III CZP 38/04

Uchwała z dnia 28 lipca 2004 r., III CZP 38/04

Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący)

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sąd Najwyższy w sprawie zażalenia wnioskodawców Krzysztofa B. i Jerzego

N. od zarządzenia przewodniczącego Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 24

lutego 2004 r., z udziałem Barbary N. w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty

sądowej od wniosku o wpis, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 28 lipca 2004 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej

Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd

Okręgowy w Świdnicy postanowieniem z dnia 13 maja 2004 r.:

"Czy w razie przeniesienia przez dotychczasowych współwłaścicieli swych

udziałów w nieruchomości wspólnej na siebie jako wspólników spółki cywilnej,

pobiera się od wniosku o wpis w księdze wieczystej opłatę stałą, określoną w § 27

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie

określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154 poz. 753 ze zm.)

czy opłatę stosunkową, określoną w § 31 pkt 1 rozporządzenia?"

podjął uchwałę:

Od wniosku o wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego

gruntu i własności budynku na rzecz wspólników spółki cywilnej, w sytuacji,

w której wspólnicy ci wnieśli tytułem wkładu do spółki swoje udziały w prawie

użytkowania wieczystego i własności budynku, pobiera się wpis stosunkowy

określony na podstawie § 31 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określania wysokości wpisów w sprawach

cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.).

Uzasadnienie

Zarządzeniem przewodniczącego w Sądzie Rejonowym w Świdnicy z dnia 24

lutego 2004 r. ustalona została wysokość opłaty sądowej w postaci wpisu

stosunkowego w wysokości określonej w § 31 pkt 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów

w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm. – dalej: „rozporządzenie”).

Przedmiotem wniosku był wpis do księgi wieczystej prawa własności budynku i

prawa wieczystego użytkowania gruntu, nabytych przez wnioskodawców w wyniku

zawarcia umowy, na mocy której wnioskodawcy Krzyszof B. oraz Jerzy B. ze swą

małżonką przenieśli na siebie, jako wspólników spółki cywilnej, będących

podmiotami współwłasności łącznej, całe swoje udziały wynoszące po 1/2 części w

każdym z wymienionych praw.

W zażaleniu na zarządzenie przewodniczącego wnioskodawcy domagali się

jego uchylenia, twierdząc, że od wniosku powinien być pobrany wpis stały w

wysokości 30 zł, określonej na podstawie § 27 rozporządzenia, a nie wpis

stosunkowy w wysokości przewidzianej w § 31 pkt 1 rozporządzenia, oraz

akcentując fakt, iż ich wniosek dotyczy wpisu prawa ujawnionego już wcześniej w

księdze wieczystej.

Przy rozpatrywaniu przez Sąd Okręgowy w Świdnicy zażalenia

wnioskodawców od wymienionego zarządzenia powstało zagadnienie prawne

budzące poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy przedstawił Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 29 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.) przewiduje

jako zasadę wpis stosunkowy, z zastrzeżeniem wyjątków, przewidujących wpis

stały lub wpis o określonej dolnej i górnej granicy. Wydane na mocy m.in. art. 37

powołanej ustawy rozporządzenie zawiera w oddziale 4 przepisy dotyczące wpisów

w sprawach z zakresu prawa o księgach wieczystych. Zasadę określania wysokości

wpisów zawiera § 27 rozporządzenia, z którego wynika, że od wniosku o wpis w

księdze wieczystej pobiera się wpis stały w kwoce 30 zł, jeżeli przepis szczególny

nie stanowi inaczej. Z kolei wśród zawartych w rozporządzeniu przepisów

szczególnych znajdują się przepisy określające przesłanki pobrania oraz wysokość

zarówno wpisów stałych (§ 271

-30), jak i wpisów stosunkowych (§ 31-33). (...)

Literalna wykładnia przepisów § 271

-30 rozporządzenia, określających

przesłanki pobierania i wysokość wpisów stałych, przemawia przeciwko możliwości

zastosowania w niniejszej sprawie któregokolwiek z tych przepisów, oczywista jest

bowiem niedopuszczalność zastosowania § 271

, który dotyczy wyłącznie skargi na

orzeczenie referendarza sądowego. Wniosku wszczynającego niniejszą sprawę nie

można również zaszeregować do żadnej z kategorii wniosków określonych w § 28

pkt 1-4, wobec niespełnienia wszystkich szczegółowych przesłanek określonych w

tych przepisach. Nie ma również podstaw do zastosowania § 29 pkt 4, dotyczy on

bowiem co prawda praw wpisanych już wcześniej w księdze wieczystej, ale tylko

takich, których nabycie przez wnioskodawcę nastąpiło w wyniku działu spadku lub

zniesienia współwłasności, a więc w następstwie innych zdarzeń, aniżeli będących

źródłem nabycia przez wnioskodawców praw mających stanowić przedmiot wpisu w

niniejszej sprawie. Ponieważ przepis ten również należy do przepisów

szczególnych nie jest dopuszczalna jego interpretacja rozszerzająca.

Nie znajduje również zastosowania w niniejszej sprawie § 30 pkt 1, dotyczy on

bowiem sytuacji, w której nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu i

własności budynków miało pierwotny charakter, co zostało już jednoznacznie

przesądzone w orzecznictwie na tle analogicznego przepisu § 30 rozporządzania

Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 maja 1993 r. w sprawie określenia wysokości

wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 46, poz. 210 ze zm.; zob. uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 11 maja 1995 r., III CZP 47/95, OSNC 1995, nr 9, poz. 128

oraz z dnia 29 marca 1994 r., III CZP 30/94, OSNC 1994, nr 9, poz. 179).

Tymczasem w sprawie niniejszej nabycie praw przez wnioskodawców miało

charakter pochodny, gdyż było przeniesieniem udziałów w istniejącym już prawie

użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku.

W sytuacji, w której przepisy rozporządzenia poświęcone wpisom stałym nie

mogą znaleźć w niniejszej sprawie zastosowania, należy poszukiwać normy

prawnej, mogącej być podstawą określenia wpisu, wśród przepisów określających

wpisy stosunkowe. Stan faktyczny niniejszej sprawy również nie uzasadnia

zastosowania przepisów § 32 i 33 rozporządzenia, wobec wskazania w nich na

odmienne przesłanki pobrania określonego wpisu stosunkowego. Wątpliwości co do

ewentualnej możliwości zastosowania § 32 pkt 3 rozporządzenia usuwa negatywna

w tym zakresie konkluzja, uzasadniona stwierdzeniem, że przepis ten dotyczy

jedynie pierwotnego nabycia prawa użytkowania wieczystego i to gruntu

niezabudowanego, a więc zgoła odmiennej sytuacji faktycznej, aniżeli występująca

w niniejszej sprawie.

W tej sytuacji należy dojść do wniosku, że znajduje zastosowanie przepis § 31

pkt 1 rozporządzenia, będący podstawą pobrania wpisu stosunkowego w określonej

wysokości. Na tle analogicznego brzemienia nieobowiązującego już przepisu § 31

pkt 1 rozporządzenia z dnia 17 maja 1993 r. przyjęto zgodnie w orzecznictwie, że

miał on zastosowanie w razie nabycia wskazanego w nim prawa ustanowionego

wcześniej, a więc do nabycia pochodnego, tj. już ustanowionego wcześniej prawa

użytkowania wieczystego gruntu, zbytego następnie wraz z prawem własności

posadowionego na tym gruncie budynku (uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11

maja 1995 r., III CZP 47/95 oraz z dnia 29 marca 1994 r., III CZP 30/94). Taki stan

faktyczny występuje w niniejszej sprawie, czego konsekwencją jest stwierdzenie, że

podstawą prawną określenia w rozpoznawanej sprawie wysokości wpisu jest § 31

pkt 1, co skutkuje wykluczeniem zastosowania § 27, który mógłby mieć

zastosowanie tylko wówczas, gdyby żaden inny przepis rozporządzenia, regulujący

wysokość wpisów w sprawach z zakresu prawa o księgach wieczystych, nie

znajdował zastosowania.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej (art. 390

§ 2 k.p.c.).