I PK 473/03

Wyrok z dnia 6 kwietnia 2004 r.

I PK 473/03

Uzyskanie zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej na rozwią-

zanie umowy o pracę z przewodniczącym komisji rewizyjnej (art. 32 ustawy z

dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r.

Nr 79, poz. 854 ze zm.) jest skuteczne, pomimo późniejszej odmowy wpisu do

rejestru uchwały o wyborze nowego zarządu z powodu jej sprzeczności ze sta-

tutem związku zawodowego.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Barbara

Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2004 r.

sprawy z powództwa Macieja J. przeciwko Zakładowi Wodociągów i Kanalizacji „W.-

K." Spółce z o. o. w S. o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie za czas pozostawa-

nia bez pracy, premię i nagrodę roczną, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 10 marca 2003

r. [...]

1. o d d a l i ł kasację;

2. zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej 120 zł tytułem zwrotu kosz-

tów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 10 marca 2003 r. [...] oddalił apelację Macieja J. od wyroku Sądu Rejonowego -

Sądu Pracy w Skierniewicach z dnia 25 czerwca 2002 r. [...], oddalającego jego po-

wództwo przeciwko Zakładowi Wodociągów i Kanalizacji „W.-K.” Spółce z o.o. w S. o

przywrócenie do pracy, wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, premię i

nagrodę roczną.

2

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich

prawna ocena: Maciej J. był zatrudniony u strony pozwanej, ówczesnym Zakładzie

Utylizacji Ścieków w S., od 1 października 1991 r., początkowo na stanowisku Głów-

nego Specjalisty ds. Oczyszczalni i Kanalizacji. Od dnia 1 stycznia 1997 r., kiedy to

uchwałą Rady Miejskiej w S. z dnia 28 listopada 1996 r. w miejsce Zakładu Utylizacji

Ścieków utworzono Zakład Wodociągów i Kanalizacji „W.-K.” (ZWiK), nadal zajmował

stanowisko Głównego Specjalisty ds. Dokumentacji, Nadzoru i Opłat. Z dniem 2

sierpnia 1999 r. powodowi powierzono stanowisko Głównego Specjalisty ds. Tech-

niczno - Inwestycyjnych. Od tego też dnia był kierownikiem Działu Techniczno - In-

westycyjnego. Do zakresu jego obowiązków należało, między innymi, wydawanie

warunków technicznych oraz warunków wykonywania przyłączy, sieci wodociągo-

wych i kanalizacyjnych, opiniowanie dokumentacji technicznej, koncepcji projektowa-

nych sieci oraz przyłączy wodociągowych i kanalizacyjnych, a także projektów zago-

spodarowania terenu składanych Zakładowi do zaopiniowania, sporządzanie opinii

technicznych o stanie istniejących sieci oraz współudział w ustalaniu potrzeb no-

wych, sprawowanie nadzoru nad budowanymi sieciami wodociągowymi i kanaliza-

cyjnymi na terenie S. oraz dokonywanie odbiorów technicznych nowych bądź prze-

budowanych sieci i przyłączy wodociągowych i kanalizacyjnych, prowadzenie doku-

mentacji inwentaryzacyjnej przyłączy oraz sieci wodno - kanalizacyjnej miasta i do-

kumentacji technicznej obiektów zakładowych, przygotowanie, prowadzenie i nadzór

nad procesem inwestycji i modernizacji obiektów Spółki, opracowywanie koncepcji

technicznych budowy sieci wodociągowych kanalizacji sanitarnej i deszczowej oraz

przepompowni ścieków i stacji uzdatniania wody, wykonywanie innych poleceń nie

ujętych w zakresie czynności, a związanych z wykonywaną pracą. W dniu 1 paź-

dziernika 1999 r. zakończono roboty budowlane budynku krat, piaskowników i kanału

wykonywane przez pozwaną Spółkę w ramach modernizacji i rozbudowy oczysz-

czalni ścieków. Roboty budowlane kraty „rzadkiej” i wiaty zakończono 23 grudnia

1999 r. Nadzór inwestorski w zakresie prowadzonych prac pełnił Kazimierz D. Od-

bioru robót budowlanych, który obejmował budynek krat i piaskowniki oraz kanał do-

prowadzający ścieki do przelewu burzowego, dokonała 9 grudnia 1999 r. komisja w

składzie: powód - jako przewodniczący, Kazimierz D. - inspektor nadzoru oraz Hen-

ryk D. - kierownik budowy. W dniu 27 grudnia 1999 r. odebrano wiatę nad kratą

„rzadką”. Powód nie podpisał protokołów, nie uczestniczył fizycznie w czynnościach

komisji, nie wykazywał zainteresowania przebiegiem prac, a także nie nadzorował

3

inwestycji - do czego zgodnie z powierzonym mu zakresem obowiązków był zobo-

wiązany. Z dniem 31 stycznia 2000 r. ustalono dla Macieja J. nowy zakres obowiąz-

ków, który ten przyjął do wiadomości z zastrzeżeniami dotyczącymi szczegółowych

obowiązków. Zmodyfikowany zakres czynności obejmował: wydawanie warunków

technicznych oraz warunków wykonywania przyłączy, sieci wodociągowych i kanali-

zacyjnych, opiniowanie i rejestrowanie koncepcji projektowanych sieci wodno - kana-

lizacyjnych, dokumentacji technicznej sieci i przyłączy wodociągowych i kanalizacyj-

nych, a także projektów zagospodarowania terenu, sporządzanie opinii technicznych

o stanie istniejących sieci oraz współudział w ustalaniu potrzeb budowy nowych,

opracowywanie koncepcji technicznych budowy sieci wodno - kanalizacyjnej i desz-

czowej oraz przepompowni ścieków i stacji uzdatniania wody, opracowywanie doku-

mentacji projektowo - kosztorysowej sieci i przyłączy wodno - kanalizacyjnych oraz

wykonywanie czynności poprzedzających proces projektowania, protokolarne prze-

kazanie opracowanych dokumentacji inwestorowi lub przygotowanie niezbędnych

dokumentów i uzyskanie pozwolenia na budowę w przypadku inwestycji ZWiK, przy-

gotowanie procesu inwestycji i modernizacji obiektów ZWiK i sieci wodno - kanaliza-

cyjnej, prowadzenie i nadzór nad procesami inwestycyjnymi i modernizacją obiektów

ZWiK z wyłączeniem sieci wodno - kanalizacyjnej na terenie miasta, prowadzenie

robót i nadzór nad robotami wykonywanymi przez grupę remontowo - budowlaną

ZWiK. Od określonego w powyższy sposób zakresu czynności powód złożył w dniu 1

lutego 2000 r. „odwołanie” do prezesa Spółki. Pomimo że prezes Spółki zajął w tej

sprawie stanowisko, powód ponownie, w dniu 24 marca 2000 r., zwrócił się o dopre-

cyzowanie zapisów uwzględnionych w zakresie obowiązków.

Maciej J. jako Główny Specjalista ds. Techniczno - Inwestycyjnych uchylał się

od wykonywania swoich obowiązków, odmawiał współpracy z kierownikami innych

działów. Ze wszystkimi sprawami dotyczącymi prowadzonych przez Spółkę inwestycji

zwracał się bezpośrednio do Dyrektora ds. Technicznych. W piśmie z 18 stycznia

2000 r. przełożony powoda poinformował go o swoich oczekiwaniach wobec pra-

cownika zatrudnionego na stanowisku Głównego Specjalisty i Kierownika Działu

Technicznego, a w szczególności o samodzielności pracy, korzystaniu z przydzielo-

nych mu uprawnień, inicjatywy w rozwiązywaniu spraw problemowych na poziomie

działu i zakładu oraz nieoczekiwania na polecenia przełożonych, a także zażądał

zmiany stylu pracy. Pomimo to Maciej J. nie zmienił swojej postawy. Nadal nie po-

dejmował się samodzielnego rozwiązywania problemów, wciąż kierował do dyrektora

4

pisma, a nadto zwlekał z wykonaniem prac terminowych. Z uwagi na zastrzeżenia do

pracy powoda, w marcu 2000 r. przyznano mu obniżoną premię w wysokości 555,10

zł brutto, podczas gdy uprzednio otrzymywał premię w wysokości 1.448 zł brutto. W

dniu 30 marca 2000 r. zmieniono zakres obowiązków Macieja J. na okres trzech

miesięcy, pozbawiając go jednocześnie możliwości kierowania Działem Techniczno -

Inwestycyjnym. W ramach powierzonych obowiązków otrzymał polecenie wykonania

do dnia 20 kwietnia 2000 r. projektu technicznego sieci wodociągowej dla ul. J., Z. i

W. w S. Termin ten, z uwagi na chorobę powoda został następnie przesunięty do

dnia 26 maja 2000 r. W przeddzień wyznaczonego terminu Dyrektor ds. Technicz-

nych - Jan P. stwierdził nieprawidłowy stan zaawansowania robót, nierokujący ry-

chłego ich zakończenia, w związku z czym uprzedził powoda o obniżeniu premii

uznaniowej za maj.

W dniu 27 czerwca 2000 r. wypowiedziano Maciejowi J. umowę o pracę. Jako

przyczyny wypowiedzenia strona pozwana podała: niewywiązanie się powoda z po-

wierzonego mu polecenia wykonania projektu technicznego sieci wodociągowej, brak

zaangażowania ze strony pracownika, złą organizację pracy, brak samodzielności,

inicjatywy, niewywiązywanie się w terminie z nałożonych obowiązków w zakresie

wykonania projektów przyłączy wodociągowych, a także podejmowanie działań pro-

wadzących do powstania i podtrzymywania napięć i konfliktów w zakładzie pracy,

wpływających negatywnie na atmosferę dobrej pracy i osiąganie właściwych efektów

realizowanych zadań, poprzez wykonywanie w godzinach pracy odbitek ze swoich

wypowiedzi prasowych, kolportowaniu ich wśród pracowników, przedstawianie swojej

wersji konfliktu z kierownictwem Spółki, złośliwą, bezpodstawną krytykę kierownictwa

Spółki, krytykę poczynań pracodawcy poprzez wypowiadanie na łamach prasy nie-

obiektywnych opinii zmierzających do podważania wiarygodności i uczciwości Za-

rządu Spółki, mimo że wszczęte uprzednio z inicjatywy powoda postępowanie przy-

gotowawcze nie zostało zakończone oraz brak zaufania kierownictwa Spółki do po-

woda jako pracownika.

W dniu 8 marca 2000 r. w pozwanej Spółce powstał Związek Zawodowy Pra-

cowników Zakładu Wodociągów i Kanalizacji „W.-K.” Spółki z o.o., którego jednym z

założycieli był Maciej J. Uchwałą Związku z 15 marca 2000 r. został on powołany na

funkcję przewodniczącego Komisji Rewizyjnej. Postanowieniem Sądu Okręgowego w

Skierniewicach z dnia 6 kwietnia 2000 r. [...], Związek został wpisany do rejestru

związków zawodowych. W dniu 21 kwietnia 2000 r. odbyło się Nadzwyczajne Zebra-

5

nie Ogólne Związku, które powołało zarząd w nowym składzie. W dniu 25 kwietnia

2000 r. zarząd Związku zawiadomił Prezesa pozwanej Spółki o zmianach w składzie

zarządu wyłonionego przez Nadzwyczajne Zebranie Ogólne Związku w dniu 21

kwietnia 2000 r. Sąd Okręgowy w Skierniewicach w dniu 25 sierpnia 2000 r. [...], od-

mówił zarejestrowania składu zarządu Związku z uwagi na naruszenie przy dokony-

waniu jego wyboru § 20 Statutu. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację wniosko-

dawcy od tego postanowienia. Przed złożeniem powodowi oświadczenia woli o wy-

powiedzeniu umowy o pracę pozwany pracodawca zwrócił się do zarządu Związku o

wyrażenie zgody na rozwiązanie z nim stosunku pracy. Zarząd Związku wyraził

zgodę na wypowiedzenie Maciejowi J. umowy o pracę.

W ocenie Sądu, podane przez pozwaną Spółkę przyczyny wypowiedzenia

powodowi umowy o pracę, są rzeczywiste i zasadne w świetle art. 45 § 1 k.p. Powód

zwracał się do zarządu Spółki o rozwiązanie żenująco prostych kwestii. Występował

do Zarządu Miasta S. o skontrolowanie inwestycji prowadzonej przez pozwaną przy

modernizacji Miejskiej Oczyszczalni Ścieków pod kątem zgodności zawieranych

umów z ustawą o zamówieniach publicznych. Zarząd Miasta, po przeprowadzeniu

czynności wyjaśniających w okresie od 25 lutego do 1 czerwca 2000 r. i zbadaniu

zarzutów powoda uznał, że zarząd Spółki nie działał na jej szkodę. W zastosowanej

procedurze zamówień publicznych dopatrzył się wprawdzie pewnych uchybień pro-

ceduralnych, ale nie miały one negatywnych skutków finansowych dla Spółki. W dniu

30 marca 2000 r. Maciej J. zwrócił się do Prokuratury Rejonowej w Skierniewicach z

wnioskiem o wszczęcie postępowania przygotowawczego przeciwko zarządowi

Spółki, zarzucając mu naruszenie dyscypliny budżetowej i działanie na szkodę

Spółki. Postanowieniem z 31 lipca 2000 r. Prokurator Rejonowy umorzył dochodze-

nie w sprawie z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie

popełnienia przestępstwa. Na skutek złożonej przez powoda w dniu 26 marca 2001 r.

skargi do Biura Ministra Sprawiedliwości Wydziału Skarg i Wniosków, Prokuratura

Apelacyjna w Łodzi zleciła postępowanie uzupełniające, które do dnia wyrokowania

przez Sąd pierwszej instancji nie zostało podjęte. Powód skierował także skargę do

Najwyższej Izby Kontroli. W zaleceniach pokontrolnych Najwyższa Izba Kontroli za-

lecała „ścisłe przestrzeganie warunków zawartych umów, uzgadnianie terminów wy-

konania dokumentacji projektowo - kosztorysowej przez Ekolog Sp. z o.o. z P., egze-

kwowania przez pracowników jednoznacznego określenia wykonanych zadań w tym

realizacji dostaw”. Nie czekając na wyniki kontroli Zarządu Miasta i rozstrzygnięcia

6

postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową, po-

wód zawiadomił lokalną prasę o swoich zarzutach podnoszonych wobec zarządu

Spółki. Postawa Macieja J. wywołała niezadowolenie wśród pracowników pozwanej

Spółki, którzy w liście otwartym do prasy opowiedzieli się po stronie Zarządu. Sąd

Okręgowy uznał za słuszny zarzut apelacji w zakresie dotyczącym sporządzania

przez powoda w czasie pracy „odbitek” ze swoich prasowych wypowiedzi, albowiem

zdarzenie takie nie zostało udowodnione przez pracodawcę. Jednak „pozostałe za-

rzuty znajdują pełne odzwierciedlenie w materiale zebranym przed Sądem, a zatem

są prawdziwe i obiektywnie uzasadniające wypowiedzenie powodowi umowy o

pracę”. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze

zm.), Sąd stanął na stanowisku, że pozwana Spółka zastosowała się do tego przepi-

su. Okoliczność uzyskania zgody na rozwiązanie umowy o pracę zarządu, którego

skład nie był uprawniony do jej wyrażenia, co okazało się dopiero po rozwiązaniu

stosunku pracy, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Konflikty wewnątrz-

związkowe należą, zdaniem Sądu, wyłącznie do spraw członków Związku i nie mogą

mieć wpływu na decyzje pracodawcy. Nieważność wyboru nowych władz związku

pozostawała bez wpływu na prawidłowość dokonanego wypowiedzenia.

Skoro wypowiedzenie było zasadne i nie naruszało przepisów, to roszczenie

powoda o przywrócenie do pracy nie jest usprawiedliwione, a wobec tego bezza-

sadne jest również roszczenie o zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania

bez pracy.

W kwestii przyznania powodowi premii Sąd podkreślił, że ma ona charakter

uznaniowy, a ponieważ powód nie wywiązywał się należycie z obowiązków, jej przy-

znanie byłoby bezpodstawne. W zakresie zarzutów proceduralnych Sąd drugiej in-

stancji stwierdził, że skoro w rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania

były okoliczności dotyczące wywiązywania się z obowiązków pracowniczych przez

powoda, nieuzasadnione byłoby powoływanie dowodów odnoszących się do niego-

spodarności, czy też działania zarządu na szkodę Spółki. „Sąd rozpatrujący sprawę

zobowiązany jest ustosunkować się do dowodów mających istotne znaczenie w

sprawie, bowiem tylko okoliczności istotne mogą być przedmiotem dowodzenia przed

Sądem, stosownie do art. 227 k.p.c.”

Maciej J. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako podstawy kasacji naru-

szenie prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię art. 38 k.p. w związku z art.

7

32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, art. 30 § 4 k.p. poprzez uznanie, że

spełnione zostały przesłanki niezbędne do wypowiedzenia i rozwiązania z powodem

stosunku pracy, art. 45 § 1 k.p. poprzez jego niezastosowanie, oraz naruszenie

przepisów postępowania, a to: art. 217 § 2 k.p.c., art. 233 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c. i

art. 328 § 2 k.p.c., jego pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez

„uwzględnienie apelacji powoda wniesionej od wyroku wydanego w pierwszej instan-

cji w dniu 25 czerwca 2002 r. przez Sąd Rejonowy w Skierniewicach Wydział Pracy”,

ewentualnie o „uchylenie wyroków wydanych w obu instancjach i przekazanie sprawy

Sądowi Rejonowemu w Skierniewicach Wydział Pracy” do ponownego rozpoznania,

z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji wskazał występujące w sprawie

istotne zagadnienie prawne, „związane z koniecznością ustalenia, jaki skutek ma

wyrażenie przez Zarząd zakładowej organizacji związkowej zgody na rozwiązanie

stosunku pracy z pracownikiem podlegającym szczególnej ochronie z mocy art. 32

ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, w sytuacji, gdy prawomocne orzeczenia

wskazują, że Zarząd zakładowej organizacji związkowej w określonym składzie nie

był uprawniony do wypowiadania się w kwestii wyrażenia zgody na rozwiązanie sto-

sunku pracy”.

W uzasadnieniu skargi wywodził, że zgoda na rozwiązanie stosunku pracy z

powodem została wydana przez niewłaściwy organ związkowy, albowiem został on

„wybrany niezgodnie z prawem i niezgodnie z postanowieniami Statutu związku za-

wodowego”. Zdaniem skarżącego, w sprawie istniały uzasadnione przesłanki, aby

Sądy obu instancji zbadały czy stanowisko zarządu zakładowej organizacji związko-

wej pochodziło od właściwego organu związkowego. Ponadto, postanowienie o od-

mowie rejestracji zmian w składzie zarządu wydane przez Sąd Okręgowy w Skier-

niewicach w dniu 25 sierpnia 2000 r., a więc jeszcze w okresie biegnącego wypowie-

dzenia, było dla pracodawcy „podstawą do zbadania, czy aby zgodę na rozwiązanie

z powodem stosunku pracy wydał właściwy organ związkowy”. Odmowa dokonania

wpisu zmian w składzie zarządu zakładowej organizacji związkowej oznacza bo-

wiem, że „zgodę wydały osoby, które z formalnego punktu widzenia nie były w mo-

mencie podejmowania decyzji członkami Zarządu zakładowej organizacji związko-

wej”. W konsekwencji, odmiennie niż przyjęły Sądy obu instancji, tak wyrażona

zgoda nie może być traktowana jako wiążąca i wywołująca prawem przewidziane

skutki, a powinna zostać uznana za nieważną. W takiej sytuacji pracodawca „winien

8

był oprzeć się na wypisie z Rejestru Związków Zawodowych, celem zasięgnięcia

opinii zakładowej organizacji związkowej reprezentowanej przez Zarząd w składzie

wynikającym ze stosownego wpisu.” Podnosił również, że wskazane przez praco-

dawcę podstawy wypowiedzenia umowy o pracę są ogólnikowe i nierzeczywiste, a

zatem równoznaczne z brakiem przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie w znacze-

niu art. 30 § 4 k.p. Według skarżącego, Sąd naruszył art. 217 k.p.c. poprzez niedo-

puszczenie prawidłowo zgłaszanych dowodów w postaci wskazanych przez powoda

zeznań świadków i dokumentów, a nadto uchybił art. 233 k.p.c., przekraczając gra-

nice swobodnej oceny dowodów. Sąd nie uwzględnił również prawomocnych orze-

czeń stwierdzających nieważność uchwał podjętych w dniu 21 kwietnia 2000 r. na

Nadzwyczajnym Zebraniu Ogólnym oraz orzeczeń odmawiających rejestracji zmian

w składzie osobowym organów zakładowej organizacji związkowej przez co naruszył

art. 316 k.p.c. Uchybił także art. 328 § 2 k.p.c., albowiem „zdyskwalifikował pewne

dowody w sposób ogólnikowy i bez logicznego uzasadnienia”.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o oddalenie skargi i zasą-

dzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ponieważ kasacja została oparta na obydwu podstawach określonych w art.

3931

k.p.c., w pierwszej kolejności rozpoznane być muszą zarzuty proceduralne.

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 217 § 2 k.p.c. Przepis ten wyznacza gra-

nice rzeczowe i czasowe prowadzenia postępowania dowodowego. Stanowi je „do-

stateczne wyjaśnienie okoliczności spornych”. Wszakże nie wszelkich, czy jakichkol-

wiek okoliczności spornych, ale tych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd drugiej instancji nie uwzględnił wniosków dowodowych zgłoszonych przez skar-

żącego w apelacji, albowiem fakty, o zaistnieniu których miały zaświadczać, dla wy-

jaśnienia okoliczności spornych między stronami istotnych dla wyniku sprawy były

bez znaczenia. Rację ma Sąd, że główny przedmiot sporu stanowiła zasadność (lub

brak zasadności) wypowiedzenia i zgodność (lub niezgodność) tej czynności z prze-

pisami. Dowodzenie zeznaniami świadków wysokich kwalifikacji zawodowych skar-

żącego w kontekście podanych przyczyn rozwiązania stosunku pracy nie było uza-

sadnione potrzebą procesową. Wszak pracodawca ich nie kwestionował. Bez zna-

9

czenia w rozpoznawanym sporze są również fakty dotyczące sposobu zarządzania

Spółką i jej funkcjonowania.

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. mógłby stanowić uzasadnioną podstawę

kasacji gdyby skarżący wykazał, że Sąd uchybił temu przepisowi i wskazał, jaki

wpływ mogło mieć to uchybienie na wynik sprawy. Sąd drugiej instancji przyjął „za

własne” ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy. Nie miał w tej sytuacji obowiązku

„przenoszenia” w całości odnośnych fragmentów uzasadnienia wyroku zaskarżonego

apelacją do motywów „własnego” wyroku. Ich pominięcie oznacza tylko tyle, że Sąd

drugiej instancji w motywach rozstrzygnięcia odsyła w zakresie ustaleń faktycznych

do uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji. Nie miał też obowiązku ustosun-

kowywania się do wszelkich twierdzeń strony i wszystkich jej tez zawartych w apela-

cji. Zwłaszcza do tych, które dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały żadnego znacze-

nia. Nie „zdyskwalifikował” żadnych dowodów „w sposób ogólnikowy i bez logicznego

uzasadnienia”. Uznał tylko, słusznie, że zachodzą przewidziane w art. 381 k.p.c.

podstawy do odmowy przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodo-

wego.

Wbrew odmiennemu twierdzeniu pełnomocnika skarżącego, Sąd zebrał do-

stateczny materiał dowodowy do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i starannie go

rozważył. Powiązanie poszczególnych faktów i wnioski stąd wyprowadzone są lo-

giczne. Zarzutu uchybienia art. 233 § 1 k.p.c. nie może uzasadniać jedynie odmienna

od poczynionej przez sąd, subiektywna ocena dowodów strony niezadowolonej z

niekorzystnego dla niej wyroku. Uzasadnienie kasacji w odniesieniu do tego zarzutu

jest tylko polemiką z ustaleniami Sądu.

Art. 316 k.p.c. nakazuje brać pod rozwagę przy wyrokowaniu stan rzeczy ist-

niejący w chwili zamknięcia rozprawy. Zakazuje więc sądowi powoływania się na

zdarzenia ujawnione lub zaistniałe po zamknięciu rozprawy, a zarazem zobowiązuje

go do uwzględniania wszystkich powołanych przez strony faktów i okoliczności - nie

tylko tych, które istniały w chwili wszczęcia postępowania, ale także takich, które na-

stąpiły (zdarzyły się) po wniesieniu powództwa - w czasie trwania postępowania. Ta

generalna zasada, odnosząca się do wyrokowania we wszystkich sprawach cywil-

nych w rozumieniu art. 1 k.p.c., ma jednak ograniczone zastosowanie w postępowa-

niu o roszczenia pracowników z tytułu nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem

wypowiedzenia umowy o pracę. Pracownik ma prawo do wniesienia odwołania od

wypowiedzenia umowy o pracę w każdym przypadku (art. 44 k.p.). Uprawnienie to

10

traktowane jest jako element powszechnej ochrony trwałości stosunku pracy. Warun-

kiem orzeczenia o roszczeniach przewidzianych w art. 45 k.p. na korzyść pracownika

jest ustalenie przez sąd pracy, że „wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas

nie określony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o

pracę”. Zatem istota postępowania odwoławczego tkwi w kontroli zgodności z pra-

wem „oświadczenia woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę z zachowaniem

okresu wypowiedzenia”. Czasowym punktem odniesienia dla takiej kontroli może być

jedynie moment (data) złożenia oświadczenia woli o wypowiedzeniu. Ustalając

przeto, czy wypowiedzenie umowy na czas nieokreślony było zasadne i czy nie naru-

szało przepisów, sąd musi i może uwzględnić stan sprawy (faktyczny i prawny) ist-

niejący w dniu dokonania tej czynności. Zdarzenia późniejsze (np. śmierć pracodaw-

cy, utrata przez pracownika zdolności do wykonywania pracy) mogą mieć znaczenia

dla orzeczenia o roszczeniach pracownika z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy

(np. o orzeczeniu odszkodowania w miejsce żądanego przywrócenia do pracy).

Mogą mieć też znaczenie dla oceny zgodności z prawem rozwiązania umowy o

pracę na skutek dokonanego uprzednio wypowiedzenia - zasadnego i w chwili złoże-

nia oświadczenia woli nienaruszającego przepisów (np. w razie ujawnienia w okresie

wypowiedzenia ciąży pracownicy albo wyboru pracownika do pełnienia niektórych

funkcji). Jednak nie dla ustalenia zasadności wypowiedzenia i jego zgodności z pra-

wem. W postępowaniu wszczętym z powództwa Macieja J. Sąd powinien był doko-

nać oceny zgodności wypowiedzenia z prawem, uwzględniając stan faktyczny

sprawy i stan prawny istniejące w dniu dokonania wypowiedzenia, tj. 27 czerwca

2000 r. Tak też uczynił.

Skoro ustalenia stanowiące faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w

zaskarżonym wyroku nie zostały skutecznie podważone, jest nimi związany także

Sąd Najwyższy. Podane przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia, poza sporzą-

dzaniem w czasie pracy odbitek z prasowych wypowiedzi, były rzeczywiste i praw-

dziwe. Sąd Najwyższy podziela ocenę, że uzasadniały one wypowiedzenie. Maciej J.

zajmował stanowisko samodzielne - głównego specjalisty ds. oczyszczalni i kanali-

zacji (od 1 października 1991 r.), głównego specjalisty ds. dokumentacji, nadzoru i

opłat (od 1 stycznia 1997 r.), głównego specjalisty ds. techniczno - inwestycyjnych

(od 2 sierpnia 1999 r.) oraz kierownicze (od 2 sierpnia 1999 r. był kierownikiem

Działu Techniczno - Inwestycyjnego). Z istoty stanowiska samodzielnego i funkcji

kierowniczej wynika konieczność samodzielnego rozwiązywania problemów oraz

11

podejmowania decyzji należących do kompetencji i obowiązków pracownika zatrud-

nionego na takim stanowisku oraz sprawującego taką funkcję. Bezczynność, bier-

ność, pasywność, powstrzymywanie się od oczekiwanego przez przełożonych „stylu”

pracy i próba przerzucenia na nich obowiązków związanych z zajmowanym stanowi-

skiem świadczy albo o złośliwym uchylaniu się od należytego wykonywania tychże

obowiązków, jeżeli jest celowe, albo o braku umiejętności koniecznych do wykony-

wania pracy tego rodzaju, jeżeli celowe nie jest. W obu przypadkach pracodawca

musi mieć możliwość zmiany istniejącego stanu rzeczy. Kierowanie jednostką orga-

nizacyjną wymaga współpracy zarówno z podległym zespołem pracowników, jak też

z przełożonymi i innymi osobami odpowiedzialnymi za prawidłowe wykonywanie po-

wierzonych im zadań, uzależnionych od wyników pracy tejże jednostki. Skarżący w

okresie poprzedzającym wypowiedzenie nie przejawiał woli do takiej współpracy.

Tym samym utrudniał należyte wykonywanie pracy innym, co musiało negatywnie

rzutować na funkcjonowanie całego zakładu. Skarżący nie wykonał projektu tech-

nicznego sieci wodociągowej ani w początkowo wyznaczonym (20 kwietnia 2000 r.),

ani w przedłużonym (26 maja 2000 r.) terminie. Przekracza granice usprawiedliwio-

nej krytyki rozpowszechnianie niesprawdzonych i nieudokumentowanych informacji

dotyczących funkcjonowania zakładu, upublicznianie niepotwierdzonych przez orga-

ny kontrolne i nadzorcze zarzutów formułowanych pod adresem przełożonych. Cią-

głe oskarżenia, pretensje, pomówienia i „walka” z przełożonymi nie sprzyjają właści-

wej atmosferze pracy. Postępowanie skarżącego nie służyło łagodzeniu napięć i

konfliktów, ale - niezależnie od intencji - podsycało je. Pracownik należący do kadry

kierowniczej zakładu powinien być osobą najwyższego zaufania. Powinien wzorowo

wykonywać swoje obowiązki zawodowe, przejawiać wzmożoną dbałość o dobro za-

kładu, wpływać pozytywnie na stosunki międzyludzkie. Maciej J. takiej postawy nie

prezentował. Zarzut naruszenia art. 45 k.p. nie jest zasadny.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 30 § 4 k.p. Ustawodawca nie okre-

ślił sposobu opisania przez pracodawcę przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie.

Znaczy to, że ocenę w zakresie prawidłowości jej wskazania uzależnił od okoliczno-

ści każdego konkretnego przypadku. Uwzględniając cel regulacji zawartej w art. 30 §

4 k.p., przyczyna wypowiedzenia powinna być podana w taki sposób, by umożliwić

pracownikowi obronę. Musi więc być dla niego zrozumiała. W bogatym orzecznictwie

Sądu Najwyższego wypracowane zostały pewne ogólne reguły w tym zakresie. Do-

tyczy to także stopnia konkretyzacji przyczyny. Konieczność mniej lub bardziej

12

szczegółowego jej opisania zależy przede wszystkim od rozeznania pracownika co

do okoliczności wypowiedzenia (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 2 wrze-

śnia 1998 r., I PKN 271/98, OSNP 1999 nr 18, poz. 577; z dnia 24 lutego 1998 r., I

PKN 538/97, OSNP 1999 nr 3, poz. 87; z dnia 10 maja 2000 r., I PKN 641/99, OSNP

2001 nr 20, poz. 618). Uwzględniając okoliczności wypowiedzenia umowy o pracę

Maciejowi J. - treść jego korespondencji z pracodawcą, uzasadnienie pozbawienia

go premii za kwiecień i maj 2000 r., powody pozbawienia go funkcji kierowniczej,

opisywany w prasie lokalnej jego konflikt z przełożonymi i zaangażowanie się w ten

konflikt po stronie pracodawcy innych pracowników - ocena, że sposób podania mu

przyczyn dokonania tej czynności jest prawidłowy, a zatem nie uchybia art. 30 § 4

k.p. Przyczyny wypowiedzenia zostały sformułowane na tyle jednoznacznie, że skar-

żący mógł bez trudu zrozumieć je i odczytać ich sens. Że tak właśnie było wynika już

z treści pozwu. Potwierdza tę ocenę przebieg postępowania sądowego.

Problemem prawnym najistotniejszym w rozpoznawanej sprawie, także ze

względu na „objętościowe” wyeksponowanie go w kasacji, jest kwestia zachowania

przez pracodawcę wymogu uzyskania zgody zarządu zakładowej organizacji związ-

kowej na wypowiedzenie skarżącemu umowy o pracę. Maciej J. pełnił bowiem funk-

cję przewodniczącego komisji rewizyjnej Związku Zawodowego Pracowników Zakła-

du Wodociągów i Kanalizacji „W.-K.” Sp. z o.o. Według art. 32 ustawy o związkach

zawodowych w brzmieniu obowiązującym w dniu wypowiedzenia skarżącemu

umowy o pracę, tj. 27 czerwca 2000 r., pracodawca nie mógł wypowiedzieć ani roz-

wiązać umowy o pracę z pracownikiem będącym członkiem komisji rewizyjnej zakła-

dowej organizacji związkowej bez zgody zarządu tego związku. Strona pozwana zo-

stała poinformowana w dniu 25 kwietnia 2000 r. o wyborze w dniu 21 kwietnia 2000 r.

przez nadzwyczajne ogólne zebranie Związku zarządu w nowym składzie personal-

nym. Zmiana składu osobowego zarządu i informacja o niej miała (lub mogła mieć)

znaczenie tylko w relacjach pracodawca - członek zarządu. Wybór pracownika do

zarządu zakładowej organizacji związkowej powoduje bowiem powstanie (uaktual-

nienie) pewnych szczególnych jego uprawnień i zarazem odpowiadających im obo-

wiązków pracodawcy (np. w zakresie ochrony trwałości stosunku pracy, udzielenia

urlopu organizacyjnego czy zwolnień od pracy). Nie miała natomiast żadnego zna-

czenia w relacjach między pracodawcą i zarządem zakładowej organizacji związko-

wej jako jej organem. Art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych zobowiązuje

pracodawcę do uzyskania zgody organu, a nie osób w organie tym zasiadających.

13

Taką zgodę zarządu pozwana Spółka uzyskała. Nie ma znaczenia okoliczność, że w

postępowaniu rejestracyjnym okazało się, iż uchwała nadzwyczajnego ogólnego ze-

brania Związku w sprawie wyboru zarządu w nowym składzie została podjęta z naru-

szeniem postanowień statutu. Pracodawca nie jest uprawniony do kontrolowania

przestrzegania przez organy związku zawodowego statutowych procedur, badania

legalności uchwał oraz merytorycznej i formalnej prawidłowości podejmowania

wszelkich innych decyzji. Nie jest też zobowiązany, co sugeruje pełnomocnik skarżą-

cego, do weryfikacji przekazanych mu przez organy związku informacji poprzez ich

porównywanie z wpisami uwidocznionym w rejestrze. Tylko na zasadzie wyjątku, „dla

zapewnienia minimum legalizmu i praworządności w stosunkach pracy”, dopuszczal-

ne jest sprawdzenie, czy zgoda na wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę „po-

chodzi od organu, który zgodnie z przepisami ustawy i postanowieniami statutu

związku zawodowego jest upoważniony do jej podejmowania” (por. wyrok Sądu Naj-

wyższego z dnia 20 listopada 1996 r., I PKN 20/96, OSNP 1997 nr 12, poz. 220). Na

tym właśnie polega autonomia związków zawodowych.

Oceniając trafność zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 ustawy o związkach za-

wodowych, warto podnieść, że przepis ten, w brzmieniu obowiązującym do 30

czerwca 2003 r., w zakresie w jakim przewidywał ochronę trwałości stosunku pracy

członków komisji rewizyjnej związku zawodowego, z dniem 15 kwietnia 2003 r.

uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z art. 32 Konstytucji (por.

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 kwietnia 2003 r., Dz.U. Nr 63, poz. 590).

W tym kontekście kwestionowana może być sama potrzeba uzyskania przez pozwa-

nego pracodawcę zgody na wypowiedzenie skarżącemu umowy o pracę. Z dniem 1

lipca 2003 r. art. 32 ustawy o związkach zawodowych został zmieniony, a zmiana ta

uwzględnia wyrok Trybunału i jest z nim zgodna (art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 26 lipca

2002 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. Nr

135, poz. 1146).

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

k.p.c.,

orzekł jak w sentencji.

========================================