II KK 38/03

WYROK Z DNIA 15 CZERWCA 2004 R.

II KK 38/03

Oddanie na przechowanie przedmiotów osobie godnej zaufania, w

trybie określonym w art. 228 § 1 albo § 2 k.p.k., powoduje powstanie

stosunku zobowiązaniowego przechowania (art. 835 k.c.), w którym organ

wydający co do tej kwestii postanowienie jest wierzycielem a osoba godna

zaufania, której oddane zostały przedmioty na przechowanie – dłużnikiem.

Natomiast zachowanie osoby godnej zaufania, polegające na usunięciu,

ukryciu, zbyciu, darowaniu, niszczeniu, obciążaniu albo uszkadzaniu

zajętych przedmiotów, o ile zostały spełnione pozostałe przesłanki

odpowiedzialności karnej, wypełnia znamiona przestępstwa określonego w

art. 300 § 2 k.k.

Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki (sprawozdawca).

Sędziowie SN: T. Grzegorczyk, M. Sokołowski.

Prokurator Prokuratury Krajowej: W. Smardzewski.

Sąd Najwyższy w sprawie Marka C. oskarżonego z art. 300 § 2 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 15 czerwca 2004 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w Ł. od wyroku Sądu

Okręgowego w Ł. z dnia 11 października 2002 r., utrzymującego w mocy

wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia 10 stycznia 2002 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Ł. i utrzymany nim w

mocy wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia 10 stycznia 2002 r. i sprawę

p r z e k a z a ł temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.

2

U Z A S A D N I E N I E

Sąd Rejonowy w Z., wyrokiem z dnia 10 stycznia 2002 r., uniewinnił

Marka C. od zarzutu popełnienia czynu zakwalifikowanego w akcie

oskarżenia z art. 300 § 2 k.k., który miał polegać na tym, iż ten oskarżony

w okresie od lutego 1999 r. do dnia 29 czerwca 1999 r., w celu

udaremnienia postanowienia Prokuratora Rejonowego w Z. z dnia 18

lutego 1999 r. o zatwierdzeniu zatrzymania rzeczy w postaci bel i desek

modrzewiowych wartości 7 772 zł i ich zwrocie Marianowi C., zbył je

nieznanym osobom, przez co udaremnił zaspokojenie wymienionego

wierzyciela.

Od tego wyroku apelację wniósł prokurator i zarzucając „obrazę

przepisów prawa materialnego art. 300 § 2 k.k. poprzez bezzasadne

przyjęcie, iż oskarżony swoim zachowaniem nie popełnił przestępstwa

stypizowanego w tym artykule, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego

przepisu prowadzi do przeciwnego wniosku”, wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Z. do

ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu apelacji prokurator podniósł, że

„artykuł 300 § 2 chroni dwa różne dobra prawne: prawidłowość (pewność)

obrotu gospodarczego oraz powagę orzeczeń organów państwowych”,

zauważając jednocześnie, że w okolicznościach w tej sprawie bezspornych

i niewątpliwych „obowiązek zwrotu przedmiotu jaki został nałożony na

oskarżonego (art. 230 § 2 k.p.k.) należy traktować jako skierowane do

dłużnika wezwanie wierzyciela (organu procesowego) do wykonania

zobowiązania” i dalej, „status oskarżonego jako dłużnika występuje

względem organu procesowego a nie pokrzywdzonego przestępstwem

Mariana C.”, a „taka wykładnia zgodna jest z przedmiotem ochrony prawnej

art. 300 § 2 k.k.”.

3

Sąd Okręgowy w Ł., wyrokiem z dnia 11 października 2002 r.,

utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, stwierdzając w uzasadnieniu tego

orzeczenia, że „błędne jest stanowisko prokuratora zaprezentowane w

apelacji, jakoby stosunek dłużnik – wierzyciel zaistniał między oskarżonym

a organem procesowym po oddaniu Markowi C. na przechowanie bel i

desek modrzewiowych w dniu 10 lutego 1999 r. Przez oddanie rzeczy innej

osobie na przechowanie, oskarżony nie stał się bowiem dłużnikiem

prokuratora ani innego organu procesowego. Tym samym nie może być on

uznany za sprawcę przestępstwa z art. 300 § 2 k.k., co słusznie wywiódł

Sąd meriti”, i poświęcając dalsze wywody wykładni art. 308 k.k.

Od powyższego wyroku Sądu Okręgowego kasację na niekorzyść

oskarżonego, w terminie określonym w art. 524 § 3 k.p.k., wniósł

Prokurator Okręgowy w Ł. i zarzucając rażące naruszenie „prawa karnego

materialnego, a mianowicie art. 300 § 2 k.k. poprzez wyrażenie błędnego

poglądu prawnego, iż działanie Marka C. polegające na udaremnieniu

wykonania postanowienia Prokuratora Rejonowego w Z. z dnia 18 lutego

1999 roku o zatwierdzeniu zatrzymania rzeczy w postaci bel i desek

modrzewiowych i zbyciu ich nieznanym osobom, przez co udaremnił

zaspokojenie wierzyciela, nie wyczerpało ustawowych znamion czynu

zabronionego z art. 300 § 2 k.k., podczas gdy prawidłowa ocena materiału

dowodowego wskazuje jednoznacznie, iż na Marku C. ciążył obowiązek

wynikający ze statusu dłużnik – wierzyciel, a zbywając zabezpieczone

mienie zachowaniem swoim wyczerpał dyspozycję art. 300 § 2 k.k.”, wniósł

o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu w Z. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji

Prokurator, podążając tokiem rozumowania zaprezentowanym w

uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego, swe rozważania poświęcił w

istocie wykładni art. 300 § 2 k.k. w świetle unormowania art. 308 k.k.,

trafnie wskazując na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 2000 r., V

4

KKN 192/99, LEX 50986, ale nie zauważając jednak tego, że orzeczenie to

zostało wydane w nieporównywalnych okolicznościach faktycznych a więc

jego odnoszenie do rozpoznawanej sprawy nie jest możliwe i stąd wniosek

autora kasacji, którego nie można podzielić, iż „wykładnia treści art. 300 § 2

k.k. i art. 308 k.k. prowadzi do uznania, że Marek C., z chwilą

zabezpieczenia na terenie jego posesji, zgodnie z przepisami kodeksu

postępowania karnego, pochodzącego z przestępstwa drewna – nawet

jeśli przyjmiemy, że nie stał się dłużnikiem Marka C. – przyjął na siebie

obowiązek, wynikający z art. 308 k.k., zajmowania się prawnie i faktycznie

jego sprawami majątkowymi”. Końcowe fragmenty uzasadnienia

poświęcone zostały wykazaniu, że Marek C. nie stał się właścicielem

nabytego drewna, a z tego oczywisty wniosek, zdaniem autora kasacji, że

nie miał on „prawa swobodnie dysponować zabezpieczonymi przez

prokuratora przedmiotami”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja prokuratora trafnie formułuje zarzut naruszenia, i to przez

Sądy obu instancji, prawa materialnego – art. 300 § 2 k.k., przez jego

błędną wykładnię, sprowadzającą się do poglądu, iż zachowanie

polegające na zbyciu przedmiotu oddanego na przechowanie na podstawie

art. 228 § 1 albo § 2 k.p.k., przez osobę określoną w tych przepisach, nie

wypełnia znamion ustawowych tego przestępstwa. Natomiast, w żadnym

wypadku, nie można podzielić argumentacji przedstawionej w

uzasadnieniu kasacji prokuratora. Żadnych bowiem istotnych wniosków dla

wykładni przepisu art. 300 § 2 k.k., w okolicznościach tej sprawy, nie

można wywodzić z unormowania art. 308 k.k., jak też z przepisów prawa

cywilnego dotyczących nabycia własności.

Uwagę skupić bowiem należało, co oczywiste, na przepisie art. 300 §

2 k.k., w kontekście art. 228 § 1 i 2 k.p.k. i tych przepisach prawa

5

cywilnego, które dotyczą stosunku zobowiązaniowego przechowania, a

więc art. 835 k.c.

Trafnie Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 26 listopada

2003 r., I KZP 32/03, OSNKW 2004, z. 1, poz. 3, zwraca uwagę, że

„przepis art. 300 § 2 k.k. wskazuje, iż ustawodawca ograniczył krąg

podmiotów przestępstwa stypizowanego w tym przepisie do dłużników

działających na szkodę «swojego wierzyciela». Brzmienie

interpretowanego przepisu nie daje natomiast podstaw do przyjęcia, że

zakres kryminalizacji opisanych w nim zachowań ograniczony został do

udaremnienia, bądź uszczuplenia zaspokojenia wierzytelności tylko

pewnego rodzaju – a to powstałych w obrocie gospodarczym.” I dalej,

zwracając uwagę, że przepis art. 300 § 2 k.k. zastąpił trzy poprzednio

obowiązujące przepisy: art. 258 k.k. z 1969 r. oraz art. 6 § 2 i 3 ustawy o

ochronie obrotu gospodarczego z 1994 r., trafnie stwierdził, że „w art. 300 §

2 k.k. nie ma ograniczenia do orzeczeń «związanych z działalnością

gospodarczą»”, zatem „jego stosowanie nie jest ograniczone tylko do

wierzytelności związanych z obrotem gospodarczym”. Właśnie dlatego Sąd

Najwyższy we wcześniejszym orzeczeniu uznał, że „zbycie przedmiotu,

mogącego stanowić dowód w sprawie (wydanego lub znalezionego w

czasie przeszukania), przez osobę godną zaufania, której przedmiot ten, w

oparciu o właściwe orzeczenie wydane na podstawie art. 228 § 1 k.p.k.

oddano na przechowanie stanowi zachowanie podlegające penalizacji na

podstawie art. 300 § 2 k.k. chroniąc nie tylko pewność obrotu

cywilnoprawnego, ale i powagę orzeczeń wydanych przez organ

państwowy” przekonująco wywodząc, że „na gruncie przepisu art. 228 § 1

k.p.k. oddanie rzeczy na przechowanie osobie godnej zaufania tworzy

między tą osobą a Skarbem Państwa swoistą relację dłużnik – wierzyciel,

opartą na stosunku obligacyjnym, skoro z jednej strony organ

postępowania może żądać od osoby przechowującej rzecz określonego

6

świadczenia wynikającego z treści orzeczenia, pozwalającego na właściwe

realizowanie funkcji postępowania karnego np. zwrotu rzeczy celem

dokonania oględzin czy uzyskania opinii biegłego, a z drugiej istnieje

obowiązek wykonania takiego świadczenia do czasu wydania odmiennej

decyzji w przedmiocie dowodów rzeczowych” – postanowienie SN z dnia

13 listopada 2002 r., II KKN 121/01, LEX 56096 (zob. także wyroki SN: z

dnia 18 października 1999 r., II KKN 230/99, Prok. i Pr. 2000, Nr 2, poz. 8 z

glosą S. Łagodzińskego Prok. i Pr. 2000, Nr 12, s. 99 i nast.; z dnia 5

stycznia 2000 r., V KKN 192/99, LEX 50986).

Ta ostatnia argumentacja wynika wprost z wykładni językowej art.

228 § 1 k.p.k., który mówi o „oddaniu na przechowanie”, co oznaczać musi

„przechowanie” w rozumieniu art. 835 k.c., gdyż ustawodawca w tym

pierwszym przepisie nie zastrzegł, iż to określenie, na gruncie karnej

ustawy procesowej, znaczy co innego. To, że nie tylko umowa, ale także

orzeczenie sądu, prokuratora czy innego organu państwowego, np.

komornika może być źródłem obowiązku przechowania określonego w art.

835 k.c. jest oczywiste w świetle prawa cywilnego (zob. np. K.

Pietrzykowski (red.) Kodeks Cywilny. Komentarz. Warszawa 2003, T. II,

teza 5, s. 500, J. Napierała w: J. Rajski (red.) System Prawa Prywatnego,

Tom 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Warszawa 2004, s. 621 i

nast. oraz powołane tam piśmiennictwo).

Wobec tego trzeba przyjąć, że oddanie na przechowanie osobie

godnej zaufania, w trybie określonym w art. 228 § 1 albo § 2 k.p.k.,

przedmiotów w nich określonych, powoduje powstanie stosunku

zobowiązaniowego przechowania (art. 835 k.c.), w którym organ wydający

w tym przedmiocie postanowienie jest wierzycielem a osoba godna

zaufania, której oddany został przedmiot na przechowanie – dłużnikiem.

Natomiast zachowanie osoby godnej zaufania, polegające na usunięciu,

ukryciu, zbyciu, darowaniu, niszczeniu, obciążaniu albo uszkadzaniu

7

zajętych przedmiotów, o ile zostały spełnione pozostałe przesłanki

odpowiedzialności karnej, wypełnia znamiona przestępstwa określonego w

art. 300 § 2 k.k.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy uwzględnił kasację

Prokuratora, uchylił wyroki Sądów obu instancji i przekazał sprawę Sądowi

Rejonowemu w Z. do ponownego rozpoznania. Sąd ten, ponownie

rozpoznając sprawę, wobec w zasadzie braku wątpliwości i sporu co do

okoliczności oddania w tej sprawie na przechowanie drewna

modrzewiowego oskarżonemu, musi skupić uwagę na poprawnym

przeprowadzeniu tych dowodów, które dotyczą okoliczności

przemieszczenia tego drewna z miejsca składowania w chwili wykonywania

czynności „zatrzymania rzeczy” przez funkcjonariusza Policji, co pozwoli

ustalić czy oskarżony w tej sprawie Marek C., w celu udaremnienia

wykonania wydanego w tej sprawie orzeczenia prokuratora bezprawnie

zbył te przedmioty, a więc czy zachowaniem swym wypełnił znamiona

przestępstwa określonego w art. 300 § 2 k.k.