SNO 38/04

UCHWAŁA DNIA 18 PAŹDZIERNIKA 2004 R.

SNO 38/04

W postępowaniu o zezwolenie na pociągnięcie sędziego w stanie

spoczynku do odpowiedzialności karnej znajdują zastosowanie te przepisy o

postępowaniu dyscyplinarnym sędziów, które dają się pogodzić ze statusem

sędziego w stanie spoczynku (arg. z art. 80 § 3 zd. drugie w zw. z art. 104 §

3 u.s.p. in principio).

Przewodniczący: sędzia SN Marek Pietruszyński (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Teresa Flemming-Kulesza, Marek Sychowicz.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie na posiedzeniu w

sprawie sędziego Sądu Rejonowego w stanie spoczynku po rozpoznaniu w dniu

18 października 2004 r. w związku z zażaleniem na uchwałę Sądu Apelacyjnego

– Sądu Dyscyplinarnego z dnia 24 maja 2004 r. sygn. akt (...) w przedmiocie

zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, zawieszenia

w czynnościach służbowych i obniżenia wynagrodzenia miesięcznego o 25 %

u c h w a l i ł:

uchyla uchwałę Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego i sprawę

przekazuje temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

W dniu 18 grudnia 2003 r. do Sądu Apelacyjnego-Sądu Dyscyplinarnego

wpłynął wniosek prokuratora Prokuratury Rejonowej o zezwolenie na

pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego w do odpowiedzialności karnej za czyn

określony w art. 178a § 1 k.k. W dniu 20 maja 2004 r. Krajowa Rada

2

Sądownictwa podjęła uchwałę o przeniesieniu sędziego w stan spoczynku z

uwagi na trwałą niezdolność do pełnienia obowiązków służbowych. W dniu 24

maja 2004 r., w toku postępowania przed Sądem dyscyplinarnym, obrońca

sędziego złożył wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych psychiatrów

na okoliczność stanu zdrowia psychicznego sędziego w czasie czynu objętego

wnioskiem prokuratora.

Sąd wniosek ten oddalił, stwierdzając, że w postępowaniu toczącym się na

podstawie art. 80 u.s.p. nie rozstrzyga się zagadnienia winy.

W tym samym dniu Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny podjął uchwałę o

zezwoleniu na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, zawieszając

jednocześnie tego sędziego w pełnieniu czynności służbowych i obniżając

miesięczne wynagrodzenie o 25 %.

Na tę uchwałę zażalił się obrońca sędziego. W zażaleniu podniósł, że Sąd

dyscyplinarny nieprawidłowo ocenił stopień społecznej szkodliwości czynu

sędziego w sytuacji, gdy zdaniem skarżącego okoliczności przedmiotowe i

podmiotowe tego zdarzenia powinny doprowadzić sąd do stwierdzenia

znikomego ładunku społecznej szkodliwości tego czynu. Nadto skarżący nie

zgodził się ze stanowiskiem Sądu dyscyplinarnego, że kwestia zawinienia

sędziego nie może być rozważana w toku postępowania o zezwolenie na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej. Zarzucił również uchwale,

że wobec przejścia sędziego przed dniem 24 maja 2004 r. w stan spoczynku nie

można było zawiesić jej w pełnieniu obowiązków służbowych oraz obniżyć

wynagrodzenia.

W konkluzji wniósł o uchylenie przedmiotowej uchwały.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne.

Celem postępowania o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej (art. 80 u.s.p.) jest ustalenie czy istnieją okoliczności

3

usprawiedliwiające uchylenie immunitetu sędziowskiego (art. 181 Konstytucji

RP), to znaczy, czy zachodzą okoliczności w pełni, bez żadnych istotnych

wątpliwości lub zastrzeżeń, uzasadniające zarówno fakt popełnienia samego

czynu, jak i występowanie innych znamion objętych przez ustawę ramami zasad

odpowiedzialności karnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 12 czerwca 2003 r., SNO 29/03, Orzecznictwo Sądu

Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, z. I/2003, poz. 14).

Zatem w przypadku niemożności ustalenia faktu popełnienia przez

sędziego czynu jako zdarzenia bezprawnego kryminalnie i zawinionego (art. 1 §

1 i 3 k.k.) brak jest podstaw do stwierdzenia materialnego warunku

odpowiedzialności karnej tej osoby. Wśród okoliczności wyłączających winę w

prawie karnym jest niepoczytalność (art. 31 § 1 k.k.). Stwierdzenie

niepoczytalności powoduje zawsze umorzenie postępowania karnego (art. 414 §

1 k.p.k. in fine). W tej sytuacji kwestia możliwości rozpoznania przez sędziego

znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem nie może pozostawać

poza sferą rozważań Sądu dyscyplinarnego rozstrzygającego w przedmiocie

wniosku o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej.

Ewentualne uchylenie immunitetu musi być bowiem aktem celowym

zmierzającym do tego, aby sędzia odpowiadał karnie, a nie aby doszło do

umorzenia postępowania karnego.

Zaistnienie uzasadnionych wątpliwości, co do poczytalności sędziego w

zakresie czynu objętego zarzutem opisanym we wniosku prokuratora skutkować

powinno dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów na

podstawie art. 202 § 1 k.p.k.

Przepis ten ma zastosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym sędziów

przez art. 128 u.s.p., a z uwagi na treść art. 80 § 3 zd. drugie u.s.p. również w

postępowaniu o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności

karnej (por. uchwała Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z 22 maja

4

2003 r. SNO 10/03, Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego,

z. I/2003, poz. 12).

W przedmiotowej sprawie dane dotyczące stanu zdrowia psychicznego

sędziego wskazywały, że zachodziły uzasadnione wątpliwości, co do

poczytalności sędziego w czasie czynu objętego wnioskiem prokuratora. W tej

sytuacji, co słusznie wskazano w zażaleniu, uchybieniem Sądu dyscyplinarnego

było oddalenie postanowieniem z dnia 24 maja 2004 r. wniosku obrońcy

sędziego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów w celu

ustalenia poczytalności sędziego, z uzasadnieniem możliwości przeprowadzenia

tego dowodu w postępowaniu karnym.

Uchybienie to skutkowało uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego

rozpoznania.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd dyscyplinarny dopuści dowód z opinii

biegłych lekarzy psychiatrów w celu ustalenia poczytalności sędziego w czasie

czynu wskazanego we wniosku prokuratora i w zależności od wniosków

zawartych w tej opinii ponownie oceni, czy istniejące w sprawie okoliczności

(przedmiotowe i podmiotowe) w pełni uzasadniają zezwolenie na pociągnięcie

sędziego do odpowiedzialności karnej.

W końcowym fragmencie rozważań Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

pragnie podnieść, że decyzja Sądu dyscyplinarnego o zezwoleniu na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, poza wskazanym

uchybieniem, dotknięta została jeszcze innymi wadami prawnymi, których

uwzględnienie, w sytuacji braku uchybienia dotyczącego oddalenia wniosku o

powołanie biegłych psychiatrów, skutkowałoby zmianę uchwały dyscyplinarnej.

Zdaniem Sądu Najwyższego, Sąd dyscyplinarny zezwalając na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, błędnie zawiesił sędziego w

pełnieniu czynności sędziowskich i potrącił mu określony procent

wynagrodzenia. Sąd dyscyplinarny pierwszej instancji pominął bowiem fakt, że

5

w dniu 20 maja 2004 r., tj. przed wydaniem uchwały zezwalającej na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, KRS podjęła uchwałę o

przeniesieniu jej w stan spoczynku z uwagi na trwałą niezdolność do pełnienia

obowiązków służbowych.

Przeniesienie sędziego w stan spoczynku (po uprawomocnieniu się

uchwały KRS) spowodowało zmianę charakteru jego stosunku służbowego w

postaci ustania stosunku pracy i odjęcia funkcji jurysdykcyjnej.

Zatem, skoro nie jest możliwe zawieszenie sędziego w stanie spoczynku w

czynnościach służbowych, to tym samym wyłączona jest możliwość

zastosowania wobec takiego sędziego, w postępowaniu o zezwolenie na

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, drugiego środka określonego w § 3

art. 129 u.s.p.

W tej sytuacji stwierdzić należało, że w postępowaniu o zezwolenie na

pociągnięcie sędziego w stanie spoczynku do odpowiedzialności karnej znajdują

zastosowanie te przepisy o postępowaniu dyscyplinarnym sędziów, które dają

się pogodzić ze statusem sędziego w stanie spoczynku (arg. z art. 80 § 3 zd.

drugie w zw. z art. 104 § 3 u.s.p. in principio).

Z tych względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak w uchwale.