III SZP 3/04

Uchwała z dnia 16 września 2004 r.

III SZP 3/04

Przewodniczący SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Herbert Szurgacz, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniew-

skiego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2004 r. sprawy z wniosku

Państwowej Komisji Wyborczej przeciwko Partii Zieloni Rzeczypospolitej Polskiej o

wykreślenie z ewidencji, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd

Apelacyjny w Warszawie z dnia 26 lutego 2004 r. [...]

„Jakie skutki prawne wywołuje złożenie przez partię polityczną sprawozdania

określonego w art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych

(tj. Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 837 ze zm.) po terminie wskazanym w tym przepisie i

po złożeniu przez Państwową Komisję Wyborczą wniosku do Sądu o wykreślenie tej

partii z ewidencji (art. 38 c ust. 1 cyt. ustawy):

1. czy PKW winna orzec o odrzuceniu spóźnionego sprawozdania i jeżeli tak,

jaki to ma wpływ na złożony w Sądzie wniosek o wykreślenie partii politycznej z ewi-

dencji ?,

2. czy też fakt wcześniejszego złożenia wniosku do Sądu o wykreślenie partii

politycznej z ewidencji pozbawia skutków prawnych sprawozdania złożonego po tym

terminie ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Państwowa Komisja Wyborcza powinna odrzucić sprawozdanie finanso-

we partii politycznej za rok 2001, złożone po terminie określonym w art. 38 ust.

1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (tekst jednolity:

Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.), także wówczas, gdy uprzednio wystąpiła

do sądu z wnioskiem o wykreślenie wpisu tej partii z ewidencji. W takim przy-

padku sąd umarza postępowanie.

2

U z a s a d n i e n i e

Przytoczone w sentencji postanowienia zagadnienia prawne powstały na tle

następującego stanu faktycznego. W dniu 20 sierpnia 2002 r. Państwowa Komisja

Wyborcza (PKW) wystąpiła do Sądu Okręgowego w Warszawie z wnioskiem o wy-

kreślenie partii politycznej Zieloni Rzeczpospolitej Polskiej, podnosząc, że partia ta

nie złożyła do dnia 2 kwietnia 2002 r. sprawozdania finansowego za rok 2001. Tym

samym naruszyła art. 38 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.), powoływanej dalej jako

„ustawa”, przewidujący obowiązek przedłożenia Państwowej Komisji Wyborczej

przez partie polityczne sprawozdania finansowego do dnia 31 marca każdego roku.

W dniu 29 sierpnia 2002 r. do Państwowej Komisji Wyborczej wpłynęło spra-

wozdanie o źródłach pozyskiwania środków finansowych przez partię polityczną

Zieloni Rzeczpospolitej Polskiej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego

złożenia. W uzasadnieniu wniosku partia ta podniosła, że złożyła sprawozdanie fi-

nansowe w ustawowym terminie, jednakże nie do Państwowej Komisji Wyborczej,

lecz do Sądu Okręgowego w Warszawie. Sąd ten zwrócił partii Zieloni Rzeczpospo-

litej Polskiej sprawozdanie w sierpniu 2002 r., pouczając ją jednocześnie o właściwo-

ści Państwowej Komisji Wyborczej. W odpowiedzi na wniosek, PKW uznała, że ter-

min do złożenia sprawozdania jest terminem zawitym i nie podlega przywróceniu,

wobec czego wniosek o wykreślenie partii Zieloni Rzeczpospolitej Polskiej z ewiden-

cji partii politycznych skierowany w dniu 20 sierpnia 2002 r. do Sądu Okręgowego w

Warszawie jest zasadny.

Postanowieniem z 28 listopada 2002 r. Sąd Okręgowy w Warszawie - na

wniosek Państwowej Komisji Wyborczej - wykreślił z rejestru partii politycznych partię

Zieloni Rzeczpospolitej Polskiej. W ocenie tego Sądu, partia uchybiła art. 38 ustawy,

albowiem w wymaganym terminie, tj. do dnia 31 marca 2002 r., nie złożyła Państwo-

wej Komisji Wyborczej sprawozdania o źródłach pozyskiwania środków finansowych,

w tym o kredytach bankowych, warunkach ich uzyskania przez partię polityczną i

Fundusz Wyborczy oraz o wydatkach poniesionych ze środków Funduszu Wy-

borczego w poprzednim roku kalendarzowym. Zdaniem Sądu, termin przewidziany w

art. 38 ustawy jest “terminem wyznaczonym do dokonania konkretnej czynności, po

upływie którego dokonana czynność nie wywołuje skutków prawnych”. Ponadto, o

prekluzyjnym charakterze tego terminu świadczy treść art. 38c ustawy. Zgodnie z

3

powołanym przepisem, niezachowanie terminu przez partię polityczną nakłada na

PKW obowiązek wystąpienia do Sądu z wnioskiem o wykreślenie wpisu tej partii z

ewidencji. Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego pełnomocnika partii o przesłu-

chanie świadków na okoliczność złożenia Państwowej Komisji Wyborczej sprawoz-

dania finansowego w terminie, choć na niewłaściwym formularzu. Według Sądu,

wskazany we wniosku przez partię Zieloni Rzeczpospolitej Polskiej świadek - Jerzy

A., zeznał na rozprawie, że w wyniku uzyskania w sierpniu 2002 r. informacji z Sądu

Okręgowego w Warszawie, partia złożyła sprawozdanie Państwowej Komisji Wybor-

czej na wymaganym przepisami prawa formularzu, jednakże po terminie. W kontek-

ście innych dowodów zgromadzonych w toku postępowania, zeznania Jerzego A.

wskazywały, że partia nie zachowała terminu określonego w art. 38 ustawy.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją uczestnik postępowania

- Partia Zielonych Rzeczpospolitej Polskiej. Wskazując naruszenie przepisów postę-

powania poprzez odmowę przeprowadzenia zgłoszonych dowodów z zeznań świad-

ków, którzy mieli wykazać, że sprawozdanie zostało złożone w terminie oraz poprzez

odmowę odroczenia rozprawy pomimo składanych zaświadczeń lekarskich o stanie

zdrowia Jerzego A., partia ta wniosła o jego uchylenie.

Sąd Apelacyjny w Warszawie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzy-

gnięcia - w trybie art. 390 § 1 k.p.c. - zagadnienia prawne o treści przytoczonej w

sentencji postanowienia. Zdaniem Sądu, skutkiem złożenia przez partię polityczną

sprawozdania finansowego z uchybieniem terminu wskazanego w art. 38 ustawy, tj.

po 31 marca, jest jego odrzucenie przez Państwową Komisję Wyborczą. W konse-

kwencji, partia polityczna, której sprawozdanie finansowe zostało odrzucone, traci

prawo do otrzymania subwencji. Bardziej dotkliwą sankcję przewidział ustawodawca

w przypadku niezłożenia przez partię polityczną sprawozdania finansowego. Partia

zostaje wówczas, na wniosek Państwowej Komisji Wyborczej, wykreślona z ewiden-

cji, z uwagi na treść art. 45 ust. 2 ustawy, bez określenia dalszych skutków z tego

wynikających.

Wątpliwość Sądu dotyczy sytuacji, gdy partia polityczna złoży sprawozdanie

finansowe, ale już po wystąpieniu przez Państwową Komisję Wyborczą do Sądu z

wnioskiem o wykreślenie tej partii z ewidencji z powodu niezłożenia sprawozdania w

terminie. W ocenie Sądu, Państwowa Komisja Wyborcza powinna wówczas orzec

zgodnie z art. 38a ustawy, zaś złożony przez nią wniosek do sądu o wykreśIenie

partii z ewidencji staje się bezprzedmiotowy ze skutkami określonymi w art. 355 § 1

4

k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd uznał, że data złożenia przez Państwową

Komisję Wyborczą wniosku do sądu nie powinna mieć wpływu na możliwość oceny

prawnej - w aspekcie formalnym i materialnym - złożonego przez partię sprawozda-

nia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. Z treści przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagad-

nienia prawnego nie wynika bezpośrednio, jakiego okresu sprawozdania finanso-

wego ono dotyczy. Ze stanu faktycznego sprawy należy wnosić, że chodzi o spra-

wozdanie za rok 2001. Okoliczność ta jest istotna dla treści odpowiedzi, gdyż, zgod-

nie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wybor-

cza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz o zmianie niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 127, poz. 1089), do postępowania ze złożonymi za 2001 r.

sprawozdaniami finansowymi partii politycznych stosuje się przepisy dotychczasowe.

„Przepisami dotychczasowymi” w rozumieniu powołanego przepisu są przepisy

ustawy o partiach politycznych obowiązujące w dniu 9 sierpnia 2002 r. Stosownie

bowiem do art. 6 ustawy z 26 lipca 2001 r., weszła ona w życie z dniem 10 sierpnia

2002 r. (data ogłoszenia w Dzienniku Ustaw). Są to więc zwłaszcza art. 38a - art. 38d

dodane do ustawy o partiach politycznych przez art. 238 pkt 16 ustawy z dnia 15

kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu

Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499), w brzmieniu nadanym im tą

ustawą. Według art. 38 ust. 1 ustawy, partia polityczna zobowiązana do złożenia

Państwowej Komisji Wyborczej sprawozdania ,,o źródłach pozyskania środków fi-

nansowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania przez partię

polityczną i Fundusz Wyborczy oraz o wydatkach poniesionych ze środków Fundu-

szu Wyborczego” (sprawozdanie finansowe) za dany rok kalendarzowy do 31 marca

roku następnego. Zgodnie z art. 38a ustawy, Państwowa Komisja Wyborcza w termi-

nie 4 miesięcy od dnia złożenia sprawozdania odrzuca je w razie stwierdzenia naru-

szenia przez partię polityczną przepisów ustawy. Wyznaczony w art. 38 ustawy ter-

min do złożenia Państwowej Komisji Wyborczej sprawozdania finansowego ma cha-

rakter ustawowego terminu zawitego. Jego naruszenie jest wobec tego równoznacz-

ne z naruszeniem przepisów ustawy. Skutkiem uchybienia terminu do złożenia spra-

wozdania finansowego za 2001 rok jest jego odrzucenie (por. postanowienie SN z

5

dnia 3 października 2002 r., III SW 24/02, OSNP 2003 nr 4, poz. 92). Inną konse-

kwencją naruszenia przez partię polityczną art. 38 ust. 1 ustawy, jest przewidziane w

art. 38c ust. 1, wystąpienie Państwowej Komisji Wyborczej do sądu z wnioskiem o

wykreślenie wpisu tejże partii z ewidencji. Złożenie takiego wniosku nie zostało ogra-

niczone żadnym terminem (poza określonym w art. 38 ust. 1 ustawy). Z regulacji

prawnej nie wynika w szczególności, iżby warunkiem wystąpienia Państwowej Komi-

sji Wyborczej z wnioskiem o wykreślenie partii politycznej z ewidencji było uprzednie

odrzucenie jej sprawozdania finansowego. Partia polityczna może wszak, godząc się

- świadomie lub nieświadomie - na ustawowe sankcje takiego zaniechania, nie złożyć

w ogóle sprawozdania. Wynika stąd, że samo niezłożenie sprawozdania do 31

marca, niezależnie od przyszłych zdarzeń (niezłożenia go w ogóle lub spóźnionego

złożenia), uzasadnia wystąpienie PKW z wnioskiem o wykreślenie partii politycznej z

ewidencji.

II. Wystąpienie z wnioskiem o wykreślenie z ewidencji partii, która nie złożyła

w terminie sprawozdania finansowego nie zwalnia PKW z obowiązku odrzucenia

sprawozdania spóźnionego. Partii politycznej, na uchwałę PKW o odrzuceniu spra-

wozdania złożonego po terminie, przysługuje skarga do Sądu Najwyższego (art. 38b

ustawy). W postępowaniu odwoławczym Sąd Najwyższy bada zasadność skargi, w

tym okoliczności dotyczące zachowania (lub naruszenia) terminu określonego w art.

38 ust. 1 ustawy. Uwzględnienie skargi partii politycznej może prowadzić do uchyle-

nia uchwały PKW o odrzuceniu sprawozdania, a w konsekwencji do jego przyjęcia

(art. 34b ust. 4 w związku z art. 38 b) i w rezultacie bezzasadności wniosku o wykre-

ślenie z ewidencji. Orzeczenie Sądu Najwyższego może mieć zatem zasadnicze

znaczenie dla dopuszczalności złożenia wniosku o wykreślenie wpisu partii politycz-

nej z ewidencji, a w razie jego złożenia - dla rozstrzygnięcia o nim przez sąd reje-

strowy.

„Los” postępowania z wniosku PKW o wykreślenie partii politycznej z ewiden-

cji na podstawie art. 38c ust. 1 ustawy, zależy od „woli” (zachowania) tejże partii. Od-

rzucenie sprawozdania finansowego przez PKW nie obliguje partii politycznej do zło-

żenia skargi na uchwałę. Sąd rejestrowy mógłby zawiesić postępowanie, ale tylko

wówczas, gdyby partia polityczna zaskarżyła uchwałę PKW o odrzuceniu sprawoz-

dania przed rozpoznaniem wniosku. Wszczęcie postępowania przed SN uzasadnia-

łoby w takim przypadku zawieszenie postępowania o wykreślenie partii z ewidencji

na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. Do zawieszenia postępowania mógłby także

6

prowadzić zgodny wniosek uczestników postępowania (art. 178 k.p.c.). Złożenie

sprawozdania finansowego po wniesieniu przez PKW wniosku o wykreślenie partii

politycznej, wobec przewidzianego, obligatoryjnego trybu postępowania co do spóź-

nionego sprawozdania, powoduje, że wydanie postanowienia jest przedwczesne i

bezprzedmiotowe, a przez to zbędne. Powoduje wobec tego skutki procesowe prze-

widziane w art. 355 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sen-

tencji uchwały.

========================================