I PZP 2/04

Uchwała z dnia 9 czerwca 2004 r.

I PZP 2/04

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2004 r.

sprawy z powództwa Joanny I.-D. przeciwko Prokuraturze Okręgowej w Ł. o wyrów-

nanie wynagrodzenia, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd

Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 18

lutego 2004 r. [...]

„Czy okres delegowania prokuratora do wyższej jednostki organizacyjnej pro-

kuratury, przypadający przed dniem 1 października 2001 roku - podlega zaliczeniu

do okresu, od którego zależy uprawnienie delegowanego prokuratora do wynagro-

dzenia przewidzianego w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuratu-

rze (t.j. Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 10 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 185

pkt 11 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.

Nr 98, poz. 1070) ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Okres delegowania prokuratora do innej jednostki organizacyjnej proku-

ratury, z wyjątkiem Prokuratury Krajowej, przypadający przed dniem wejścia w

życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz.U. Nr 98, poz. 1070), zmieniającej ustawę z dnia 20 czerwca 1985 r. o proku-

raturze (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70 ze zm.), nie podlega zali-

czeniu do okresu, od którego zależy uprawnienie delegowanego prokuratora

do wynagrodzenia przewidzianego w art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze w

brzmieniu ustalonym przez art. 185 pkt 11 wyżej wskazanej ustawy o ustroju

sądów powszechnych.

2

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z 9 października 2003 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych dla Łodzi-Śródmieście w Łodzi uwzględnił w całości powództwo Joanny

I.-D., zasądzając na jej rzecz od Prokuratury Okręgowej w Ł. 723,50 zł wraz z usta-

wowymi odsetkami od 1 grudnia 2001 r. - tytułem wyrównania wynagrodzenia za

pracę za listopad 2001 r., 723,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 1 stycznia

2002 r. - tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za grudzień 2001 r. i 123,55 zł

wraz z ustawowymi odsetkami od 1 kwietnia 2002 r. - tytułem wyrównania dodatko-

wego wynagrodzenia rocznego za 2001 r.

Sąd ustalił, że powódka od 17 kwietnia 2001 r. do 16 października 2001 r.,

będąc prokuratorem Prokuratury Rejonowej w P. została oddelegowana do wykony-

wania czynności służbowych w Prokuraturze Okręgowej w Ł. Następnie za jej zgodą

delegacja została przedłużona na okres od 17 października 2001 r. do 15 stycznia

2002 r. Powołując się na nowelizację art. 50 ustawy o prokuraturze, dokonaną

ustawą z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz.

1070 ze zm.), Prokurator Okręgowy w Ł. pismem z 5 października 2001 r. przyznał

powódce od 1 października 2001 r. na dalszy okres delegacji wynagrodzenie zasad-

nicze w stawce przewidzianej dla prokuratora prokuratury okręgowej. W związku z

tym powódka za październik 2001 r. otrzymała stosownie podwyższone wynagro-

dzenie. Jednakże w piśmie z 19 listopada 2001 r. Prokurator Okręgowy, mając na

względzie treść pisma Departamentu Kadr i Szkolenia Ministerstwa Sprawiedliwości

z 6 listopada 2001 r., zawierającego interpretację art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze

(jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 10 ze zm.), cofnął powódce z dniem 1

listopada 2001 r. prawo do wynagrodzenia zasadniczego w stawce przewidzianej dla

prokuratora prokuratury okręgowej, uznając, że prawo do podwyższenia wynagro-

dzenia zasadniczego powstaje po upływie 3 miesięcy delegowania, liczonego od 1

października 2001 r., tj. od dnia wejścia w życie znowelizowanego przepisu art. 50

ust. 4 ustawy o prokuraturze. W wyniku tej decyzji powódka otrzymała za listopad i

grudzień 2001 r. wynagrodzenie według stawki prokuratora rejonowego, co wpłynęło

także na pomniejszenie dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2001 r.

Sąd Rejonowy uznał, że w powyższym, niespornym stanie faktycznym zostały

spełnione przesłanki z art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze, ponieważ jedynym wa-

runkiem uzyskania przewidzianego w tym przepisie uposażenia, jest istnienie trzy-

3

miesięcznego okresu delegacji. Nie ma natomiast podstaw do przyjęcia, że okres ten

należy liczyć dopiero od dnia wejścia w życie znowelizowanego przepisu.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją pozwanej Prokuratury, która za-

rzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 50 ust. 4 ustawy

o prokuraturze w brzmieniu nadanym przez art. 185 pkt 11 u.s.p., przez błędną jego

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że powódce przysłu-

giwało od 1 października 2001 r., jako prokuratorowi delegowanemu do Prokuratury

Okręgowej w Ł., prawo do wynagrodzenia zasadniczego w stawce podstawowej

przewidzianej dla prokuratora tej jednostki.

Powódka wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, postanowie-

niem z 18 lutego 2004 r., odroczył rozprawę i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przed-

stawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, ujęte w sentencji uchwały, zagad-

nienie prawne. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, między in-

nymi, że do momentu wprowadzenia przez u.s.p. zmian w ustawie o prokuraturze,

delegacja do innej jednostki organizacyjnej nie miała wpływu na wysokość przysłu-

gującego prokuratorom uposażenia. W wyniku zmiany treści art. 50 ust. 4 prokurator

delegowany do innej jednostki organizacyjnej prokuratury uzyskał prawo do wyna-

grodzenia zasadniczego w stawce podstawowej dla tej jednostki, przysługującego po

odbyciu trzech miesięcy delegacji na pozostały okres delegacji chyba, że na zajmo-

wanym stanowisku przysługiwała mu druga stawka awansowa. Przepis ten wszedł w

życie 1 października 2001 r. Wobec braku przepisów przejściowych w odniesieniu do

tej regulacji płacowej powstała uzasadniona wątpliwość, do jakich stanów faktycz-

nych przepis ten się odnosi. Możliwe są tu dwa rozwiązania. Według pierwszego,

uprawnienie do wyższego uposażenia prokuratora wiąże się z faktem samego istnie-

nia wymaganego okresu delegacji, co sprowadza się do zaliczenia okresów delegacji

odbytych przed dniem wejścia w życie nowelizacji. Według drugiego, przedmiotowa

regulacja nie obejmuje okresu delegowania prokuratora poprzedzającego dzień wej-

ścia w życie ustawy i dotyczy tylko delegacji, dla których liczenie okresu wymagane-

go do nabycia prawa rozpoczyna się najwcześniej od 1 października 2001 r. Za

pierwszym rozwiązaniem, przyjętym przez Sąd pierwszej instancji, przemawia wy-

kładnia językowa, a zwłaszcza to, że sformułowania art. 50 ust. 4 są precyzyjne i wy-

czerpujące. W treści tego przepisu, jak i w przepisach przejściowych, nie ma normy

nakazującej liczenie trzymiesięcznego okresu delegacji dopiero od dnia wejścia w

4

życie u.s.p., tj. od 1 października 2001 r. Tym samym nieuzasadnione i nieuprawnio-

ne byłoby przypisywanie takiego zamiaru ustawodawcy. Ponadto ustawodawca,

ustawą z dnia 23 listopada 2002 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów po-

wszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 1802), nadał od 1

stycznia 2003 r. nowe brzmienie art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze, wydłużając

okres delegowania (z trzech do sześciu miesięcy), po którym prokurator delegowany

do wyższej jednostki prokuratury uzyskuje na pozostały okres delegacji prawo do

wynagrodzenia zasadniczego w stawce podstawowej dla prokuratora tej prokuratury.

Jednocześnie ustawodawca w art. 6 tej noweli w sposób wyraźny zadecydował, że

art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze, w brzmieniu nadanym tą ustawą, stosuje się do

prokuratorów, którzy zostali delegowani po dniu wejścia w życie powyższej noweli. Z

drugiej strony Sąd Okręgowy zauważył, że brak w u.s.p. przepisu intertemporalnego,

w stosunku do wynagrodzenia delegowanych przed 1 października 2001 r.

prokuratorów, może przemawiać za przyjęciem drugiego ze wskazanych wyżej roz-

wiązań. Może stąd bowiem wynikać, że nowe uprawnienie płacowe, w myśl reguły,

że prawo nie może działać wstecz, należy przyznać po upływie 3 miesięcy delego-

wania, licząc od dnia wejścia w życie art. 50 ust. 4, gdyż przed 1 października 2001 r.

nie zaistniały żadne prawa podmiotowe delegowanego prokuratora do wyższego wy-

nagrodzenia. Taką wykładnię uzasadniać może także zapatrywanie, wyrażone przez

apelującą Prokuraturę, według którego wskazówek, od kiedy należy liczyć faktyczny

okres delegacji prokuratora, należy poszukiwać w innych przepisach u.s.p., a mia-

nowicie w treści art. 198 § 4, jak i „stanowiącego jego odpowiednik w stosunku do

prokuratorów - art. 206 § 4 ustawy o prokuraturze” (cytat z uzasadnienia Sądu Okrę-

gowego). Normy te bowiem wprost nakazują zaliczenie pełnego okresu pracy na

zajmowanym stanowisku, celem uzyskania prawa do otrzymania odpowiedniej stawki

awansowej, wynagrodzenia zasadniczego. Jednocześnie rodzi się jednak wątpli-

wość, czy skoro w jednym akcie normatywnym dwa przepisy o takim samym, płaco-

wym, charakterze posługują się inną, co do istoty różną nomenklaturą, to są podsta-

wy do nadania im jednakowej interpretacji. Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro anali-

zowane przepisy nie zawierają normy intertemporalnej, to na gruncie stosunku pracy

powódki, na podstawie art. 300 k.p., należy odpowiednio zastosować ogólną zasadę

wynikającą z art. 3 k.c., w myśl której normy prawne nie mają mocy wstecznej.

Opiera się ona na założeniu, że prawo w zasadzie powinno wpływać na stosunki

prawne między podmiotami prawa na przyszłość i że nie należy zmieniać, zwłaszcza

5

na gorsze, sytuacji prawnej podmiotu ukształtowanego pod rządami dawnych przepi-

sów. W doktrynie prawa cywilnego przyjmuje się, że zgodnie z zasadą lex retro non

agit skutki zdarzeń prawnych, jakie miały miejsce pod rządem dawnej ustawy, okre-

śla się według "starych" przepisów, ale tylko do czasu wejścia w życie nowej ustawy.

Natomiast, odnośnie do stosunków prawnych, powstałych pod rządem dawnej

ustawy i trwających nadal pod rządem nowej ustawy, z zasady tej wypływa tylko ten

wniosek, że dawną ustawę stosować należy dla określenia prawnych konsekwencji

zdarzeń o prawnej doniosłości do czasu wejścia w życie ustawy nowej. W odniesie-

niu do trwałych stosunków prawnych, do których zaliczyć należy stosunek pracy,

należy preferować bezpośrednie stosowanie nowych norm prawnych. Są one usta-

nawiane na długie okresy i dlatego ustalanie ich treści według nowych norm praw-

nych odpowiada postulatowi, aby nowe, a więc lepsze, korzystniejsze prawo rozpo-

czynało pełnić funkcję bezpośrednio po jego wejściu w życie (uzasadnienie wyroku

Sądu Najwyższego z 5 lutego 2002 r., I PKN 866/00 - OSNP 2004 nr 4, poz. 58). W

związku z tym w ocenie Sądu Okręgowego należałoby się opowiedzieć za stanowi-

skiem pierwszym, zaprezentowanym przez Sąd pierwszej instancji, gdyż z grama-

tycznego brzmienia art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze i przepisów końcowych

u.s.p. nie wynika, aby celem ustawodawcy było odsunięcie w czasie tj. do 1 stycznia

2002 r. podwyżki wynagrodzenia zasadniczego dla delegowanych wcześniej proku-

ratorów. Nie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że ratio legis nowej regulacji

płacowej dla tej grupy delegowanych prokuratorów było zapewnienie im wynagro-

dzenia odpowiadającego zakresowi wykonywanych w wyższej prokuraturze obo-

wiązków i zaprzestanie dalszego dyskryminowania ich pod względem płacowym z

prokuratorami zatrudnionymi na tym szczeblu. Sąd Okręgowy wyraził także przeko-

nanie, że uchwała Sądu Najwyższego w przedmiotowej sprawie usunie poważne

wątpliwości prawne powstające również na tle interpretacji zbliżonej regulacji o cha-

rakterze płacowym, zawartej wart. 77 § 5 u.s.p., w odniesieniu do sędziów delego-

wanych do sądu wyższego przed 1 października 2001 r., dokonanej przez Minister-

stwo Sprawiedliwości w związku z wejściem w życie nowego Prawa o ustroju sądów

powszechnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6

Prawo prokuratora, delegowanego na podstawie art. 50 ust. 1 lub 2 ustawy o

prokuraturze do innej jednostki organizacyjnej prokuratury, do wynagrodzenia w

stawce podstawowej, przewidzianego dla prokuratora tej jednostki po trzech miesią-

cach delegowania, zostało przyznane przez art. 50 ust. 4 tej ustawy w brzmieniu

ustalonym w art. 185 pkt 11 u.s.p., który wszedł w życie 1 października 2001 r. (art.

212 u.s.p.). Przepis ten określił przesłanki stosowania zawartej w nim dyspozycji, w

tym zwłaszcza warunek delegowania na okres przekraczający 3 miesiące, oraz kon-

sekwencje ich spełnienia w postaci nabycia przez prokuratora prawa do zmienionej

stawki wynagrodzenia. Obydwa te elementy wchodzą w skład normy prawnej wyni-

kającej z powyższego przepisu. Zgodnie z zasadą nieretroakcji „ustawa nie ma mocy

wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu” (art. 3 k.c. w związku z art.

300 k.p.). Wynika stąd, że ustawa działa tylko na przyszłość i nie obejmuje swoim

działaniem okresu poprzedzającego jej wejście w życie albo, inaczej mówiąc, że nie

można stosować nowo ustanowionych norm prawnych do zdarzeń (szeroko rozu-

mianych), które zaszły przed wejściem w życie nowo ustanowionych norm, z którymi

prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych normami tymi przewidzianych (por. np.

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z: 28 maja 1986 r., U 1/86, OTK 1986, poz. 2;

z 30 listopada 1988, K 1/88, OTK 1988, poz. 6). Reguła ta odnosi się do wszystkich

elementów normy prawnej. W odniesieniu do art. 50 ust. 4 oznacza to, że zarówno

hipoteza normy wynikającej z tego przepisu, określająca zdarzenia, do których znaj-

duje on zastosowanie (między innymi przekroczenie trzech miesięcy delegacji), jak i

jej dyspozycja, wskazująca konsekwencje realizacji tych zdarzeń (prawo do nowej

stawki wynagrodzenia) mogą regulować treść stosunku pracy prokuratora jedynie na

przyszłość, licząc od wejścia tego przepisu w życie. Innymi słowy, warunkiem uzy-

skania prawa do nowej stawki wynagrodzenia jest przekroczenie 3 miesięcy delego-

wania, liczonych od 1 października 2001 r. Przyjęcie, że z treści art. 50 ust. 4 wynika

możliwość wliczenia do wskazanego trzymiesięcznego okresu czasu delegacji przed

wejściem w życie u.s.p. (tj. przed 1 października 2001 r.), oznaczałoby nadanie czę-

ści normy prawnej zawartej w rozpatrywanym przepisie mocy wstecznej, poprzez jej

zastosowanie do zdarzeń zaszłych przed datą wejścia ustawy w życie, a zatem naru-

szałoby zasadę nieretroakcji. Konieczność odnoszenia zakazu wstecznego działania

prawa do całości normy prawnej znajduje wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Między innymi w uchwale składu siedmiu sędziów z 16 kwietnia 1998, III ZP 52/97

(OSNAPiUS 1998 nr 19, poz. 558), Sąd Najwyższy przyjął, że zawarcie trzeciej,

7

kolejnej umowy o pracę na czas określony jest równoznaczne w skutkach prawnych

z nawiązaniem umowy o pracę na czas nie określony (art. 251

k.p.), jeżeli dwie po-

przednie terminowe umowy o pracę zostały zawarte począwszy od dnia wejścia w

życie tego przepisu. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, między

innymi, że „nie da się też wykazać, że retroaktywnością prawa nie jest próba odnie-

sienia dyspozycji normy z art. 251

k.p. do tej części zdarzeń wyznaczających zakres

jej zastosowania, które wystąpiły przed wejściem normy w życie”. Podobnie w uza-

sadnieniu uchwały z 15 września 1995 r., III CZP 113/95 (OSNC 1995, nr 12, poz.

178) Sąd Najwyższy stwierdził, że „ocena skutków prawnych zdarzeń zaistniałych

przed wejściem w życie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszka-

niowych, z którymi wiąże się wstąpienie w stosunek najmu, musi być dokonywana

przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych”. Odmiennej natomiast sytuacji doty-

czy, powołany przez Sąd Okręgowy, wyrok Sądu Najwyższego z 5 lutego 2002 r., I

PKN 866/00 (OSNP 2004 nr 4, poz. 58). Z tego względu powoływanie tego orzecze-

nia na potwierdzenie wniosków wyprowadzonych przez Sąd Okręgowy odnośnie do

rozwiązania rozważanego zagadnienia prawnego jest nieuzasadnione.

Zasada nieretroakcji nie ma, jak wynika z treści art. 3 k.c., charakteru bez-

względnego. Przepisy ustawy o prokuraturze, jak również, zmieniające ją przepisy

u.s.p., nie dają jednak podstawy do uznania postulowanego w rzeczywistości przez

Sąd Okręgowy wstecznego skutku art. 50 ust. 4. W szczególności nie przemawia za

tym argument, że skoro w treści tego przepisu, jak i w przepisach przejściowych, nie

ma normy nakazującej liczenie trzymiesięcznego okresu delegacji dopiero od dnia

wejścia w życie u.s.p., tj. od 1 października 2001 r., to nieuzasadnione i nieuprawnio-

ne byłoby przypisywanie takiego zamiaru ustawodawcy. Rozumowanie to odwraca

działanie zasady nieretroakcji. Z uwagi na treść art. 3 k.c., to właśnie zaliczenie

okresu delegacji poprzedzającej wejście w życie rozważanej ustawy wymagałoby

wyraźnego postanowienia ustawy („nakazu”), a nie odwrotnie. Odmiennego wniosku

nie można także wyprowadzać z faktu, że w art. 6 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r.

o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych

ustaw ustawodawca, wprowadzając kolejną zmianę do regulacji wynagrodzenia za

delegacje prokuratorów, wyraźnie stwierdził, że art. 50 ust. 4 stosuje się do wynagro-

dzenia zasadniczego prokuratorów, „którzy zostali delegowani po dniu wejścia w ży-

cie niniejszej ustawy”. Przepis ten nie wnosi niczego, co nie wynika z art. 3 k.c., a

jego treść można tłumaczyć dążeniem ustawodawcy do uniknięcia wątpliwości, spo-

8

wodowanych trudnościami ze stosowaniem zasady nieretroakcji. Dla wykładni art. 50

ust. 4 nie ma też znaczenia to, że przepis ten wprowadzał zmianę korzystną dla pro-

kuratorów. Fakt, że nowa ustawa jest korzystniejsza dla określonych podmiotów (np.

pracowników) nie może uzasadniać sam przez się nadania jej mocy wstecznej.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.

========================================