II UZP 4/04

Uchwała z dnia 13 maja 2004 r.

II UZP 4/04

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Beata Gudowska,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2004 r. z udzia-

łem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, sprawy z wniosku Jaro-

sława S. przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w W. o wysokość świadcze-

nia, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w War-

szawie postanowieniem z dnia 19 lutego 2004 r. [...]

„Czy przepisy ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 11, poz. 108 ze

zm.) w okresie przed dniem 1 października 2003 r. dawały podstawę prawną do wy-

płacenia przez Wojskowe Biuro Emerytalne odsetek za opóźnienie w wypłacie

świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywil-

nego ?"

p o d j ą ł uchwałę:

Podstawę prawną do wypłacania przez Wojskowe Biuro Emerytalne od-

setek za opóźnienie w wypłacie świadczeń emerytalno - rentowych w okresie

przed dniem 1 października 2003 r. stanowił art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 paź-

dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887

ze zm.) w związku z art. 11 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z

2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.).

U z a s a d n i e n i e

Przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne

powstało w następującym stanie faktycznym sprawy. Wojskowe Biuro Emerytalne

2

decyzją z dnia 18 marca 1998 r. przyznało ubezpieczonemu Jarosławowi S. emerytu-

rę wojskową na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrze-

niu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002

r. Nr 11, poz. 108 ze zm.), która w art. 40 stanowiła, że jeżeli osoba pobierająca

emeryturę lub rentę inwalidzką osiąga wynagrodzenie lub dochód z tytułu pracy w

rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, który

łącznie z emeryturą lub rentą, bez uwzględnienia dodatków, o których mowa w art.

25 ust. 1, przekracza w danym roku w stosunku miesięcznym kwotę podstawy wy-

miaru emerytury lub renty, świadczenie ogranicza się o kwotę tego przekroczenia,

jednakże nie więcej niż o 25% kwoty tego świadczenia bez dodatków. Z dniem 1

stycznia 1999 r. art. 159 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren-

tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118) nadał nowe

brzmienie art. 40 wojskowej ustawy emerytalnej, który stanowi, że do emerytów i

rencistów osiągających przychody z pracy, służby, innej pracy zarobkowej lub pro-

wadzenia pozarolniczej działalności stosuje się art. 103-106 ustawy o emeryturach i

rentach. W 1999 r. ubezpieczony był zatrudniony w „B.” Banku S.A. w W., w którym

osiągał dochody powodujące zawieszenie prawa do emerytury wojskowej stosownie

do art. 104 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, w konsekwencji wojskowy organ

emerytalny decyzją z dnia 11 marca 1999 r. zawiesił mu prawo do emerytury woj-

skowej. Następnie jednak Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia 1999

r., K 4/99, orzekł, że art. 159 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach jest niezgodny z

art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a dokonując wykładni tego wyroku

postanowieniem z dnia 21 marca 2000 r. stwierdził, iż art. 40 wojskowej ustawy eme-

rytalnej powinien być stosowany od dnia ogłoszenia wyroku. W związku z tymi orze-

czeniami ubezpieczony we wniosku złożonym w dniu 10 stycznia 2000 r. domagał

się wypłacenia całej kwoty zawieszonej emerytury za 1999 r. wraz z należną ich wa-

loryzacją i ustawowymi odsetkami za zwłokę. Decyzją z dnia 24 lutego 2000 r. woj-

skowy organ emerytalny odmówił wypłaty zawieszonego świadczenia za 1999 r. Po

rozpoznaniu odwołania ubezpieczonego Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2002 r. zmienił zaskarżoną

decyzję i uznał prawo ubezpieczonego do wypłaty emerytury wojskowej za 1999 r. w

pełnej wysokości 75%, bez dodatków, z należnymi odsetkami, wskazując jako pod-

stawę prawną orzeczenia art. 40 wojskowej ustawy emerytalnej w jego brzmieniu

obowiązującym do dnia 31 grudnia 1998 r. W zakresie należnych odsetek wypłaca-

3

nych z urzędu łącznie z wypłatą opóźnionego świadczenia odwołał się do art. 11 tej

ustawy, który w sprawach w niej nieregulowanych odsyła do art. 85 ustawy o eme-

ryturach i rentach oraz przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 1 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóź-

nienie w wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 12, poz. 104). W

apelacji od tego wyroku wojskowy organ emerytalny zarzucił błędną wykładnię art. 11

wojskowej ustawy emerytalnej, a podczas rozprawy apelacyjnej ubezpieczony

oświadczył, iż uzyskał należność główną wynikająca z rozliczenia jego emerytury za

1999 r., ale bez zasądzonych odsetek.

W ramach takich ustaleń, Sąd Apelacyjny uznał, iż w sprawie odsetek pojawiły

się istotne wątpliwości prawne wynikające z brzmienia art. 11 wojskowej ustawy

emerytalnej sprzed jego nowelizacji, która nastąpiła z dniem 1 października 2003 r.

na mocy ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 166, poz. 1609), przewidujące-

go stosowanie w sprawach nieuregulowanych w wojskowej ustawie emerytalnej

przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Kodeksu postępo-

wania administracyjnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w admini-

stracji. W stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 stycznia 1999 r. za przepisy o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i nich rodzin należy uznać przepisy ustawy o

emeryturach i rentach, które nie regulowały obowiązku zapłaty odsetek za opóźnie-

nie w wypłacie świadczeń emerytalno-rentowych. W ówczesnym stanie prawnym

podstawę ustalenia obowiązki i wypłaty odsetek zawierał art. 38 ust. 1 ustawy z dnia

25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), który nie odnosił się wprost do odsetek

za opóźnienie w wypłacaniu wojskowych świadczeń emerytalnych realizowanych

przez wojskowe organy emerytalne. Począwszy od dnia 1 stycznia 1999 r., tj. wejścia

w życie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o systemie ubezpie-

czeń społecznych), ustawa ta zawierała unormowanie, że ilekroć jej przepisy odsy-

łają do przepisów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, przepisów

o ubezpieczeniach społecznych lub do przepisów o ubezpieczeniach społecznych

pracowników, należy przez to rozumieć odesłanie do przepisów o systemie ubezpie-

czeń społecznych. W tym szczególności jej art. 85 ust. 1, stanowi, że jeżeli Zakład -

w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i

4

wpłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego lub zleconych do

wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych - nie ustalił

prawa do świadczenia lub nie wpłacił tego świadczenia, jest zobowiązany do wypłaty

odsetek od tego świadczenia w wysokości określonej przepisami prawa cywilnego.

Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłacenie świadczenia

jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Po-

nadto wydane na podstawie art. 85 § 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

przepisy rozporządzenia z dnia 1 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad

wypłacania odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych

nie dotyczyły organów emerytalnych wypłacających uświadczenia tzw. służbom

mundurowym. Kwestii odsetek nie regulowały także przepisy rozporządzenia Ministra

Obrony Narodowej z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad postę-

powania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy

zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin (Dz.U. Nr 133, poz. 689 ze

zm.).

Dopiero ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpie-

czeń społecznych oraz niektórych innych ustaw wprowadziła nowe unormowanie w

art. 48a wojskowej ustawy emerytalnej, przewidujące, że jeżeli organ emerytalny nie

ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił świadczenia w terminach określonych w

ustawie, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia na zasadach

określonych w art. 85 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tyle że

przepis ten obowiązuje od dnia 1 października 2003 r. i nie może mieć zastosowania

do zdarzeń sprzed jego wejścia w życie. Dokonany przegląd ustawodawstwa wska-

zywałby na to, że do dnia 30 września 2003 r. brak było przepisów ustawowych,

które stanowiłyby podstawę do ustalenia i wypłaty odsetek z tytułu opóźnienia w wy-

płacie wojskowych świadczeń emerytalno-rentowych i tę lukę prawną wypełnił dopie-

ro art. 48a dodany do wojskowej ustawy emerytalnej. Konkluzja taka budzi uzasad-

nione wątpliwości z tego względu, że jedynie świadczeniobiorcy z tzw. służb mundu-

rowych jako jedyni byli pozbawieni odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie

należnych im świadczeń emerytalno-rentowych, co nie daje się pogodzić z konstytu-

cyjnymi zasadami równości i demokratycznego państwa prawnego.

Sąd Apelacyjny rozważał możliwość uznania, że podstawą prawną ustalenia i

wypłaty odsetek z tytułu opóźnienia w realizacji wojskowych świadczeń emerytalno-

rentowych przed datą 1 października 2003 r. mogły być przepisy Kodeksu cywilnego

5

dotyczące odsetek z tytułu opóźnionego wykonania zobowiązań (art. 359 i 360 oraz

art. 481 i 482 k.c.). W tym zakresie wskazał, że wojskowa ustawa emerytalna odsyła

do przepisów prawa cywilnego tylko w przypadku zawinionego działania organu

podległego Ministerstwu Obrony Narodowej w wykonywaniu obowiązków wynikają-

cych z tej ustawy i gdy osoba uprawniona poniosła szkodę (art. 34). W tym jednym

przypadku roszczenie uprawnionego ma charakter odszkodowawczy, ale wymaga

uwodnienia przez niego poniesienia szkody wskutek zawinionego działania wojsko-

wego organu emerytalnego. Tymczasem odsetki ustawowe nie mają takiego cha-

rakteru prawnego, gdyż należą się za samo opóźnienie w wykonaniu zobowiązania,

bez potrzeby wykazywania przez wierzyciela, że poniósł jakąkolwiek szkodę. Po-

nadto byt roszczenia o odsetki jest zależny od roszczenia podstawowego o świad-

czenie. Roszczenie „główne” o wypłatę wojskowego świadczenia emerytalnego za

1999 r. mogło być zaspokojone w całości w określonym stanie prawnym i według

panujących zasad, wśród których nie było podstawy prawnej do wypłacania odsetek

za opóźnienie w wypłacie wojskowej emerytury, a odsetki takie „miałyby dotyczyć

wyłącznie okresu do dnia zapłaty roszczenia głównego”.

Dalej poszukując ewentualnych podstaw do wypłacenia odsetek za opóźnienie

w wypłacie wojskowych świadczeń emerytalno-rentowych przed dniem 1 październi-

ka 2003 r., Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na art. 43 ust. 3 wojskowej ustawy emery-

talnej, który wskazuje, że źródła finansowania wydatków na świadczenia pieniężne

wraz odsetkami za opóźnienie w wypłacie świadczeń, kosztów obsługi i przekazywa-

nia świadczeń oraz innych świadczeń przewidzianych w ustawie, są pokrywane z bu-

dżetu państwa. Z tego unormowania wynika, że ustawodawca przewidział pokrywa-

nie odsetek za opóźnienia w wypłacie wojskowych świadczeń emerytalno-rentowych,

co wskazuje, że również wojskowe organy emerytalne były zobowiązane do ustala-

nia i wypłacania odsetek za zwłokę w opóźnieniu wypłaty tych świadczeń.

W ocenie Sądu Apelacyjnego istnieje możliwość zajęcia stanowiska, że obo-

wiązek wypłacenia odsetek za opóźnienie w wypłacie wojskowych świadczeń eme-

rytalno-rentowych wynika z art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej, który w sprawach

nieuregulowanych odsyłał i nadal odsyła do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin, w tym także do norm prawnych skonstruowanych na pod-

stawie tych przepisów, a także przepisów ustawy o organizacji i finansowaniu ubez-

pieczeń społecznych. Oznacza to, że art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej był pod-

stawą obciążenia wojskowego organu emerytalnego obowiązkiem wypłaty odsetek w

6

przypadku zajścia okoliczności przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emery-

talnym pracowników i ich rodzin, a następnie w przepisach ustawy o emeryturach i

rentach. Ewentualne wątpliwości w tym zakresie rozwiała wyraźna regulacja art. 48a

wojskowej ustawy emerytalnej.

Za potrzebą rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy przedstawionego zagadnie-

nia prawnego przemawiają ponadto wielość spraw w tym zakresie oraz rozbieżne

orzecznictwo sądowe.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Początkowo art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej obowiązywał w następują-

cym brzmieniu: w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o za-

opatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Kodeksu postępowania admini-

stracyjnego oraz przepisy o postępowaniu w egzekucji. W takiej formule odesłania

nie mogło być wątpliwości, że przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin obejmowały także przepisy ustawy z 25 listopada 1989 r. o finansowaniu

ubezpieczeń społecznych, dotyczące między innymi ubezpieczonych pracowników i

członków ich rodzin (art. 1 i art. 4 ust. 1), która w art. 38 ust. 1 obarczała organy ren-

towe obowiązkiem wypłaty odsetek od świadczenia nieustalonego lub niewypłacone-

go w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i

wypłacania tych świadczeń. W ocenie Sądu Najwyższego nie może podlegać kwestii,

że do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin zaliczają się

również przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która reguluje między

innymi zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym pracowników (art. 6 ust. 1

pkt 1), i w art. 85 ust. 1 stanowi, że jeżeli Zakład - w terminach przewidzianych w

przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych

z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych

przepisów albo umów międzynarodowych - nie ustalił prawa do świadczenia lub nie

wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia

w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie do-

tyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest

następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Warto bo-

wiem zwrócić uwagę, że na podstawie art. 122 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych utraciła moc ustawa z 25 listopada 1986 r. o finansowaniu ubezpieczeń

7

społecznych, w tym art. 38 ust. 1 regulujący obowiązek wypłaty odsetek od nieusta-

lonego lub niewypłaconego w ustawowych terminach świadczenia. Równocześnie

art. 122 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie stanowi,

iż ilekroć przepisy tej ustawy odsyłają do przepisów o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych, do przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub do

przepisów o ubezpieczeniach społecznych pracowników, to należy przez to rozumieć

odesłanie do przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. Przedstawione relacje

wystarczająco wskazują, że odesłanie w art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej, w

jego brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 października 2003 r., przewidującym,

że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin, oznaczało także obowiązek stosowania prze-

pisów o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym przepisów ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych (art. 85 ust. 1 w związku z art. 122 ust. 3 pkt 1 tej ustawy).

Prowadziło to do konstatacji, że przed dniem 1 października 2003 r. regulacja odsy-

łająca - zawarta w treści art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej - nawiązywała do art.

85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przeto nie było luki prawnej

dotyczącej odsetek należnych od świadczeń z wojskowego zaopatrzenia emerytal-

nego, a unormowania te dostatecznie jasno kreowały obowiązek wojskowego organu

emerytalnego wypłaty odsetek w przypadkach nieustalenia prawa do świadczeń lub

ich nieterminowej realizacji.

Natomiast wprowadzenie do art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej formuły, iż

w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się między innymi przepisy ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (a nie przepisy o za-

opatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin) nastąpiło dopiero z dniem 1 paź-

dziernika 2003 r. na podstawie art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr

166, poz. 1609). Ta sama ustawa zmieniająca dodała do wojskowej ustawy emerytal-

nej art. 48a, który zawiera już wyraźną regulację zobowiązującą wojskowe organy

emerytalne, które nie ustaliły prawa do świadczenia lub nie wypłaciły tego świadcze-

nia w terminach w niej określonych, do wypłaty odsetek od tego świadczenia na za-

sadach określonych w art. 48 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dokonane w ten sposób modyfikacje nie tworzyły nowego stanu prawnego w zakre-

sie obowiązku wypłaty odsetek, a w szczególności nie wypełniały pozornej luki praw-

nej (bo wcześniej nie miała ona miejsca) w kwestii odsetek od nieustalonych lub

8

nieterminowo wypłacanych świadczeń z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego,

gdyż omawiane zmiany legislacyjne miały w istocie rzeczy charakter redakcyjny.

Podkreślić także wypada, że obowiązek wypłaty odsetek od nieterminowego

ustalenia prawa do wojskowych świadczeń emerytalno-rentowych lub związanych ze

spóźnionymi ich wypłatami ma oparcie w konstytucyjnej zasadzie równego traktowa-

nia obywateli w państwie prawa (art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), a

ponadto wynika z ustawowej zasady równego traktowania ubezpieczonych (art. 11 i

art. 43 ust. 3 wojskowej ustawy emerytalnej w związku z art. 2a i art. 122 ust. 3 pkt 1

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.

Jedynie incydentalnie godzi się zauważyć, że odsetki w prawie ubezpieczeń

społecznych lub zaopatrzenia emerytalnego przysługują tylko w wysokości odsetek

określonych przepisami prawa cywilnego, co oznacza tylko tyle, że w przypadkach

nieustalenia prawa lub nieterminowej wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społeczne-

go bądź zaopatrzenia emerytalnego odpowiedzialność organów emerytalno-rento-

wych jest ustawowo ograniczona do takiego rozmiaru odsetek. Jednakże w tym za-

kresie organy ubezpieczeń społecznych lub zaopatrzenia emerytalnego nie odpo-

wiadają według zasad prawa cywilnego, ale według reguł obowiązujących w prawie

ubezpieczeń społecznych lub zaopatrzenia emerytalnego, w szczególności nie są

one zobowiązane do wypłaty odsetek w przypadkach, gdy opóźnienie w przyznaniu

lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które nie ponoszą

odpowiedzialności. Oznacza to, że przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy Sąd

drugiej instancji powinien rozważyć, czy i według jakich zasad oraz w jakim zakresie

(od jakiej daty - wyrok Sądu pierwszej instancji w ogóle nie wskazuje dat zasądzo-

nych odsetek) wojskowe organy emerytalne mogą być obarczone odpowiedzialno-

ścią (obowiązkiem wypłaty ustawowych odsetek) w związku z wcześniej wydaną

decyzją na podstawie obowiązujących regulacji ustawowych, które następnie zostały

uznane za sprzeczne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r., K 4/99, stwierdzającym, że art. 159 pkt 2

ustawy o emeryturach i rentach jest niezgodny z art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospo-

litej Polskiej. Natomiast dokonując wykładni tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny

w postanowieniu z dnia 21 marca 2000 r. przyjął, iż art. 40 wojskowej ustawy eme-

rytalnej powinien być stosowany od dnia ogłoszenia wyroku. Ponieważ wątpliwości te

nie zostały objęte treścią przedstawionego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego,

9

ani nie zostały podniesione (dostrzeżone) w jego uzasadnieniu, to Sąd Najwyższy

nie rozwijał tych kwestii.

========================================