SNO 33/04

WYROK Z DNIA 15 WRZEŚNIA 2004 R.

SNO 33/04

Przewodniczący: sędzia Wiesław Kozielewicz.

Sędziowie SN: Zbigniew Strus, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego sędziego Sądu Okręgowego oraz

protokolanta po rozpoznaniu w dniu 15 września 2004 r. sprawy obwinionej

sędziego Sądu Rejonowego w związku z odwołaniem obwinionej od wyroku

Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 1 marca 2004 r., sygn. akt

(...)

z m i e n i ł zaskarżony w y r o k w ten sposób, że obwinioną sędziego Sądu

Rejonowego uniewinnił od dokonania zarzuconego jej czynu.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 1 marca 2004 r.,

sygn. akt (...): 1) uznał obwinioną sędziego Sądu Rejonowego winną tego, że w

dniu 7 grudnia 2001 r. wydając wyrok zaoczny w sprawie o podwyższenie

alimentów (III Rc 1330/01/P), w sposób oczywisty i rażący naruszyła art. 445 §

1 k.p.c. nie przekazując tego powództwa Sądowi Okręgowemu, w którym

toczyła się sprawa o rozwód, co doprowadziło do funkcjonowania w obrocie

prawnym dwóch tytułów egzekucyjnych, tj. przewinienia dyscyplinarnego z art.

107 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych; 2) na mocy art. 109 § 1 Prawa o

ustroju sądów powszechnych – przyjmując wypadek mniejszej wagi – odstąpił

od wymierzenia kary.

2

Sąd Dyscyplinarny ustalił w szczególności, że od lipca 1997 r. przed byłym

Sądem Wojewódzkim (obecnie Sądem Okręgowym) toczyło się postępowanie o

rozwód z pozwu Katarzyny W. przeciwko Dariuszowi W. W toku postępowania

rozwodowego Sąd Okręgowy wydawał kolejno postanowienia o zobowiązaniu

powódki i pozwanego do łożenia alimentów na rzecz ich dwojga małoletnich

dzieci, a nadto orzeczeniem z dnia 28 lutego 2001 r. zabezpieczył powództwo w

przedmiocie władzy rodzicielskiej i opieki nad dziećmi na czas trwania sprawy

w ten sposób, że powierzył dziadkom ojczystym wykonywanie opieki nad

małoletnimi dziećmi, ograniczając w ten sposób wykonywanie władzy

rodzicielskiej przez rodziców biologicznych, i ustanowił ich rodziną zastępczą

do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o rozwód. W toku dalej

trwającego postępowania o rozwód rodzina zastępcza w październiku 2001 r.

wniosła do Sądu Rejonowego, imieniem małoletnich dzieci, o podwyższenie

alimentów od matki biologicznej na rzecz jej dwojga dzieci. Obwiniona sędzia

zwróciła się do Sądu Okręgowego o nadesłanie akt związkowych, jednak mimo

że ich nie otrzymała oraz mimo że dysponowała kserokopią orzeczenia tego

Sądu z dnia 28 lutego 2001 r. wydała w dniu 7 grudnia 2001 r. wyrok zaoczny,

zasądzając od matki dzieci – w miejsce alimentów ustalonych postanowieniem

zabezpieczającym – kwoty po 300 zł; o treści tego wyroku obwiniona nie

powiadomiła Sądu Okręgowego prowadzącego postępowanie o rozwód. Sąd

Okręgowy prowadzący postępowanie o rozwód znał treść wyroku Sądu

Rejonowego z dnia 7 grudnia 2001 r., a w dniu 18 grudnia 2002 r. wydał wyrok

rozwiązujący małżeństwo stron, w którym ograniczono ich władzę rodzicielską

przez umieszczenie ich małoletnich dzieci w rodzinie zastępczej, a nadto

zasądzono od każdego z rodziców biologicznych na rzecz każdego z ich

małoletnich dzieci alimenty w niższej wysokości od ustalonych wyrokiem

wydanym przez obwinioną. Wyrok ten i wyrok Sądu Rejonowego

uprawomocniły się, bowiem strony nie wniosły środka odwoławczego, wskutek

3

czego doszło do funkcjonowania w obrocie prawnym dwóch tytułów

wykonawczych.

Obwiniona sędzia nie przyznała się do popełnienia zarzucanego je

przewinienia służbowego.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał, że wina obwinionej nie

nasuwa żadnej wątpliwości, a swoim działaniem polegającym na nieprzekazaniu

sprawy z wniosku rodziny zastępczej o podwyższenie alimentów od matki

biologicznej na rzecz jej dwojga małoletnich dzieci w sposób rażący naruszyła

przepis art.445 § 1 k.p.c. Treść tego przepisu nie może nasuwać żadnych

wątpliwości interpretacyjnych co do tego, że w każdej sytuacji, w której toczy

się postępowanie o rozwód, nie może być wszczęta odrębna sprawa o alimenty

pomiędzy małżonkami a ich wspólnymi dziećmi, a gdy tego rodzaju wniosek

wpłynie, obowiązkiem sądu jest przekazanie go sądowi, w którym toczy się

sprawa o rozwód. Obwiniona była zatem obowiązana przekazać złożony przez

rodzinę zastępczą wniosek o podwyższenie alimentów i ich zasądzenie od matki

na rzecz jej małoletnich dzieci Sądowi Okręgowemu, przy czym obwinionej

znany był fakt toczącego się postępowania o rozwód jak również znała treść

tego orzeczenia, w którym stwierdzono, że w postępowaniu zabezpieczającym

alimenty zostały ustalone do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o

rozwód. Fakt, że z roszczeniem wystąpiła rodzina zastępcza, w niczym nie

zmienia wskazanej powinności sądu.

Sąd Dyscyplinarny uznał, że treść przepisu art. 445 § 1 k.p.c. dla każdego

prawnika musi być oczywista, a zatem obwiniona swoim postępowaniem

dopuściła się przewinienia dyscyplinarnego w formie oczywistej i rażącej

obrazy tego przepisu. Nie może być usprawiedliwieniem okoliczność, iż

obwiniona liczyła się z tym, że „sąd rozwodowy” uwzględni treść jej

orzeczenia, bowiem sąd ten nie miał takiego obowiązku i w szczególności nie

mógł być związany treścią wyroku zaocznego wydanego przez Sąd Rejonowy.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że naruszenie dyspozycji

4

powyższego przepisu przez obwinioną było umyślnie popełnione z zamiarem

ewentualnym i nawet z jej wyjaśnień wynikało, iż godziła się z faktem

naruszenia art. 445 § 1 k.p.c., bowiem miała na uwadze przede wszystkim dobro

małoletnich dzieci, nie zaś literalną treść wskazanego przepisu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, faktyczne skutki

błędnie wydanego przez obwinioną orzeczenia ujawniły się w czasie, gdy

orzeczenie o alimentach wydał w wyroku rozwiązującym małżeństwo Sąd

Okręgowy, który orzeczenia wydanego przez Sąd Rejonowy nie uwzględnił i w

konsekwencji doszło do funkcjonowania w obrocie prawnym dwóch tytułów

wykonawczych. W tych warunkach, wydane przez obwinioną orzeczenie

spowodowało niekorzystne skutki z punktu widzenia interesu prywatnego matki

dzieci, od której zasądzono w orzeczeniu końcowym w sprawie o rozwód

alimenty w niższej wysokości niż w wyroku wydanym przez obwinioną, a nadto

naruszyło zasadę pewności obrotu prawnego.

Obwiniona sędzia zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając obrazę

przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania i błędy w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, które miały wpływ na treść

tego orzeczenia.

Skarżąca podtrzymywała, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż dopuściła

się ona oczywistego i rażącego naruszenia art. 445 § 1 k.p.c., gdyż przepis ten

może mieć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach typowych, a sprawa w której

zarzucono jej naruszenie tegoż przepisu miała charakter wyjątkowy, gdyż

dziecko umieszczone było w rodzinie zastępczej.

Ponadto skarżąca argumentowała, że z przepisów postępowania cywilnego

nie wynika, aby możliwe było przekazanie sprawy z powództwa małoletnich

dzieci reprezentowanych przez rodzinę zastępczą do sprawy o rozwód

prowadzonej pomiędzy rodzicami tych małoletnich.

5

Obwiniona wniosła o jej uniewinnienie, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 107 § l u.s.p., oczywista i rażąca obraza przepisów prawa

stanowi przewinienie służbowe, za które sędzia odpowiada dyscyplinarnie. W

przepisie tym chodzi – co nie budzi w orzecznictwie wątpliwości – wyłącznie o

obrazę przez sędziego przepisów prawa przy jego stosowaniu w postępowaniach

sądowych. Nie każde jednak naruszenie przez sędziego przepisów prawa może

być uznane za przewinienie dyscyplinarne. O przewinieniu takim może być

bowiem mowa tylko wtedy, gdy wchodzi w grę naruszenie „oczywiste" i

„rażące”.

Jak wskazał na to Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w uzasadnieniu

wyroku z dnia 27 czerwca 2002 r., SNO 18/02 (OSND I/II 2002 r., poz. 9),

obraza jest oczywista, gdy popełniony błąd jest łatwy do stwierdzenia, gdy bez

głębszej analizy można zastosować przepis, gdy rozumienie przepisu prawa nie

powinno budzić wątpliwości u przeciętnej osoby o kwalifikacjach prawniczych.

Określenie „rażąca” odnosi się natomiast do skutków obrazy przepisów prawa.

Dla uznania działania sędziego za delikt dyscyplinarny nie wystarcza bowiem

dopuszczenie się błędu oczywistego dla należycie wykształconego prawnika.

Popełniony błąd musi też narażać na szwank prawa i istotne interesy stron

(innych osób biorących udział w postępowaniu) albo powodować szkodę.

Zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości lub sądu może również

wyznaczać cechę naruszenia prawa określoną jako „rażąca obraza”. Dla uznania

obrazy przepisów prawa za przewinienie dyscyplinarne konieczne jest

przypisanie jej obu omawianych cech łącznie. Od strony podmiotowej natomiast

do przypisania sędziemu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego

wystarczający jest każdy rodzaj winy, także wina nieumyślna.

6

Odnosząc te uwagi do stanu faktycznego rozstrzyganej sprawy trzeba

stwierdzić, że obwiniona nie przekazując sprawy z wniosku rodziny zastępczej o

podwyższenie alimentów od matki biologicznej na rzecz jej dwojga małoletnich

dzieci do sądu prowadzącego postępowanie w sprawie o rozwód nie naruszyła w

sposób oczywisty przepisu art. 445 § 1 k.p.c. Wprawdzie z tego przepisu wynika

jasno, że w czasie trwania procesu o rozwód nie może być wszczęta odrębna

sprawa o alimenty pomiędzy małżonkami a ich wspólnymi dziećmi, to jednak

interpretacja i zastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym niniejszej

sprawy może budzić wątpliwości wynikające z tego, że z roszczeniem o

podwyższenie alimentów na rzecz małoletnich dzieci od jednego z małżonków

wystąpiła ustanowiona w toku postępowania rozwodowego rodzina zastępcza.

Nieprzekazanie przez obwinioną złożonego przez rodzinę zastępczą pozwu

o podwyższenie alimentów Sądowi Okręgowemu, w którym toczyła się sprawa

o rozwód nie może być kwalifikowane jako rażące naruszenie przepisu art. 445

§ 1 k.p.c. W ocenie skutków ewentualnego naruszenia tego przepisu przez

obwinioną należy bowiem wziąć pod rozwagę nie tylko i nie przede wszystkim

interes prywatny matki dzieci i zasadę pewności obrotu prawnego, jak uczynił to

Sąd Dyscyplinarny w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, lecz również lub

przede wszystkim dobro małoletnich dzieci. Nie bez znaczenia dla oceny

ewentualnego naruszenia art. 445 § 1 k.p.c. jako rażącego jest także i to, że Sąd

Okręgowy zasądzając w wyroku rozwiązującym małżeństwo alimenty w niższej

wysokości od zasądzonych przez obwinioną znał treść wyroku z dnia 7 grudnia

2001 r. i nie rozważył w żadnym zakresie prawnych następstw istnienia dwóch

rozstrzygnięć w tym przedmiocie.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł

jak w sentencji.