I PK 647/03

Wyrok z dnia 14 października 2004 r.

I PK 647/03

Przepis art. 24113

§ 1 k.p. w związku z art. 772

§ 5 k.p. ma zastosowanie w

sytuacji, gdy w okresie od odwołania pracownika z zarządu spółki do rozwiąza-

nia z nim stosunku pracy wskutek wypowiedzenia dokonanego z innej przy-

czyny niż odwołanie z zarządu, wszedł w życie regulamin wynagradzania wpro-

wadzający warunki korzystniejsze od ustalonych w jego umowie o pracę.

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej

Kijowski, Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2004 r.

sprawy z powództwa Zofii K. przeciwko Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Spółce

z o. o. w B. o premię regulaminową, wyrównanie odprawy i ekwiwalent za urlop, na

skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 25 lutego 2003 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Zofia K. wniosła o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa

Energetyki Cieplnej Spółki z o.o. w B. kwoty 26.506,22 zł tytułem wyrównania ekwi-

walentu za urlop i odprawy oraz tytułem premii za miesiące marzec-maj 2001 r.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z 17 października 2002 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na

rzecz powódki 12.048,82 zł z ustawowymi odsetkami tytułem niewypłaconej premii

regulaminowej oraz 13.565,14 zł z ustawowymi odsetkami tytułem wyrównania od-

prawy pieniężnej i wyrównania ekwiwalentu za urlop, a w pozostałym zakresie po-

wództwo oddalił.

2

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była jednym z członków zarządu Miejskiego

Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w B. W tym okresie obowiązywał zakładowy

układ zbiorowy pracy, który obejmował wszystkich pracowników za wyjątkiem

uczniów praktycznej nauki zawodu i członków zarządu spółki. Po połączeniu tego

Przedsiębiorstwa ze spółką „C.” powstało Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej

Spółka z o.o. w B. (dalej jako: „PEC spółka z o.o.”). Powódka nie weszła w skład za-

rządu nowopowstałej spółki. Nowy regulamin organizacyjny przewidywał dwa odręb-

ne stanowiska członka zarządu i głównego księgowego. Od 1 czerwca 1999 r. po-

wódce jako głównej księgowej, powierzono pełnienie obowiązków dyrektora ekono-

micznego do czasu powołania trzeciego członka zarządu. Od tego dnia była ona

premiowana jak członkowie zarządu spółki, otrzymywała wolą prezesa premię w

wysokości 30% wynagrodzenia, jej wynagrodzenie podstawowe pozostawało bez

zmian i odpowiadało wynagrodzeniu członków zarządu. Od 1 czerwca 2000 r. do 25

lutego 2001 r. powódka przebywała na zwolnieniu lekarskim. W tym czasie zlikwido-

wano stanowisko głównego księgowego oraz powołano dyrektora ekonomiczno-fi-

nansowego, a uchwałą nr 41 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników PEC Spółki

z o.o. z 25 września 2000 r. uregulowano zasady wynagradzania zarządu Spółki. Po

powrocie powódki ze zwolnienia lekarskiego rozwiązano z nią umowę o pracę za

wypowiedzeniem z powodu likwidacji jej stanowiska pracy. W okresie wypowiedzenia

powódka nie naruszyła żadnego z przepisów regulaminu pracy, co uprawniałoby po-

zwanego do pozbawienia jej premii. W tym czasie (od marca do maja 2001 r.) po-

wódka otrzymywała tylko podstawowe wynagrodzenie, bez premii regulaminowej.

Zasady przyznawania tej premii określał regulamin wynagradzania wprowadzony w

życie 3 października 2000 r. zarządzeniem nr 24/2000 dyrektora PEC Spółki z o.o.

Kolejnymi decyzjami prezes zarządu PEC Spółki z o.o. ustalił, że premia regulami-

nowa wynosiła w marcu 2001 r.- 60%, w kwietniu 2001 r. - 66% i w maju 2001 r. -

66% wynagrodzenia zasadniczego. Po rozwiązaniu z powódką stosunku pracy w

czerwcu 2001 r. wypłacono jej odprawę pieniężną oraz ekwiwalent za urlop wypo-

czynkowy w wysokości nieuwzględniającej premii regulaminowej należnej jej za

okres marzec - maj 2001 r.

W ocenie Sądu Rejonowego, powódka była pracownikiem i została najpierw

objęta zakładowym układem zbiorowym, a następnie regulaminem wynagradzania.

Zgodnie z regulaminem, prawo do premii mają wszyscy pracownicy Spółki z wyjąt-

kiem członków zarządu Spółki i uczniów praktycznej nauki zawodu. Premia regulami-

3

nowa określona została na 30% stawki wynagrodzenia indywidualnego. Fundusz

premiowy ustala się w każdym miesiącu, jednak nie mniej niż 30 %. W ostatnich

miesiącach pracy powódki wysokość premii regulaminowej określana była w komuni-

katach prezesa zarządu Spółki w sprawie wysokości premii. Fakt, że powódka była

pierwotnie premiowana przez radę nadzorczą i traktowana jak członkowie zarządu,

nie może zmienić faktu, iż nie była ona członkiem zarządu, a co za tym idzie została

objęta regulaminem wynagradzania. Postanowienia regulaminu wynagradzania obo-

wiązujące w PEC są bardziej korzystne dla pracowników. Postanowienia takie zgod-

nie z art. 24113

k.p. w związku z art. 772

§ 5 k.p. zastępują wynikające z dotychcza-

sowych przepisów prawa pracy warunki umowy o pracę, a premia regulaminowa na-

biera charakteru roszczeniowego. Bezsporne jest, że powódka w miesiącach marzec

- maj 2001 r. nie otrzymała premii, choć nie zachodziły żadne okoliczności, które

wyłączałyby prawo do premii. Dlatego też na podstawie przepisów regulaminu wyna-

gradzania w związku z art. 9 k.p. i art. 78 § 1 i 2 k.p. w związku z wyżej wymieniony-

mi przepisami i art. 80 k.p., Sąd uwzględnił częściowo powództwo.

Powyższy wyrok apelacją zaskarżył pozwany.

Sąd Okręgowy apelację tę oddalił stwierdzając, że Sąd Rejonowy przeprowa-

dził wszechstronne postępowanie dowodowe, a z poczynionych ustaleń wyprowadził

właściwe wnioski. Prawidłowy jest pogląd Sądu Rejonowego, że powódka była pra-

cownikiem pozwanej Spółki ze wszystkimi tego konsekwencjami. Wyłączenie jej

przez pracodawcę z regulaminu wynagradzania było bezpodstawne. Powódka po-

czątkowo objęta była zakładowym układem zbiorowym, a następnie regulaminem

wynagradzania. Skoro nie należała ona do żadnej z grup pracowników wyłączonych

przez ten akt, to należało objąć ją jego postanowieniami w pełnym zakresie. Nie

można także uznać, aby pracownik czynił sprzeczny z zasadami współżycia społecz-

nego lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa użytek z prawa do

premii, która swe źródło ma w uchwalonym przez pracodawcę regulaminie. Zarzut,

że powódka pobierała wynagrodzenie zasadnicze takie, jak członkowie zarządu jest

w tej sytuacji bezprzedmiotowy. Skoro pracodawca w umowie o pracę sam określił

wynagrodzenie zasadnicze powódki w takiej wysokości, to okoliczność ta nie może

przesądzać o pozbawieniu powódki statusu pracownika. Pracodawca mógł przecież

ustalić wynagrodzenie powódki w niższej wysokości, kiedy utraciła ona status

członka zarządu i stała się pracownikiem Spółki.

4

W kasacji strona pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego, zarzucając

mu naruszenie prawa materialnego, poprzez zastosowanie jako podstawy rozstrzy-

gnięcia art. 1 i załącznika nr 13 regulaminu wynagradzania, oraz art. 24113

§ 1 k.p w

związku z art. 772

§ 5 k.p. i niezastosowanie art. 8 k. p., a także sprzeczność istot-

nych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, poprzez przyjęcie, że

powódka nie była wyłączona, tak jak członkowie zarządu Spółki, z regulaminu wyna-

gradzania. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, co

miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci negatywnego dla pozwanego roz-

strzygnięcia, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki ocenę

umowy o pracę powódki, w której pracodawca zagwarantował powódce jedynie wy-

nagrodzenie zasadnicze, tak jak członkom zarządu i nigdy nie dostosował zasad

wynagradzania powódki do istniejącego taryfikatora wynagrodzeń zasadniczych

obowiązującego pracowników. Na tej podstawie strona skarżąca wniosła o zmianę

zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie kasacji „powoda” poprzez oddalenie

powództwa ewentualnie o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie w całości po-

przedzającego go wyroku Sądu Rejonowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Usprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia przez zaskarżone orzeczenie

art. 24113

§ 1 k.p. w związku z art. 772

§ 5 k.p. Ustalony przez Sąd Okręgowy stan

faktyczny nie uzasadnia zastosowania tego przepisu, bowiem przyjęty stan faktyczny

nie odpowiada hipotezie zastosowanej normy prawnej, co oznacza jego wadliwą

subsumcję. Zgodnie z normą prawną wynikającą z art. 24113

§ 1 k.p., odczytanego w

związku z art. 772

§ 5 k.p., korzystniejsze postanowienia regulaminu wynagradzania,

z dniem jego wejścia w życie, zastępują z mocy prawa wynikające z dotychczaso-

wych przepisów prawa pracy warunki umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego

podstawę nawiązania stosunku pracy. Zastąpienie z mocy prawa (zasada automaty-

zmu) warunków umowy o pracę przez postanowienia regulaminu wynagradzania

dotyczy tylko tych warunków umowy wynikających z dotychczasowych przepisów

prawa pracy, które są mniej korzystne dla pracownika niż odnośne postanowienia

regulaminu wynagradzania (zasada uprzywilejowania pracownika). Możliwość zasto-

sowania wskazanych przepisów wymaga zatem, przede wszystkim, ustalenia, że

postanowienia umowy zawartej przez danego pracownika, wynikające z dotychcza-

5

sowych przepisów prawa pracy są mniej korzystne od odpowiednich postanowień

wchodzącego w życie regulaminu wynagradzania. Sąd Okręgowy takich ustaleń nie

dokonał, ani nie odwołał się do tego rodzaju ustaleń dokonanych w postępowaniu w

pierwszej instancji. Natomiast Sąd Rejonowy, którego ustalenia zostały uznane za

prawidłowe przez Sąd Okręgowy, stwierdził jedynie, że „postanowienia regulaminu

wynagradzania obowiązujące w spółce PEC są bardziej korzystne dla pracowników

niż ogólne przepisy prawa pracy”. Ustalenie to, z uwagi na brak odniesienia do sytu-

acji powódki (jej umowy o pracę), nie może być podstawą do zastosowania art. 24113

§ 1 k.p. w związku z art. 772

§ 5 k.p. Na marginesie można dodać, że Sądy rozstrzy-

gające w niniejszej sprawie w pierwszej i drugiej instancji nie ustaliły nawet treści

umowy o pracę powódki, co jest koniecznym punktem wyjścia do rozważań o możli-

wości zastosowania powołanych wyżej przepisów.

Możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 24113

§ 1 k.p. w związku z

art. 772

§ 5 k.p. zależy również od tego, czy powódka mogła być objęta postanowie-

niami regulaminu wynagradzania. Art. 24113

§ 1 k.p. może bowiem być stosowany

tylko do pracowników, których wynagrodzenia mogą być przedmiotem normowania w

zakładowym układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania. Sąd Okrę-

gowy znaczną część swoich wywodów poświęcił wykazaniu, że tak jest, ponieważ

była ona pracownikiem. Pracowniczy status powódki nie ulegał jednak wątpliwości,

co trafnie podniesiono w kasacji. Rozważenia wymagało natomiast to, czy powódka

nie była wyłączona z zakresu normowania regulaminu wynagradzania (i wcześniej

obowiązującego zakładowego układu zbiorowego pracy) z mocy art. 24126

§ 2 k.p.,

który, w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym sporem, stanowił, że układ za-

kładowy nie może określać zasad wynagradzania osób zarządzających, w imieniu

pracodawcy, zakładem pracy. Przepis ten z mocy art. 772

§ 5 k.p. miał odpowiednie

zastosowanie także do regulaminu wynagradzania. Problem zaliczenia głównego

księgowego, jak powódka, do kategorii osób zarządzających, w imieniu pracodawcy

zakładem pracy nie był jednolicie rozstrzygany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i

doktrynie prawa (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 26 marca 2002 r., I PKN 933/00,

OSNP 2004 nr 5, poz. 80 i z 7 marca 2001 r., I PKN 284/00, OSNP 2002 nr 23, poz.

568). Zdaniem Sądu Najwyższego, w obecnym składzie, trafny był wówczas pogląd,

że główny księgowy nie był osobą zarządzającą zakładem pracy w imieniu praco-

dawcy, bowiem zwrot „w imieniu pracodawcy” skłania do wniosku, że chodziło o

osoby, które były uprawnione do składania oświadczeń woli w imieniu pracodawcy.

6

Przyjęcie tego stanowiska nie prowadzi jednak bezpośrednio do wniosku, że powód-

ka mogła być objęta regulaminem wynagradzania, a wcześniej zakładowym układem

zbiorowym. Należy bowiem uwzględnić pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w wy-

roku z 2 września 1998 r., I PKN 273/98 (OSNP 1999 nr 18, poz. 578), zgodnie z

którym dyrektor przedsiębiorstwa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w okresie

od odwołania go z zarządu spółki do rozwiązania stosunku pracy, nie uzyskuje wyni-

kających z zakładowego układu zbiorowego pracy pracowniczych uprawnień w za-

kresie wynagrodzenia za pracę. Pogląd ten znajduje zastosowanie w niniejszej

sprawie, zważywszy że, jak wynika z ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd

Okręgowy, warunki wynagradzania powódki, ustalone w czasie, gdy pełniła ona

funkcję członka zarządu, nie uległy zmianie po odwołaniu jej z tej funkcji. Podzielając

przytoczony pogląd Sądu Najwyższego, należy jednak przyjąć, że art. 24113

§ 1 k.p.

w związku z art. 772

§ 5 k.p. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy w okresie od

odwołania pracownika z zarządu spółki do rozwiązania z nim stosunku pracy, wsku-

tek wypowiedzenia dokonanego z innej przyczyny niż odwołanie z zarządu, wszedł w

życie regulamin wynagradzania ustalający warunki wynagrodzenia korzystniejsze od

ustalonych w jego umowie o pracę. W odniesieniu do sytuacji powódki wymagałoby

to porównania korzystności warunków wynagradzania ustalonych w jej umowie o

pracę z odnośnymi postanowieniami regulaminu wynagradzania, czego Sąd Okrę-

gowy nie uczynił.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39313

k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108 § 2

k.p.c. w związku z art. 39319

k.p.c.

========================================