a nawet całkowicie pominął) argumentację co do osoby

9

tego oskarżonego, w stosunku do którego oskarżyciel w istocie zamierza

zaskarżyć wyrok (takie niebezpieczeństwo zasadnie dostrzegł Zastępca

Prokuratora Generalnego w złożonym do akt niniejszej sprawy wniosku pi-

semnym). Trzeba jednak dostrzec i to, że także i sąd, sporządzając uza-

sadnienie „w niezbędnym zakresie” w wyniku zwrotu sprawy na podstawie

art. 449a k.p.k., mógłby dostosowywać (choćby nawet podświadomie) swą

linię argumentacyjną nie do racji kierujących składem orzekającym przy

ferowaniu orzeczenia, ale do treści zarzutów sformułowanych w apelacji,

tak, aby wykazać niezasadność wniesionego już środka odwoławczego.

Dlatego też, jak to wskazano w piśmiennictwie, instytucja przewidziana w

art. 449a k.p.k. jest w istocie uzupełnieniem pierwotnego uzasadnienia w

odniesieniu do innych osób, objętych wyrokiem sądu pierwszej instancji, co

do których uzasadnienie nie zostało dotąd sporządzone, nie zaś uzupeł-

nieniem uzasadnienia w odniesieniu do osoby(-ób), które wniosły skargę

apelacyjną (zob. szerzej S. Zabłocki: Postępowanie odwoławcze w kodek-

sie postępowania karnego po nowelizacji. Komentarz praktyczny, Warsza-

wa 2003, s. 342-343).

Zauważyć należy, że za poglądem, iż określony zakres podmiotowy

wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku ogranicza w konsekwencji

możliwość wniesienia środka odwoławczego pod względem podmiotowym

tylko do tego oskarżonego(-ych), którzy wskazani zostali we wniosku, wy-

powiedzieli się w piśmiennictwie w sposób wyraźny W. Grzeszczyk: Głów-

ne kierunki zmian kodeksu postępowania karnego (część II), PiPr 2003, nr

6, s. 15; Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2003, s.

370), S. Zabłocki (Postępowanie..., op. cit., s. 24), S. Majcher (W kwestii

tzw. prawotwórstwa..., op. cit., s. 72). Brak jest natomiast w piśmiennictwie

wyraźnych wypowiedzi, które negowałyby ten kierunek wykładni.

Podsumowując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że sko-

ro złożenie wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia

10

wyroku jest warunkiem sine qua non zaskarżenia tego wyroku, a termin do

wniesienia apelacji rozpoczyna swój bieg dla każdego uprawnionego od

doręczenia mu wyroku z uzasadnieniem (art. 445 § 1 k.p.k.), powiązanie

przez ustawodawcę w noweli styczniowej podmiotowego ograniczenia uza-

sadnienia wyroku (art. 423 § 1a k.p.k.) z podmiotowym ograniczeniem za-

kresu wniosku (art. 422 § 1 zd. ostatnie k.p.k.) implikuje pogląd o podmio-

towym ograniczeniu także i prawa do wniesienia apelacji. O ile zatem rów-

nież po dniu 1 lipca 2003 r. wniosek złożony w trybie art. 422 § 1 k.p.k. nie

determinuje tego, czy i w jakim kierunku (w tym zakresie obowiązują jedy-

nie ograniczenia wynikające z gravamen), a nawet w jakiej części wydzie-

lonej przedmiotowo, autor wniosku wniesie środek odwoławczy, o tyle od

tej daty wskazanie przez autora wniosku – oskarżonego, którego wniosek

ten dotyczy, ogranicza możliwość wniesienia środka odwoławczego pod

względem podmiotowym. Tak więc od dnia 1 lipca 2003 r. warunek, iż zło-

żenie wniosku o sporządzenie na piśmie uzasadnienia wyroku stanowi wa-

runek sine qua non zaskarżenia wyroku apelacją (art. 445 § 1 k.p.k.) opa-

trzyć należy dodatkową uwagą, że w wypadku składania wniosku niepo-

chodzącego od oskarżonego, warunek ten należy odnosić do każdego z

oskarżonych - wobec których konkretnemu podmiotowi przysługuje prawo

wniesienia skargi apelacyjnej – z osobna.

Wyjaśnienia wymaga jeszcze kilka kwestii dodatkowych.

Reguła ogólna, przewidziana w art. 118 § 1 k.p.k., nakazuje oceniać

znaczenie każdej czynności procesowej według treści złożonego oświad-

czenia, a w związku z tym skutek, który ustawa wiąże ze złożeniem wnio-

sku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku wywoływany jest

przez każde pisemne oświadczenie, z którego wynika wola zaskarżenia

wyroku w konkretnym zakresie podmiotowym. Jeśli zatem w terminie do

złożenia takiego wniosku, strona wniesie apelację, w której wyrok zostanie

zaskarżony wobec określonych oskarżonych, wówczas skarga ta wywołuje

11

skutki przewidziane w art. 422 k.p.k., czyli powoduje konieczność sporzą-

dzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku, zaś następnie może być uzupeł-

niona (ale tylko w zakresie podmiotowym, jaki został zakreślony w terminie

właściwym dla wniosku o uzasadnienie) w terminie 14-dniowym przewi-

dzianym na wniesienie apelacji (art. 445 § 2 k.p.k.). Konsekwentnie też

przyjąć należy, że jeżeli strona niebędąca oskarżonym złożyła wniosek o

uzasadnienie wyroku jedynie w odniesieniu do jednego (niektórych) spo-

śród oskarżonych, natomiast przed upływem terminu do złożenia takiego

wniosku zaskarżyła apelacją wyrok także w odniesieniu do pozostałych

oskarżonych, to skutki określone w art. 422 k.p.k. zostały wywołane wobec

wszystkich oskarżonych, i sąd zobligowany jest do uzasadnienia wyroku w

pełnym zakresie.

Należy także wyraźnie odróżnić sytuację, w której we wniosku wy-

mienieni zostali jedynie niektórzy spośród oskarżonych, objętych postępo-

waniem w konkretnej sprawie, od wniosku, w którym nie został wymieniony

żaden z oskarżonych. W związku z tym ostatnim układem procesowym na-

leży postawić pytanie, czy taki wniosek można potraktować jako nie wska-

zujący na wolę zaskarżenia wyroku w stosunku do któregokolwiek z oskar-

żonych ewentualnie, czy możliwe jest wezwanie do jego uzupełnienia oso-

by, od której wniosek ten pochodzi. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie

reprezentuje pogląd, że niewskazanie przez prokuratora podmiotowego

zakresu wniosku niejako obliguje do przyjęcia, że wniosek dotyczy wszyst-

kich oskarżonych, a konsekwencją tego jest zarówno obowiązek (sądu)

sporządzenia pisemnego uzasadnienia w pełnym zakresie oraz uprawnie-

nie (prokuratora) do wniesienia apelacji wobec każdego z objętych wyro-

kiem oskarżonych. Nie można bowiem potraktować niewskazania podmio-

towego zakresu wniosku jako jego braku formalnego, który uniemożliwia

nadanie biegu pismu procesowemu. Treść art. 422 § 3 zd. 1 k.p.k. ograni-

cza podstawy odmowy przyjęcia wniosku do stwierdzenia, że złożony zo-

12

stał przez osobę nieuprawnioną lub po terminie. Nie można też przyjąć, że

wniosek taki nie wyraża woli zaskarżenia wyroku w jakimkolwiek zakresie

podmiotowym. W konsekwencji nie pozostaje nic innego, jak konieczność

przyjęcia woli zaskarżenia wyroku w pełnym zakresie podmiotowym (por.

P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. Ko-

mentarz, Warszawa 2004, t. II, s. 527).

W zakończeniu niniejszych rozważań zwrócić należy też uwagę na

to, że w tezie uchwały już na samym wstępie zawarte zostało istotne za-

strzeżenie, wyrażone w słowach: „w sprawach z oskarżenia publicznego”.

Pozostaje ono w związku z uprawnieniami prokuratora nie tylko do

wszczęcia postępowania, ale także do wstąpienia do postępowania już

wszczętego w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego

(art. 60 § 1 k.p.k.). Wprawdzie układ procesowy występujący w sprawie, na

tle której zostało sformułowane pytanie prawne, nie pozwala na prowadze-

nie szerszych rozważań w tej materii, tym niemniej niezbędne jest przypo-

mnienie, iż ingerencja prokuratora w sprawach ściganych z oskarżenia

prywatnego w formie przyłączenia się do wszczętego postępowania do-

puszczalna jest w każdej jego fazie, aż do czasu prawomocnego jego za-

kończenia, a więc także po wydaniu orzeczenia przez sąd pierwszej in-

stancji. W dalszych uwagach świadomie zostanie pominięte kontrowersyjne

zagadnienie, czy ingerencja ta możliwa jest wyłącznie po jednej stronie

procesowej (por. krytykę stanowiska zajmowanego przez SN w tej materii

/w:/ P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks..., op. cit., t. I, s. 328-329;

S. Zabłocki, Postępowanie odwoławcze..., op. cit., s. 315; tam też dalsza

literatura przedmiotu). Pozostając jednak na gruncie dotąd wyrażanych w

orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądów, iż ingerencja ta możliwa jest

jedynie po stronie oskarżenia, dostrzec należałoby uwarunkowanie, że w

szczególnym układzie procesowym prokurator będzie mógł wnieść apela-

cję jedynie w stosunku do tych oskarżonych, którzy zostali wskazani nie we

13

wniosku złożonym przez niego, na podstawie art. 422 § 1 zd. ostatnie

k.p.k., ale we wniosku złożonym na tej samej podstawie prawnej przez

oskarżyciela prywatnego. Jeśli bowiem prokurator przyłączy się do takiego

postępowania, w którym oskarżonych było kilka osób, bezpośrednio po

wydaniu orzeczenia przez sąd pierwszej instancji, wówczas zakres pod-

miotowy wniesienia przez prokuratora apelacji limitowany będzie treścią

wniosku o sporządzenie uzasadnienia, złożonego przez samego prokurato-

ra. Jeżeli jednak ingerencja prokuratora nastąpi już po upływie terminu 7

dni od daty ogłoszenia wyroku, ale przed upływem dni 14 od doręczenia

wyroku z uzasadnieniem oskarżycielowi prywatnemu, wówczas prokurator

może wnieść apelację jedynie wobec tych oskarżonych, w stosunku do któ-

rych możliwość zaskarżenia wyroku otwarta została poprzez treść wniosku

złożonego uprzednio, na podstawie art. 422 § 1 k.p.k., przez oskarżyciela

prywatnego.

Wszystkie przedstawione wyżej argumenty prowadzą do wniosku, że

w sprawach z oskarżenia publicznego, prokurator nie może wnieść apelacji

w stosunku do oskarżonego, którego nie wskazał we wniosku złożonym na

podstawie art. 422 § 1 zd. ostatnie k.p.k.