III CZP 41/04

Uchwała z dnia 5 sierpnia 2004 r., III CZP 41/04

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)

Sędzia SN Jan Górowski

Sędzia SN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Waldemara B. o ogłoszenie upadłości

Waldemara B., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 5

sierpnia 2004 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Toruniu

postanowieniem z dnia 13 maja 2004 r.:

"Czy w świetle art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo

upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) ogłoszenie upadłości

spółki jawnej uzasadnia uwzględnienie wniosku wspólnika o ogłoszenie jego

upadłości także wówczas, gdy wierzyciele spółki nie domagali się zaspokojenia od

niego swoich wierzytelności?"

podjął uchwałę:

W świetle art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo

upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 595 ze zm.) ogłoszenie upadłości

spółki jawnej nie uzasadnia uwzględnienia wniosku wspólnika o ogłoszenie

jego upadłości, jeżeli wierzyciele spółki nie domagali się zaspokojenia od

niego swoich wierzytelności.

Uzasadnienie

Zagadnienie prawne sformułowane w postanowieniu Sądu Okręgowego

wyraża wątpliwości tego Sądu powstałe przy rozpoznawaniu zażalenia Waldemara

B., wspólnika „K.” B. i C., spółka jawna na postanowienie Sądu Rejonowego,

oddalające jego wniosek o ogłoszenie swojej upadłości. Wniosek tego wspólnika o

ogłoszenie upadłości spółki został uwzględniony, a podstawą odmowy ogłoszenia

jego upadłości było ustalenie, że jest on wprawdzie niewypłacalny lecz majątek nie

wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.

Rozpoznanie wniosku dotyczącego Waldemara B. zostało oparte na

wnioskowaniu, że ogłoszenie upadłości osobowej spółki handlowej nie pociąga

ogłoszenia upadłości wspólników jako skutku koniecznego, ponieważ wymagane

jest również zaistnienie przesłanek upadłości po ich stronie. Niewypłacalność spółki

powoduje bezskuteczność egzekucji i w konsekwencji odpowiedzialność

subsydiarną jej wspólników. Niespłacanie długów spółki przez wspólnika wypełnia

hipotezę art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i

naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), wskutek czego spełniona zostaje

przesłanka ogłoszenia (na wniosek) również jego upadłości.

Wynikiem przedstawionego wnioskowania jest w ocenie Sądu Okręgowego

automatyzm upadłości wspólników spółki jawnej w razie ogłoszenia jej upadłości,

prowadzącego – jak stwierdził Sąd Rejonowy – do niewypłacalności wspólników.

Sąd drugiej instancji krytycznie ocenił taki wynik wykładni przepisów mających

zastosowanie. W szczególności Sąd Okręgowy podważył założenie, że wierzyciel

nie może dochodzić roszczeń (od wspólników) zanim egzekucja z majątku

wspólnego okaże się bezskuteczna.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Analizując subsydiarną odpowiedzialność wspólników spółki jawnej, Sąd

Okręgowy wyraził zapatrywanie, że w świetle art. 31 § 1 k.s.h. stanowiącego, iż

wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy

egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna odpowiedzialność wspólnika

powstaje nie w razie niewypłacalności spółki, lecz na etapie egzekucji. Stanowi o

tym przepis art. 22 § 2 k.s.h., mówiący, że wspólnik odpowiada za zobowiązanie

spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi

wspólnikami oraz ze spółką. Unormowanie to pozwala twierdzić, że

odpowiedzialność wspólnika istnieje niezależnie od tego, czy egzekucja z majątku

spółki jest bezskuteczna. Na rzecz takiej wykładni stosunku zobowiązaniowego

istniejącego między wierzycielem spółki a jej wspólnikami przemawia art. 31 § 2

k.s.h., zgodnie z którym ograniczenie wszczęcia egzekucji z majątku wspólnika

warunkiem jej bezskuteczności z majątku spółki nie stanowi przeszkody do

wniesienia powództwa przeciw wspólnikowi. Dopuszczalność wytoczenia

powództwa oznacza, że dług wspólnika istnieje, jest wymagalny (w rozumieniu

przyjętym w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90,

OSNCP 1992, nr 7-8, poz. 137) i nadszedł termin jego zapłaty stosownie do art. 455

k.c. Można dodać, że zazwyczaj będzie wynikał z wezwania wspólnika do zapłaty

lub doręczenia mu odpisu pozwu.

Zobowiązanie wspólnika nie ma więc charakteru naturalnego i powinno być

spełnione w terminie, a wierzycielowi w razie odmowy spełnienia żądania pozostaje

wybór domagania się ogłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania

egzekucyjnego uwarunkowanego wykazaniem dodatkowej przesłanki, tj.

bezskuteczności egzekucji z majątku spółki.

Z przedstawionego wywodu wynika, że żądanie ogłoszenia upadłości

wspólnika spółki jawnej nie jest uzależnione od uprzedniego wszczęcia

postępowania upadłościowego wobec spółki. Samodzielność tych dwóch

podmiotów akceptowana przez Sądy obu instancji wymaga odrębnego ustalenia

wymagalności (terminów zapłaty) ich zobowiązań. Nieprawidłowe było zatem

zapatrywanie Sądu Rejonowego, który niewypłacalność wspólnika wywiódł z

ogłoszenia upadłości spółki, a nie ziszczenia się terminu zapłaty przez niego długu

spółki.

Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie, jak

w uchwale (art. 390 k.p.c.).