II UK 473/03

Wyrok z dnia 24 września 2004 r.

II UK 473/03

Od rozstrzygnięcia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącego pod-

dania zainteresowanego badaniu lekarskiemu nie przysługuje odwołanie do

sądu ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga

Skibińska-Adamowicz, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2004 r.

sprawy z wniosku Hanny W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działowi w Ł. z udziałem Prokuratora Okręgowego w Ł. o skierowanie na badanie

lekarskie, na skutek kasacji wnioskodawczyni i Prokuratora Okręgowego w Łodzi od

postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z

dnia 15 stycznia 2003 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowie-

niem z dnia 15 stycznia 2002 r. [...] oddalił zażalenia złożone przez Hannę W. oraz

Prokuratora Okręgowego w Ł. od postanowienia Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych dla Łodzi Śródmieścia z dnia 14 października 2002 r. [...]

odrzucającego ich odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału

w Ł. z dnia 5 lipca 2002 r., odmawiającej skierowania powódki na badania lekarskie

na prośbę Prokuratury Okręgowej w Ł., celem ustalenia procentowego uszczerbku

na zdrowiu z tytułu wypadku przy pracy z dnia 7 maja 2002 r. Zakład Ubezpieczeń

Społecznych wskazał, iż przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju

sądów powszechnych wyłączyły sędziów i prokuratorów z systemu ubezpieczeń

społecznych, który to system uzależnił przyznanie świadczeń od opłacania składek

na ubezpieczenie. Zdaniem pozwanego, brak było również podstaw do skierowania

2

sprawy do lekarza orzecznika ZUS, który zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. wydaje orzeczenie tylko w sprawie świad-

czeń przysługujących z ubezpieczenia społecznego.

Za bezsporne w sprawie Sąd Rejonowy uznał, a Sąd drugiej instancji stanowi-

sko to zaakceptował, iż roszczenie o skierowanie na badanie lekarskie przez lekarza

orzecznika nie jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art.

476 § 2 k.p.c. i tak sformułowane odwołanie strony podlega odrzuceniu na podstawie

art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd wskazał również, iż sprawa dotycząca skierowania pro-

kuratora na badanie przez lekarza orzecznika nie dotyczy ubezpieczeń społecznych

z uwagi na fakt, iż na mocy art. 12 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887

ze zm.) prokuratorzy nie zostali objęci ubezpieczeniem społecznym, w tym ubezpie-

czeniem wypadkowym i chorobowym.

W kasacji od postanowienia Sądu Okręgowego Prokurator Okręgowy w Łodzi

wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi drugiej instancji, ewentualnie o zmianę „poprzez uchylenie decyzji ZUS z

dnia 5 lipca 2002 r. i umorzenie postępowania.” Podstawę kasacji stanowiły zarzuty

naruszenia „art. 476 § 2 pkt 1 i 4 k.p.c., art. 4778

§ 2 pkt 3 k.p.c. i art. 199 § 1 pkt 1

k.p.c., polegające na błędnym uznaniu, iż odwołanie od wydanej bez podstawy

prawnej decyzji ZUS z dnia 5 lipca 2002 r. nie podlega rozpoznaniu jako sprawa są-

dowa, podczas gdy oddalenie zażalenia powodów od orzeczenia odrzucającego

samo odwołanie od decyzji skutkuje pozostawieniem w obrocie prawnym bezpod-

stawnej decyzji ZUS”.

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Żaden z poniesionych w kasacji zarzutów nie jest usprawiedliwiony, a wnie-

siona w sprawie kasacja jest bezzasadna. Przedmiotem zaskarżenia przed Sądami

obu instancji była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca skiero-

wania wnioskodawczyni Hanny W. na badanie lekarskie przez lekarza orzecznika.

Chybiony jest zarzut naruszenia zaskarżonym postanowieniem art. 476 § 2 pkt 1 i 4

k.p.c. Przepis ten określa zakres przedmiotowy spraw z zakresu ubezpieczeń spo-

łecznych podlegających kognicji sądów powszechnych, powołanych do rozpoznawa-

nia spraw cywilnych. Są to sprawy rozpoznawane w postępowaniu odrębnym i tylko

3

mieszczące się w zakresie przedmiotowym art. 476 § 2 i 3 k.p.c. Stosownie do wska-

zanych w kasacji pkt 1 i 4 art. 476 § 2 k.p.c., takimi sprawami są te, w których wnie-

siono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących: 1) ubezpieczeń spo-

łecznych i ubezpieczenia rodzinnego, 4) innych świadczeń w sprawach należących

do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W świetle tych przepisów trafne

było stanowisko Sądu Rejonowego, zaakceptowane przez Sąd Okręgowy, że droga

sądowa w sprawie była niedopuszczalna, ponieważ odmowa poddania wnioskodaw-

czyni badaniu lekarskiemu dla ustalenia uszczerbku na zdrowiu nie jest sprawą z

zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu tego przepisu, a Zakład Ubezpie-

czeń Społecznych nie był uprawniony do wydania decyzji dotyczącej „odmowy pod-

dania badaniu lekarskiemu". W okresie, w którym został zgłoszony wniosek wniosko-

dawczyni o to badanie, obowiązywało rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw

Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r.

w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świad-

czeń z tytułu wypadków przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób

zawodowych (Dz.U. Nr 36, poz. 199), przy odpowiednim zastosowaniu - na podsta-

wie jego § 23 - przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 sierpnia 1968 r.

w sprawie ustroju, zakresu działania komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i za-

trudnienia, trybu odwoływania oraz nadzoru nad działalnością tych komisji (Dz.U. Nr

31, poz. 206), a po jego uchyleniu, przepisów rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i

Spraw Socjalnych z 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy

dla celów rentowych i zatrudnienia (Dz.U. Nr 99, poz. 612). Żaden z aktów norma-

tywnych nie przewidywał możliwości zaskarżenia do sądu pracy i ubezpieczeń spo-

łecznych jakichkolwiek rozstrzygnięć podejmowanych w tym trybie przez Zakład

Ubezpieczeń Społecznych.

. Wprawdzie zasadnie podniesiono w kasacji, że decyzja Zakładu z 5 lipca 2002

r. jest wadliwa i powinna być usunięta z obrotu prawnego, jednakże wadliwość ta nie

oznacza dowolności w wyborze środka jej zaskarżenia. Nie ulega wątpliwości, że

takim środkiem nie jest wniesiona w sprawie kasacja. Zgodnie z art. 123 w związku z

art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo-

łecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w postępowaniu przed organem rentowym

stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa

stanowi inaczej. Skoro zatem powołana ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

inaczej nie stanowi, to wzruszenie „decyzji dotkniętej nieważnością”, której dotyczy

4

kasacja, może nastąpić tylko w postępowaniu administracyjnym, a nie w drodze od-

wołania do sądu powszechnego, powołanego do rozpoznawania spraw cywilnych,

także w postępowaniu odrębnym z zakresu ubezpieczeń społecznych, które ze swej

istoty są sprawami dwuetapowyrni. W tych sprawach droga sądowa jest dopuszczal-

na dopiero po zakończeniu postępowania przed organem rentowym wydaniem decy-

zji dotyczącej spraw wymienionych w art. 476 § 2 k.p.c., co oznacza, że nie od każ-

dej decyzji tego organu przysługuje prawo wniesienia odwołania w tym trybie.

Nie ma to wprawdzie istotnego znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia, jed-

nakże Sąd Najwyższy zauważa, że całkowicie bezprzedmiotowe i niezrozumiałe jest

powołanie się w kasacji na to, że: „podzielając w pełni tezy uzasadnienia uchwały SN

z 27.09.2002 r. w sprawie III ZP 5/02, w zakresie uznania, iż sam fakt wyłączenia

przez pragmatykę zawodową obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie wy-

padkowe, nie oznacza jednocześnie wyłączenia sędziów z całości uregulowań

ustawy wypadkowej, podnieść należy, iż dotyczą one nieobowiązującego już prawa

oraz nie zawierają w pełni rozważań, dotyczących pojęcia „zasiłków", z art. 4 pkt. 4

ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887

ze zmianami).” Bezprzedmiotowe, bo przedmiotem sporu i zaskarżenia kasacyjnego

w rozpoznawanej sprawie nie było to, czy będąca prokuratorem wnioskodawczyni

jest, czy nie jest wyłączona „z całości uregulowań ustawy wypadkowej" lecz to, czy

dopuszczalna jest droga sądowa od odmowy organu rentowego poddania jej badaniu

lekarskiemu. Niezrozumiałe, bo nie wiadomo jaki jest związek niniejszej sprawy z

tym, że „tezy" Sądu Najwyższego „dotyczą nieobowiązującego już prawa i nie zawie-

rają w pełni rozważań dotyczących pojęcia „zasiłków", z art. 4 pkt 4 ustawy z

13.10.1998 r." Stosownych rozważań nie zawiera także kasacja, natomiast powołany

przepis, znajdujący się w słowniczku ustawowym, odnosi się do „zasiłków i świad-

czeń rehabilitacyjnych z ubezpieczenia chorobowego oraz wypadkowego", natomiast

wnioskodawczyni ubiegała się o ustalenie procentowego uszczerbku na zdrowiu

spowodowanego wypadkiem przy pracy, a kwestionowana decyzja nie dotyczyła ani

zasiłku ani świadczenia rehabilitacyjnego. Powoływana uchwała Sądu Najwyższego

nie ma żadnego odniesienia do rozpoznawanej sprawy.

Mając powyższe na uwadze, wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasa-

cyjnych, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================