III CZP 27/04

Uchwała z dnia 4 czerwca 2004 r., III CZP 27/04

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca)

Sędzia SA Zbigniew Cendrowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krystyny S. i Bronisława S. przeciwko

Gminie Miasta R. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 4 czerwca 2004 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej

Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd

Apelacyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 26 marca 2004 r.:

"Czy dla dochodzenia odszkodowania za szkody spowodowane zmianą stanu

wody na gruncie przez zasypanie rowu przydrożnego odprowadzającego wody

opadowe droga sądowa jest dopuszczalna, bez wyczerpania trybu, o którym mowa

w art. 186 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. Nr 115 poz.

1229 ze zm.)?"

podjął uchwałę:

Roszczenie o naprawienie szkody spowodowanej zalewaniem

nieruchomości na skutek zmiany stanu wody – poza przypadkami, o których

mowa w art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo

wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) – może być dochodzone przed sądem

po wyczerpaniu postępowania administracyjnego.

Uzasadnienie

W sprawie z powództwa skierowanego przeciwko Gminie Miasta R.

powodowie Krystyna i Bronisław S. domagali się zasądzenia na ich rzecz kwoty

100 000 zł. Według twierdzeń pozwu, w trakcie prowadzonych przez pozwaną

Gminę robót wodociągowych i kanalizacyjnych na osiedlu P.-W. P. w R. zasypany

został rów przydrożny odprowadzający wody opadowe. Zaleganie tych wód w

sąsiedztwie nieruchomości powodów sprawiło – jak twierdzili – podtapianie i

zalewanie ich nieruchomości, w wyniku czego posadowiony na nieruchomości

budynek uległ znacznemu uszkodzeniu.

Sąd Okręgowy w Rzeszowie postanowieniem z dnia 12 grudnia 2003 r. pozew

odrzucił, powołując się na niedopuszczalność drogi sądowej w tego rodzaju

sprawach. Wskazał na art. 186 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne

(Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm. – dalej: "Pr.wod.") jako określający obligatoryjnie

administracyjny tryb dochodzenia roszczeń wynikłych z naruszenia stosunków

wodnych.

Rozpoznając zażalenie powodów na to postanowienie, Sąd Apelacyjny

powziął wątpliwość prawną, którą przedstawił Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia w przytoczonym na wstępie pytaniu. W uzasadnieniu, odwołując się

do treści przepisów Prawa wodnego, Sąd Apelacyjny podał w wątpliwość

stanowisko Sądu pierwszej instancji i zasugerował, że w okolicznościach stanu

faktycznego sprawy odpowiedzialność sprawcy szkody ma oparcie w przepisach

kodeksu cywilnego o czynach niedozwolonych i roszczenie może być dochodzone

przed sądem bez wyczerpania trybu, o którym mowa w art. 186 ust. 3 Pr.wod.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne reguluje gospodarowanie

wodami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności

kształtowanie i ochronę zasobów wodnych, korzystanie z wód oraz zarządzanie

zasobami wodnymi (art. 1 ust. 1), z zachowaniem zasady racjonalnego i

całościowego traktowania zasobów wód powierzchniowych i podziemnych, z

uwzględnieniem ich ilości i jakości (art. 1 ust. 2) i z poszanowaniem zasady

wspólnych interesów (art. 1 ust. 3). W myśl art. 29 ustawy, właściciel gruntu, jeżeli

przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a

zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani

kierunku odpływu ze źródeł, ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz odprowadzać

wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Przepis ten nakłada ponadto na właściciela

gruntu obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na

jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów

sąsiednich.

W razie naruszenia ustanowionych zasad gospodarowania wodą ustawa

wyposaża organy władzy samorządowej w uprawnienia służące wymuszeniu ich

powstrzymania lub usunięcia. Jeżeli spowodowane przez właściciela zmiany stanu

wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub

prezydent miasta może w decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu

poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3). W

przypadkach zamierzeń zasadniczo ingerujących w stosunki wodne ustawa nakłada

obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego (art. 122).

Szeroki zakres oddziaływania administracyjnego na właścicieli gruntów w

przedmiocie gospodarowania przez nich zasobami wodnymi idzie w parze z

regulacją dochodzenia roszczeń z tym związanych, wyraźnie preferując tryb

administracyjny; w myśl art. 186 ust. 1 Pr.wod., w sprawie naprawienia szkód

innych nie określone w art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1 droga sądowa przysługuje po

wyczerpaniu trybu, o którym mowa w ust. 3 tego artykułu. Przepis ten dzieli zatem

szkody na wymienione w art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1 Pr.wod. i inne. Te pierwsze to

albo szkody spowodowane zalaniem gruntu właściciela wodami powodziowymi w

wyniku nieprzestrzegania przepisów ustawy przez właściciela wody lub właściciela

urządzenia wodnego, albo szkody spowodowane zalaniem wodą powierzchniową

płynącą lub wodą morza terytorialnego, względnie morskimi wodami wewnętrznymi,

w wyniku czego następuje trwałe zajęcie, w sposób naturalny, gruntu, który staje

wtedy własnością właściciela. W obu przypadkach właścicielowi przysługuje

odszkodowanie „na warunkach określonych w ustawie”, co oznacza odesłanie do

art. 186 ust. 2 Pr.wod., przewidującego ograniczenie naprawienia szkody do strat

poniesionych przez poszkodowanego, a zatem z wyłączeniem utraconych korzyści.

Takie przeciwstawienie szkód określonych w art. 16 ust. 3 i 17 ust. 1 Pr.wod. i

innych w kontekście art. 186 ust. 3 Pr.wod. pozwala przyjąć, że te „inne” nie mogą

być dochodzone przed sądem dopóty, dopóki nie zapadnie ostateczna decyzja

administracyjna w tym względzie albo decyzja taka nie zapadnie w terminie trzech

miesięcy od zgłoszenia żądania przez poszkodowanego, bez względu na charakter

przyczyny, która spowodowała powstanie szkody. Zróżnicowana jest jedynie

właściwość organów, przed którymi szkoda może być dochodzona, w zależności od

tego, czy jest ona następstwem wydania pozwolenia wodno-prawnego, czy innych

zdarzeń. W konsekwencji przyjąć należy, że roszczenie o naprawienie szkody

spowodowanej zalewaniem gruntu (nieruchomości) na skutek zahamowania spływu

wody – poza przypadkami, o których mowa w art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1 Pr.wod. –

może być dochodzone przed sądem nie wcześniej, niż po wyczerpaniu drogi

postępowania administracyjnego.

Z przytoczonych względów, na zasadzie art. 390 § 1 k.p.c., należało

rozstrzygnąć przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.