III SK 21/04

Wyrok z dnia 1 kwietnia 2004 r.

III SK 21/04

Brak jest podstaw prawnych do umieszczenia w sentencji decyzji Pre-

zesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzenia o dominującej

pozycji przedsiębiorcy, jeżeli nie orzeczono w niej o nadużywaniu tej pozycji

(art. 8 ust. 2 i art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i

konsumentów, jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.).

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2004 r.

sprawy z powództwa „C.P.” Spółki z o.o. z siedzibą w W. i Gminy K. przeciwko Pre-

zesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o przeciwdziałanie praktykom

monopolistycznym, na skutek kasacji „C.P." Spółki z o.o. od wyroku Sądu Okręgo-

wego-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie z dnia 16 grudnia

2002 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od C.P. Sp. z o. o. w W. na rzecz Prezesa

Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powódka „C.P.” Sp. z o.o. w W. w sprawie z powództwa jej i Gminy K. prze-

ciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o przeciwdziałanie

praktykom monopolistycznym wniosła kasację od wyroku Sądu Okręgowego w War-

szawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 grudnia 2002 r. [...].

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy, uwzględniając odwołanie Gminy K.,

zmienił decyzję Prezesa Urzędu z dnia 31 października 2001 r. w ten sposób, że

pominął zawarte w sentencji określenie „zajmującej na rynku właściwym pozycję do-

minującą” (odnoszące się do tej Gminy) oraz oddalił odwołanie powodowej Spółki.

2

Wyrok stanowił, że nie stwierdza się stosowania przez Gminę K. praktyk ogranicza-

jących konkurencję polegających na: 1) przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warun-

ków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji, poprzez nierównoprawne

traktowanie przez Gminę K. przedsiębiorców posiadających w użytkowaniu wieczy-

stym nieruchomości, przez ustalanie opłat rocznych za użytkowanie wieczyste dzia-

łek należących do Gminy K., w ten sposób, iż „C.P.” Sp. z o.o. ponosi z tytułu powyż-

szych opłat ciężary większe niż inni przedsiębiorcy działający na tym samym rynku i

uiszczający opłaty roczne za użytkowanie wieczyste w niższej wysokości, 2) stoso-

waniu w podobnych umowach z osobami trzecimi niejednolitych warunków umów,

stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji, poprzez różne trak-

towanie przez Gminę K. przedsiębiorców posiadających w użytkowaniu wieczystym

nieruchomości na terenie tej Gminy i ustalanie opłat rocznych za użytkowanie wie-

czyste nieruchomości należących do Gminy K., w ten sposób, iż „C.P.” Sp. z o.o.

ponosi z tytułu powyższych opłat ciężary większe niż inni przedsiębiorcy działający

na tym samym rynku i uiszczający opłaty roczne za użytkowanie wieczyste w niższej

wysokości.

W kasacji Spółka wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania względnie o jego zmianę przez orzeczenie

stwierdzające naruszenie art. 8 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konku-

rencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.) przez nadużywanie pozycji

dominującej przez Gminę K. na rynku opłat za użytkowanie wieczyste, a także o

uznanie tych praktyk za ograniczające konkurencję i nakazanie ich zaniechania.

Wnosząca kasację zarzuciła, że opłaty za użytkowanie wieczyste nieruchomości na-

leżących do Skarbu Państwa były wielokrotnie niższe. Skarb Państwa nie miał bo-

wiem wystarczających środków finansowych na prowadzenie aktualizacji tych opłat z

powodu zawyżonych cen za opinie rzeczoznawców majątkowych. Nie pozwalało to

na odpowiednio częste korzystanie z ich usług w celu ustalenia wzrastających warto-

ści nieruchomości. Nie twierdzi się jednak w kasacji, że Gmina K. traktowała niejed-

nakowo powodową Spółkę i innych użytkowników gminnych nieruchomości. Zdaniem

wnoszącej kasację, Sąd Okręgowy powinien uwzględnić jej wniosek o zawieszenie

postępowania (art. 177 § 1 pkt 3 w związku z § 2 k.p.c.) do czasu rozstrzygnięcia

sprawy dotyczącej stosowania praktyk monopolistycznych przez Polską Federację

Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych.

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest nieuzasadniona. Pierwsze zagadnienie, które należy rozważyć,

dotyczy pozycji dominującej pozwanej Gminy na rynku właściwym (art. 8 ust. 1

ustawy).

Przez rynek właściwy ustawa rozumie rynek towarów, które ze względu na ich

przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez nabywców

za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i

właściwość, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące

różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji (art. 4 pkt 8

ustawy). Pozycja dominująca oznacza pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu

zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moż-

liwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów

oraz konsumentów; domniemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą,

jeżeli jego udział w rynku przekracza 40% (art. 4 pkt 9 ustawy).

Prezes Urzędu stwierdził w sentencji decyzji, że pozwana Gmina zajmuje na

rynku właściwym pozycję dominującą. Zmieniając tę decyzję, Sąd Okręgowy pominął

to stwierdzenie, a poza tym powtórzył jej treść co do nienaruszenia art. 8 ust. 2 pkt 3

i 5 ustawy. Sąd ten przyjął, że jest niewłaściwe orzekanie o dominującej pozycji ryn-

kowej Gminy ze względu na stwierdzenie nienadużywania tej pozycji. Przepisy nie

przewidują możliwości orzeczenia o pozycji rynkowej strony bez stwierdzenia nad-

używania pozycji dominującej.

To stanowisko Sądu pierwszej instancji jest trafne. Pozycja dominująca na

rynku właściwym jest bowiem jedynie przesłanką wydania przez Prezesa Urzędu na

podstawie art. 9 ustawy decyzji o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję i

nakazującej zaniechania jej stosowania. Przepis art. 9 ustawy stanowi bowiem, że

Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję i

nakazującą zaniechania jej stosowania, jeżeli stwierdzi (...) naruszenie art. 8. Pozy-

cja dominująca jest przesłanką zastosowania przepisu art. 8, co powinno być wska-

zane - z powołaniem dowodów - w uzasadnieniu decyzji.

Brak podstaw prawnych do umieszczenia w sentencji decyzji stwierdzenia o

dominującej pozycji pozwanej Gminy na rynku właściwym jest przyczyną oddalenia

kasacji w odniesieniu do zarzutu wadliwego ustalenia przez Sąd Okręgowy zakresu

produktowego rynku właściwego. Według tego Sądu do towarów substytucyjnych

4

wobec użytkowania wieczystego, a więc należących do tego samego rynku produk-

towo właściwego, należy zaliczyć własność i użytkowanie przekraczające 20 lat, od-

noszące się do dużych nieruchomości przeznaczonych na cele produkcyjne. Sąd

Najwyższy nie podziela tak kategorycznie sformułowanego poglądu. Przemawia

przeciwko niemu znaczne zróżnicowanie sytuacji prawnej właściciela, użytkownika

wieczystego i użytkownika posiadającego prawo użytkowania przez okres ponad 20

lat. Obejmuje to w szczególności odmienne zakresy prawa władania rzeczą i zróżni-

cowanie opłat oraz podatków. Nie można jednakże wykluczyć możliwości, że mimo

tych różnic prawnych wskazane rodzaje prawa do nieruchomości są traktowane

przez osoby z nich korzystające jako substytuty w rozumieniu art. 4 pkt 8 ustawy i że

w związku z tym mieszczą się one w rynku produktowo właściwym. Wymagałoby to

jednakże szczegółowych ustaleń, przede wszystkim przez stwierdzenie, czy i ewen-

tualnie jaki wpływ ma zmiana ceny użytkowania wieczystego na ceny dwóch pozo-

stałych form władania nieruchomością, z uwzględnieniem rynku właściwego teryto-

rialnie i czasowo (i odwrotnie). Jest to jednakże zbędne dla potrzeb niniejszej

sprawy. Służy to bowiem ustaleniom w przedmiocie pozycji dominującej przedsię-

biorcy, a - jak już wyżej stwierdzono - ustalenie dotyczące pozycji pozwanej Gminy

nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy ze względu na niestwierdzenie naruszenia

zakazów z art. 8 ust. 2 ustawy.

Drugi podstawowy zarzut kasacji dotyczy niezawieszenia postępowania przez

Sąd Okręgowy do czasu zakończenia innego postępowania toczącego się przed

Prezesem Urzędu i nieprzeprowadzenia dowodu z akt tej sprawy. Sprawa ta dotyczy

praktyk monopolistycznych Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Mająt-

kowych w W., polegających na ustalaniu zawyżonych cen za usługi rzeczoznawców.

Zarzut ten jest bezzasadny. Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że sprawa ta - będąca

przedmiotem oddzielnego postępowania - nie ma bezpośredniego wpływu na niniej-

sze postępowanie. Różne są bowiem przedmioty tych obu postępowań.

Z tych względów na podstawie art. 98 i art. 39312

k.p.c. orzeczono jak w sen-

tencji.

========================================