III CZP 29/04

Uchwała z dnia 24 czerwca 2004 r., III CZP 29/04

Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Iwona Koper

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Moniki G. i Lesława G. przy uczestnictwie

Stanisławy B. i Jerzego B. o wpis do księgi wieczystej, po rozstrzygnięciu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 czerwca 2004 r., przy udziale

prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 23

marca 2004 r.:

"W jakiej wysokości, stosownie do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach

cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753, ze zm.) należy pobrać opłatę sądową za wpis

własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego w księdze

wieczystej – na rzecz osób, które nabyły to prawo nie od spółdzielni mieszkaniowej

– czy na podstawie § 31 pkt 2 piątą część wpisu stosunkowego, czy też w oparciu o

§ 33 pkt 3 dwudziestą część wpisu stosunkowego?"

podjął uchwałę:

Od wniosku o wpis w księdze wieczystej własnościowego spółdzielczego

prawa do lokalu mieszkalnego, nabytego na podstawie umowy od członka

spółdzielni, pobiera się wpis w wysokości określonej w § 31 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie

określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753

ze zm.).

Uzasadnienie

W sprawie o wpis w księdze wieczystej własnościowego spółdzielczego prawa

do lokalu mieszkalnego nabytego przez wnioskodawców od członka spółdzielni

przewodniczący w Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Podgórza wezwał

wnioskodawców do uiszczenia wpisu od wniosku w kwocie, której wysokość została

ustalona na podstawie § 31 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm. – dalej: „rozporządzenie”). W zażaleniu na to

postanowienie wnioskodawcy wnieśli o jego zmianę i określenie wysokości wpisu

na podstawie § 33 pkt 3. Przy rozpatrywaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Krakowie

powziął poważne wątpliwości, które ujął w przytoczonym w sentencji zagadnieniu

prawnym, przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Okręgowy dostrzegł, że zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte uchwałą

Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2000 r., III CZP 11/00 (OSNC 2000, nr 10, poz.

177). Zauważył, że w piśmiennictwie prawniczym uchwała ta spotkała się tak z

aprobatą, jak i krytyką. Jego zdaniem, pogląd prawny wyrażony w uchwale nasuwa

wątpliwości, gdyż § 33 pkt 3 rozporządzenia nie wynika, że dotyczy on

własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu nabytego na określonej podstawie.

Treść tego przepisu jest jednoznaczna, wobec czego nie można odwoływać się do

innej niż językowa metody wykładni. Poza tym stanowisko różnicujące sytuację

prawną nabywców własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu jest sprzeczne

z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Nie zachodzą też względy

społeczne, uzasadniające uprzywilejowanie nabywców własnościowego

spółdzielczego prawa do lokalu wprost od spółdzielni w stosunku do nabywców

tego prawa na rynku wtórnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do § 31 pkt 2 rozporządzenia, piątą część wpisu stosunkowego

pobiera się od wniosku o wpis ograniczonego prawa rzeczowego, jeżeli przepis

szczególny nie stanowi inaczej. Przepis ten określa jako zasadę przewidzianą w

nim wysokość opłaty (wpisu) pobieranej od wniosku o wpis w księdze wieczystej

ograniczonego prawa rzeczowego i przewiduje wyjątki od tej zasady. Wyjątki takie

zawarte są np. w § 29 pkt 1 i 3, według których, wpis stały w kwocie 20 zł pobiera

się od wniosku o wpis ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomości

wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego na rzecz rolnika, który zaprzestał

prowadzenia działalności rolniczej, oraz od wniosku o wpis ograniczonych praw

rzeczowych na nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego na rzecz

rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne na podstawie umowy zawartej przed

dniem 1 stycznia 1983 r. o przekazaniu gospodarstwa rolnego. Wyjątek taki zawiera

również § 33 pkt 3 rozporządzenia w stosunku do będących ograniczonymi

prawami rzeczowymi własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu

mieszkalnego i spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego (art. 244 k.c.;

nieobowiązujący art. 223 § 1 ustawy – Prawo spółdzielcze, jedn. tekst: Dz.U. z

1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.; obecnie art. 172 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia

2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, Dz.U. z 2001 r. Nr 4, poz. 27 ze zm.).

Stanowi on m.in., że od wniosku o wpis tych praw pobiera się dwudziestą część

wpisu stosunkowego.

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sprowadza się do tego,

czy § 33 pkt 3 rozporządzenia określa wysokość opłaty od wniosku o wpis w

księdze wieczystej własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego

w każdym przypadku jego nabycia, czy też dotyczy tylko wpisu tego prawa

nabytego od spółdzielni mieszkaniowej i nie obejmuje nabycia na rynku wtórnym od

członka spółdzielni. Wprawdzie przepis określający obowiązek poniesienia opłaty

powinien jednoznacznie określać, kto, w jakiej sytuacji i w jakiej wysokości powinien

ją uiścić, a wykładnia tego przepisu powinna się sprowadzać do wykładni językowej,

lecz treść § 33 pkt 3 rozporządzenia, bez dokonania jego głębszej analizy i wykładni

wykraczającej poza wykładnię językową, nie pozwala na rozstrzygnięcie

przedstawionego zagadnienia.

Dla ustalenia, w jakiej sytuacji § 33 pkt 3 rozporządzenia określa wysokość

opłaty od wniosku o wpis własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu

mieszkalnego, nie można pominąć treści całego tego przepisu. Przepis ten nie

ogranicza się do określenia wysokości opłaty pobieranej od wniosku o wpis

własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, lecz określa także

wysokość opłaty pobieranej od wniosku o wpis spółdzielczego prawa do lokalu

użytkowego i wniosku o wpis prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni

mieszkaniowej (prawa do lokalu mieszkalnego w domu budowanym przez

spółdzielnię mieszkaniową w celu przeniesienia jego własności na członka

spółdzielni). Pamiętając, że rozporządzenie wydane zostało w czasie

obowiązywania art. 232 i nast. Prawa spółdzielczego, przewidujących swoiste

prawo – prawo do domów jednorodzinnych i lokali mieszkalnych budowanych w

celu przeniesienia ich własności na rzecz członków, nie można nie dostrzec, że

prawo to mogło być nabyte przez członka tylko od spółdzielni. Wymienienie w

jednym przepisie rozporządzenia kilku praw wskazuje, że przepis ten dotyczy

wysokości opłaty od wniosków o wpis praw nie tylko o takim samym charakterze,

ale i takich, których pochodzenie jest takie samo. Skoro przepis ten dotyczy

wniosku o wpis prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej

(prawa do lokalu mieszkalnego w domu budowanym przez spółdzielnię

mieszkaniową w celu przeniesienia jego własności na członka spółdzielni), którego

zbywcą może być tylko spółdzielnia mieszkaniowa, to należy rozumieć, że dotyczy

on także tylko wniosku o wpis własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu

mieszkalnego nabytego w tej samej sytuacji, tj. gdy zbywcą jest spółdzielnia.

Takie rozumienie § 33 pkt 3 rozporządzenia potwierdza kontekst, w którym

przepis ten został zamieszczony. Trafnie Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z

dnia 29 maja 2000 r., III CZP 11/00, zwrócił uwagę, że uregulowania zawarte w §

33 pkt 1 i 2 – poza pkt 4, dotyczącym wniosku o wpis przejęcia przez bank

regionalny wierzytelności zabezpieczonej hipoteką od zrzeszonego w nim banku

spółdzielczego – odnoszą się do nabycia własności oraz ograniczonego prawa

rzeczowego od spółdzielni mieszkaniowej na podstawie przepisów Prawa

spółdzielczego (obecnie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych). Punkt 1 dotyczy

własności nabytej na podstawie umowy przeniesienia przez spółdzielnię

mieszkaniową na członka własności domu jednorodzinnego lub lokalu w małym

domu mieszkalnym z prawem do działki zajętej pod budowę, punkt 2 zaś własności

nabytej na podstawie umowy potwierdzającej przekształcenie się własnościowego

spółdzielczego prawa do lokalu w prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego

lub we własność domu jednorodzinnego. W tym kontekście trudno przyjąć, że punkt

3 dotyczy nie tylko nabycia własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu

mieszkalnego od spółdzielni, ale nabycia tego prawa na rynku wtórnym, od członka

spółdzielni. Do wniosku takiego można by dojść jedynie w wyniku wykładni

rozszerzającej, która w odniesieniu do przepisu szczególnego, jakim – w stosunku

do § 31 pkt 2 rozporządzenia – jest § 33 pkt 3, jest niedopuszczalna.

Wykładnia § 33 pkt 3 rozporządzenia, według której przepis ten określa

wysokość opłaty tylko od wniosku o wpis własnościowego spółdzielczego prawa do

lokalu mieszkalnego nabytego od spółdzielni mieszkaniowej, a nie określa

wysokości tej opłaty od wniosku o wpis własnościowego spółdzielczego prawa do

lokalu mieszkalnego nabytego od członka spółdzielni, prowadzi do wniosku, że w

tym przypadku wysokość opłaty określa § 31 pkt 2 rozporządzenia, przewidujący

jako zasadę pobieranie piątej części wpisu stosunkowego od wniosku o wpis

ograniczonego prawa rzeczowego. Ponieważ nabywanie wprost od spółdzielni

mieszkaniowej spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego w drodze określonej w

przepisach Prawa spółdzielczego, a obecnie ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych, jest w dalszym ciągu – mimo poddania obrotu lokalami

mieszkalnymi zasadom wolnego rynku – szczególnym sposobem zaspokajania

potrzeb mieszkaniowych, nie można podważać odrębności uregulowania wysokości

opłat z tytułu wpisu w księdze wieczystej własnościowego spółdzielczego prawa do

lokalu mieszkalnego nabytego od spółdzielni mieszkaniowej. Jednakże zgodzić się

należy z zapatrywaniem Sądu Okręgowego, że utrzymywanie tej odrębności nie jest

uzasadnione; dokonanie zmiany w tym zakresie należy jednak do prawodawcy.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do odstąpienia

od uchwały z dnia 29 maja 2000 r., III CZP 11/00 i podjął uchwałę, jak wyżej.