II UK 344/03

Wyrok z dnia 6 maja 2004 r.

II UK 344/03

Praca na stanowiskach wymienionych w wykazie C załącznika do rozpo-

rządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego

dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczegól-

nym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), uprawnia jedynie do wzrostu eme-

rytury, a nie stanowi przesłanki nabycia prawa do emerytury określonej w art.

32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze

zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata

Gudowska, Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2004 r. sprawy z

wniosku Ewarysta W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w

O. o emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku z dnia 29 lipca 2003 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 29 lipca 2003 r. [...] Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił

apelację wnioskodawcy Ewarysta W. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie, w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych Oddziałowi w O., o wcześniejszą emeryturę, po ustaleniu że nie udo-

wodnił on wymaganych 15 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach określonych

w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytal-

nego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 ze zm.).

2

Kasację od tego wyroku wniósł wnioskodawca i zarzucając: naruszenie prawa

materialnego, a w szczególności pkt. 3 Działu III wykazu C oraz pkt. 1 Działu X wy-

kazu A Załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach

lub w szczególnym charakterze przez ich niezastosowanie i błędną interpretację,

oraz naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy - art. 233

§ 1, art. 382, 385 oraz 386 § 4 k.p.c., wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Olsztynie po uchyleniu również

wyroku tego Sądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja w niniejszej sprawie oparta została na obu podstawach określonych w

art. 3931

k.p.c., biorąc zaś pod uwagę zasady procedowania kasacyjnego przede

wszystkim oceny wymaga trafność zarzutu naruszenia przepisów postępowania w

sposób mający wpływ na treść orzeczenia. Podstawowym zarzutem w tym zakresie

jest zarzut naruszenia przez Sąd zasady swobodnej oceny dowodów. W orzecznic-

twie utrwalił się pogląd, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie może polegać na

zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, a

co za tym idzie, korzystnej dla niego oceny materiału dowodowego. Wnoszący

skargę kasacyjną mógłby wykazywać jedynie, że Sąd drugiej instancji naruszył usta-

nowione w art. 233 § 1 k.p.c. zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów, a naru-

szenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W świetle sformułowanego przez

wnioskodawcę zarzutu, naruszenia tego przepisu nie sposób przyjąć. Granice swo-

bodnej oceny dowodów wyznaczają w szczególności: obowiązek wyprowadzenia

przez sąd z zebranego materiału dowodowego wniosków logicznie prawidłowych

(zgodnych z zasadami logicznego rozumowania), ramy proceduralne (ocena dowo-

dów musi respektować pewne warunki określone przez prawo procesowe, w szcze-

gólności art. 227 - 234 k.p.c.), wreszcie poziom świadomości prawnej sędziego oraz

dominujące poglądy na sądowe stosowanie prawa. Swobodna ocena dowodów do-

konywana jest przez pryzmat własnych przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego

zasobu doświadczeń życiowych, ale powinna także uwzględniać wymagania prawa

procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bez-

stronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, doko-

3

nuje wyboru określonych środków dowodowych i - ważąc ich moc oraz wiarogodność

- odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok SN z 10 czerwca 1999

r., II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 655). Ustalenia Sądu Apelacyjnego

(w pełni akceptujące stanowisko Sądu pierwszej instancji), według których wniosko-

dawca nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach, znajdują oparcie w należy-

cie ocenionym i przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, tym samym więc nie

można uznać trafności zarzutu naruszenia powołanego wyżej art. 233 § 1 k.p.c. Nie-

trafny jest także zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. Zasadą postępowania apelacyjne-

go, wyrażoną w tym przepisie, jest kontynuacja i uzupełnienie postępowania dowo-

dowego oraz ustaleń dokonanych przed sądem pierwszej instancji. Reguła ta nie

może być jednak rozumiana jako zobowiązująca ten sąd to prowadzenia postępowa-

nia dowodowego w każdym przypadku. Jest ona ograniczona w przypadku, gdy sąd

odwoławczy uzna ustalenia sądu pierwszej instancji za prawidłowe i wystarczające.

W sytuacji gdy zarzuty naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisów postępo-

wania nie zostały uznane za uzasadnione, Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami

faktycznymi będącymi podstawą wydania zaskarżonego wyroku. W tych warunkach

nie można podzielić zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej instancji powołanych w

kasacji przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie (niezależnie od tego, że zarzut ten został niewłaściwie przedstawiony,

skoro skarżący upatruje go w naruszeniu załącznika do rozporządzenia, gdy tymcza-

sem załącznik ten stanowi w istocie jedynie wykaz prac wykonywanych w szczegól-

nych warunkach, zaś określone skutki prawne wykonywania takich prac wynikają z

ustawy i utrzymanych jej przepisami w mocy przepisów rozporządzenia Rady Mini-

strów). Istotą sporu w przedmiotowej sprawie było ustalenie uprawnień wnioskodaw-

cy do wcześniejszej emerytury w oparciu o przepis art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie

opublikowanej jako jednolity tekst: w Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353). Przepis ten

stanowi, iż ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., będącym pracowni-

kami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 wskazanej

ustawy. Wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie

których osobom zatrudnionym w warunkach szczególnych przysługuje prawo do

emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Kwestie powyższe

reguluje zaś rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

4

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szcze-

gólnym charakterze, które w § 1 pkt 2 stanowi, iż właściwi ministrowie, kierownicy

urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem

Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach

pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warun-

kach, wymienione w wykazach A i B.

Przepis § 4 stanowi w ust.1, że prawo do emerytury nabywa pracownik, który

wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, jeżeli speł-

nia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla ko-

biet i 60 lat dla mężczyzn i ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15

lat pracy w szczególnych warunkach.

Zatem jedynie zatrudnienie w wymiarze co najmniej 15 lat na stanowiskach

ściśle ustalonych przez wymienione wyżej organy (wykonywanie pracy w szczegól-

nych warunkach), przy równoczesnym osiągnięciu wieku emerytalnego: 60 lat dla

mężczyzn, uzasadniają przyznanie prawa do emerytury określonej w art. 32 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS. Sąd Najwyższy podziela ustalenia Sądu Apelacyjnego,

iż - stosownie do wymienionych wyżej przepisów - wykonywana przez uprawnionych

praca (jej rodzaj) powinna być wymieniona w wykazie A załącznika, bowiem tylko

taka praca uprawnia do wcześniejszej emerytury. Natomiast praca na stanowiskach

wymienionych w wykazie C, uprawniała jedynie do wzrostu emerytury, nie stanowiąc

przesłanki do jej wcześniejszego przyznania. Stanowiska majstra, mistrza i brygadzi-

sty zawarte były w dziale III pkt 3 wspomnianego wykazu C, przy czym trzeba zau-

ważyć, że wykaz ten został skreślony przez § 1 pkt 5 lit. b rozporządzenia z dnia 21

maja 1996 r. (Dz.U. Nr 63, poz. 292) zmieniającego z dniem 7 czerwca 1996 r. roz-

porządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. W tej sytuacji zarzut naruszenia prawa material-

nego - pkt. 3 Działu III wykazu C Załącznika - jest chybiony. Na podstawie delegacji

zawartej w rozporządzeniu zostały wydane zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospo-

darki Żywnościowej precyzujące zatrudnienie w szczególnych warunkach i szczegó-

łowy wykaz stanowisk - zarządzenie Nr 55 z dnia 14 lipca 1983 r. (Dz. Urzędowy Mi-

nistra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Nr 3, poz. 7) oraz zarządzenia Nr 16 z

dnia 31 marca 1988 r. (Dz.Urz. Nr 2, poz. 4). Nie są tam wymienione stanowiska

majstra, a za prace przy zakładaniu urządzeń melioracyjnych uznane zostały typowe

stanowiska robotnicze, między innymi kopacz, robotnik. W świetle powyższego nie

można zgodzić się z argumentami odwołującego, iż jego praca na stanowisku maj-

5

stra była pracą w szczególnych warunkach i ten okres zatrudnienia daje mu prawo

do wcześniejszej emerytury. Wnioskodawca w toku postępowaniu tak przed organem

rentowym jak i przed Sądami obu instancji nie kwestionował faktu, iż zakres obo-

wiązków majstra dotyczył głównie spraw nadzoru pracy pracowników fizycznych.

Także świadectwo zakładu pracy oraz akta osobowe potwierdzają, że stanowisko

zajmowane przez wnioskodawcę i charakter wykonywanej przez niego pracy nie

mieściły się w rodzajach prac określonych rozporządzeniem z 1983 r., zatem brak

przesłanek do przyznania wcześniejszej emerytury.

Z tych wszystkich względów, uznając trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego,

należało oddalić kasację po myśli art. 39312

k.p.c.

========================================