I PK 653/03

Wyrok z dnia 4 listopada 2004 r.

I PK 653/03

Nie ma przeszkód prawnych do rozwiązania umowy o pracę w drodze po-

rozumienia stron z ustaleniem daty ustania stosunku pracy, nawet znacznie

późniejszej niż data zawarcia porozumienia.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Herbert Szurgacz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2004 r.

sprawy z powództwa Heleny B.-A. przeciwko Bankowi Z. [...] SA w W. o odprawę, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17 lipca

2003 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację,

2. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powódka domagała się od strony pozwanej zasądzenia tytułem odprawy

kwoty 53.025,00 zł stanowiącej równowartość siedmiomiesięcznego wynagrodzenia

wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10 listopada 2001 r. i kosztami procesu z

uzasadnieniem, że w dniu rozwiązania z nią umowy o pracę obowiązywał u strony

pozwanej wprowadzony w życie 2 kwietnia 2001 r. „Regulamin zwolnień grupowych

w Banku Z. SA", na podstawie którego pracownikom wyrażającym zgodę na rozwią-

zanie umowy o pracę na warunkach uzgodnionych z pracodawcą przysługiwała do-

datkowa odprawa w wysokości siedmiomiesięcznego wynagrodzenia. Inni pracowni-

cy, w tym także dyrektorzy oddziałów, otrzymali należne im odprawy.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa podnosząc, iż powódce nie

przyznano dodatkowej odprawy, bowiem w porozumieniu z dnia 29 stycznia 2001 r.

strony ustaliły, iż umowa o pracę rozwiąże się w dniu 10 listopada 2001r., w dacie

uzyskania przez powódkę uprawnień do wcześniejszej emerytury, a powódka za-

2

chowując prawo do wynagrodzenia była zwolniona ze świadczenia pracy w tym

okresie. Ponadto strona pozwana podniosła, iż „regulamin zwolnień grupowych w

Banku Z. SA nie ma zastosowania do powódki, gdyż wszedł w życie w dniu 2 kwiet-

nia 2001 r., a zatem po zawarciu porozumienia z powódką”.

Wyrokiem z dnia 7 lutego 2003 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił po-

wództwo i zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 4.000 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, opierając rozstrzygnięcie na następują-

cych ustaleniach faktycznych. Powódka była zatrudniona u strony pozwanej od dnia

1 lutego 1982 r., ostatnio na stanowisku dyrektora Oddziału Banku Z. SA w O. W

dniu 29 stycznia 2001 r. strony zawarły porozumienie, w którym ustaliły, iż umowa o

pracę zostanie z powódką rozwiązana w dniu 10 listopada 2001 r. w związku z jej

przejściem na emeryturę. Ponadto w porozumieniu strony ustaliły, iż z dniem 1

marca 2001 r. powódka zostanie przeniesiona służbowo do Centrali Banku Z. SA na

stanowisko specjalisty i w okresie od 1 marca 2001 r. do 10 listopada 2001 r. będzie

zwolniona ze świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Na podstawie zarządzenia prezesa zarządu Banku Z. SA strona pozwana z

dniem 2 kwietnia 2001 r. wprowadziła w życie „Regulamin zwolnień grupowych w

Banku Z. SA". Regulamin ten został wprowadzony w związku z planowaną fuzją

Banku Z. SA i W. Banku Kredytowego SA, centralizacją niektórych funkcji i koniecz-

nością redukcji zatrudnienia. Z treści regulaminu wynikało, iż pracownicy którzy wy-

rażą zgodę na rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron, w terminie

uzgodnionym z pracodawcą, otrzymają tzw. „pakiet finansowy", w skład którego

wchodzą: odprawa ustawowa i dodatkowe odszkodowanie w wysokości uzależnionej

od stażu pracy, przy czym świadczenie to nie przysługiwało pracownikom przecho-

dzącym na emerytury lub uzyskującym uprawnienia do świadczenia przedemerytal-

nego. Natomiast pracownicy rozwiązujący stosunek pracy za porozumieniem stron,

w związku z nabyciem prawa do emerytury lub wcześniejszej emerytury, otrzymywać

mieli oprócz obligatoryjnych świadczeń wynikających z regulaminu wynagrodzeń,

dodatkowe świadczenia finansowe, tzw. odszkodowanie. Warunkiem uzyskania

dodatkowych świadczeń było nienaganne i rzeczywiste świadczenie pracy do dnia

rozwiązania umowy o pracę.

Zmiany organizacyjne przeprowadzone u strony pozwanej nie spowodowały

likwidacji stanowiska dyrektora Oddziału Banku w O. Zmiany te dotyczyły głównie

stanowisk kierowniczych niższego szczebla. U strony pozwanej miał miejsce proces

3

doboru odpowiednich kadr na stanowiska kierownicze w oddziałach. W okresie

sprawowania przez powódkę funkcji dyrektora Oddziału wystąpiły nieprawidłowości

w jego funkcjonowaniu, co było podstawą podjęcia przez stronę pozwaną decyzji o

rozwiązaniu z nią umowy o pracę na podstawie porozumienia stron.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy doszedł do przekonania,

że rozwiązanie łączącej strony umowy o pracę nie nastąpiło z powodu planowanej

fuzji Banku Z. SA i W. Banku Kredytowego SA oraz związanej z nią konieczności

zmniejszenia zatrudnienia. Do rozwiązania umowy o pracę z powódką doszło w wy-

niku porozumienia stron zawartego z inicjatywy strony pozwanej, które było podykto-

wane między innymi nieprawidłowościami jakie wystąpiły w funkcjonowaniu Oddziału

Banku w O. oraz wynikało z potrzeby doboru kadr potrafiących sprostać nowym wy-

maganiom. Porozumienie to pozwalało powódce utrzymać zatrudnienie do dnia uzy-

skania uprawnień emerytalnych. Powódka została zwolniona z obowiązku świadcze-

nia pracy w okresie obowiązywania porozumienia z zachowaniem prawa do

wynagrodzenia.

W ocenie Sądu Okręgowego regulamin z dnia 2 kwietnia 2001r. nie miał za-

stosowania wobec powódki, gdyż dotyczył on pracowników, którym wypowiedziano

umowy o pracę po dniu jego wejścia w życie w związku z likwidacją ich stanowisk

pracy. Stanowisko dyrektora Oddziału Banku Z. SA w O. nie uległo likwidacji, gdyż

likwidacja stanowisk dotyczyła jedynie stanowisk kierowniczych niższego szczebla.

Powódka w apelacji zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepi-

sów prawa materialnego, a w szczególności art. 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.

o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przy-

czyn dotyczących z zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980

ze zm.), przez przyjęcie, iż przepisy tej ustawy nie były podstawą rozwiązania sto-

sunku pracy. Powódka podważyła poprawność ustaleń Sądu co do przyjęcia, iż rze-

czywistą przyczyną rozwiązania z nią stosunku pracy były nieprawidłowości w funk-

cjonowaniu Oddziału. Porozumienie z dnia 29 stycznia 2001 r. nie było dla niej ko-

rzystne, a nadto było ono nieważne z mocy prawa, gdyż miało na celu obejście prze-

pisów ustawy o grupowych zwolnieniach. Ponadto powódka twierdzi, że podpisując

to porozumienie działała pod wpływem błędu, bowiem była przekonana, że otrzyma

dodatkowe świadczenia.

Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny we Wrocławiu uzupełnił postępowanie

dowodowe i ustalił, że nowy właściciel Banku dokonywał przeglądu kadr dyrektor-

4

skich w Oddziałach Banku Z. pod kątem ich przydatności w nowych strukturach

banku i w nowej sytuacji rynkowej. Kierownictwo bankowości oddziałowej uznało, że

powódka nie spełnia oczekiwań wymaganych w nowych warunkach. W każdym

przypadku, gdy dotychczasowy dyrektor nie spełniał oczekiwań, strona pozwana

szukała drogi polubownego rozwiązania stosunku pracy.

Decyzję o rozwiązaniu z powódką umowy o pracę na podstawie porozumienia

stron podjęli ze strony pozwanej: szef pionu bankowości oddziałowej Andrzej C. i

dyrektor regionalny. Strona pozwana chciała dokonać zmiany dyrektora Oddziału,

umożliwiając jednocześnie powódce uzyskanie uprawnień do wcześniejszej emerytu-

ry. Alternatywą było rozwiązanie z powódką umowy o pracę za wypowiedzeniem.

Powódka w związku z zawartym porozumiem otrzymała około 85.000 zł. Stanowisko

dyrektora Oddziału w O. nie zostało zlikwidowane, na miejsce powódki został zatrud-

niony nowy dyrektor. Dodatkowe uprawnienia dla pracowników wynikające z doku-

mentu zatytułowanego „Proces Doboru Kadr dla Centrali Banku Z. [...] i Spółek Za-

leżnych" dotyczyły wyłącznie pracowników central obu banków, gdyż tam miało dojść

do zwolnienia dużej liczby pracowników, uprawnienia te nie dotyczyły w ogóle pra-

cowników zatrudnionych w sieci oddziałów obu banków.

Regulamin zwolnień grupowych z dnia 2 kwietnia 2001 r. dotyczył pracowni-

ków Centrali Banku, pracowników ochrony, którzy nie przeszli do spółki przejmującej

obowiązki ochrony Banku w związku z likwidacją straży bankowej, radców prawnych

w oddziałach, w związku z centralizacją funkcji prawnej Banku, pracowników służb

administracyjnych w oddziałach, w związku z centralizacją funkcji administracyjnych i

pracowników back office w oddziałach, w związku ze wprowadzeniem nowego mo-

delu oddziału. Regulamin ten nie obowiązywał w dacie podpisywania z powódką po-

rozumienia o rozwiązaniu umowy o pracę.

Wyrokiem z dnia 17 lipca 2000 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych we Wrocławiu oddalił apelację. W uzasadnieniu tego wyroku podniósł,

że powódka swoje roszczenie opiera na twierdzeniu, iż rzeczywistą przyczyną roz-

wiązania z nią stosunku pracy były zmiany organizacyjne u strony pozwanej skutku-

jące zmniejszeniem zatrudnienia, wobec tego przysługują jej uprawnienia określone

w przepisach ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązy-

wania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz

w Regulaminie dotyczącym zwolnień grupowych obowiązującym u strony pozwanej

od dnia 2 kwietnia 2001 r.

5

Zdaniem Sądu drugiej instancji, Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, iż przyczy-

nami zaproponowania powódce rozwiązania umowy o pracę na podstawie porozu-

mienia stron był fakt, iż w ocenie nowego właściciela Banku, nie posiadała ona pre-

dyspozycji niezbędnych do kierowania bankiem w nowej sytuacji gospodarczej, a

nadto fakt, iż w okresie sprawowania przez powódkę funkcji dyrektora Oddziału

Banku w O. wystąpiły nieprawidłowości w jego funkcjonowaniu. Okoliczność, iż

strona pozwana nie przedstawiła powódce zarzutów związanych z nieprawidłowo-

ściami w funkcjonowaniu Oddziału nie oznacza, że zdarzenia te nie miały żadnego

wpływu na ogólną ocenę pracy powódki i jej przydatności w zmienionej sytuacji

Banku oraz na przedstawienie jej propozycji zawarcia porozumienia w przedmiocie

rozwiązania umowy o pracę. Przepisy o rozwiązywaniu umów za porozumieniem

stron nie wymagają bowiem od żadnej ze stron stosunku pracy wykazania przyczyn

uzasadniających rozwiązanie łączącej ich umowy. Taki wymóg dotyczy jedynie sytu-

acji, gdy pracodawca podejmuje decyzję o wypowiedzeniu pracownikowi umowy o

pracę, wówczas musi wskazać rzeczywiste i konkretne przyczyny je uzasadniające.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w momencie zawierania tego porozumienia nie istniała

żadna przesłanka uzasadniająca twierdzenie powódki o zmniejszeniu zatrudnienia z

przyczyn ekonomicznych czy organizacyjnych lub innych taksatywnie wymienionych

w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy. Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił ponadto, że stanowisko

pracy powódki nie uległo likwidacji, a „faktyczną przyczyną rozwiązania umowy z

powódką była wola pracodawcy, aby na stanowisko dyrektora Oddziału Banku za-

trudnić osobę o innych kwalifikacjach i przymiotach zawodowych, która spełniałaby

jego oczekiwania w nowej sytuacji ekonomicznej”. Innymi słowy, gdyby powódka

miała kwalifikacje i przymioty zawodowe adekwatne do potrzeb pracodawcy w wa-

runkach gospodarki rynkowej, to mogłaby nadal zajmować dotychczasowe stanowi-

sko. Jeszcze inaczej rzecz ujmując, sporne rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z

przyczyn dotyczących powódki, a nie jej pracodawcy. Nie każde zwolnienie pracow-

nika w okresie zmian organizacyjnych w zakładzie pracy skutkuje zastosowaniem

przepisów powołanej ustawy. Zwolnienie pracownika musi wiązać się ze zmniejsze-

niem zatrudnienia na danym stanowisku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24

stycznia 2002 r., I PKN 815/00 OSNAPiUS 2002 nr 18 - okładka). Zmiany organiza-

cyjne u strony pozwanej nie spowodowały zlikwidowania stanowiska pracy powódki.

Bezpodstawny jest więc zarzut powódki, iż zawierając porozumienie strona pozwana

dążyła do obejścia przepisów ustawy.

6

Brak podstaw do zastosowania przepisów ustawy o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy powoduje, iż nie mają także zastosowania przepisy „regulaminu zwolnień gru-

powych w Banku Z. SA". Regulamin ten dotyczył bowiem zwolnień grupowych doko-

nanych po dniu 2 kwietnia 2001 r., a w wykazie stanowisk objętych zmniejszeniem

zatrudnienia nie wskazano dyrektorów oddziałów. Ponadto warunkiem otrzymania

dodatkowych świadczeń było rzeczywiste świadczenie pracy do dnia rozwiązania

umowy o pracę. Powódka w okresie obowiązywania porozumienia nie świadczyła

pracy.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie jest zasadny zarzut nieważności porozumie-

nia o rozwiązaniu umowy o pracę zawartego - według twierdzeń powódki - pod wpły-

wem błędu (art.84 k.c.). Powódka podpisując porozumienie była w pełni świadoma

warunków w nim zawartych i dobrowolnie zgodziła się na ich przyjęcie. W dniu za-

warcia porozumienia brak było podstaw pozwalających powódce na uznanie, iż za-

pewnienia przełożonego o wypłaceniu jej „pakietu" świadczeń emerytalnych ozna-

czały dodatkowe świadczenia pieniężne. W porozumieniu nie było żadnych postano-

wień dotyczących dodatkowej odprawy pieniężnej w związku z rozwiązaniem umowy

o pracę na zasadzie porozumienia stron. Poza tym żadne obowiązujące wtedy prze-

pisy wewnętrzne nie przyznawały powódce takich świadczeń. Natomiast regulamin

zwolnień grupowych, na którego postanowienia powódka się obecnie powołuje, był w

tym czasie dopiero tworzony, a więc pracownicy strony pozwanej nie znali jego peł-

nej i ostatecznej treści.

Ponadto Sąd Okręgowy słusznie uznał, iż porozumienie z dnia 29 stycznia

2001 r. jest dla powódki korzystne i nie narusza jej interesu. Strona pozwana zamiast

wypowiedzieć powódce umowę o pracę pozwoliła jej pozostać w stosunku zatrudnie-

nia do dnia nabycia uprawnień emerytalnych przez okres ponad 8 miesięcy (do dnia

10 listopada 2001 r.). W tym czasie powódka, zachowując prawo do wynagrodzenia,

została zwolniona z obowiązku świadczenia pracy. Na podstawie porozumienia po-

wódka otrzymała 85.000 zł. Przepisy wewnętrzne obowiązujące u strony pozwanej w

dniu zawarcia porozumienia, a także wprowadzone później, nie przyznawały dodat-

kowych obligatoryjnych odpraw dla zwalnianych dyrektorów oddziałów.

Kasacja powódki od powyższego wyroku została oparta na zarzucie narusze-

nia art. 1, art. 2, art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o zwolnieniach gru-

powych, art. 112

i 113

k.p. oraz art. 58 k.c. w związku z art. 1 i art. 10 ustawy o zwol-

7

nieniach grupowych, a także na zarzucie naruszenia przepisów postępowania - art.

227 i 232 k.p.c. Zdaniem skarżącej, w momencie zawierania przez nią porozumienia

o rozwiązaniu umowy o pracę były już prowadzone uzgodnienia między pracodawcą

a związkami zawodowymi dotyczące zwolnień grupowych w związku z planowanymi

zmianami organizacyjnymi, co znalazło wyraz w regulaminie zwolnień. Propozycja

pracodawcy co do rozwiązania umowy miała na celu wyłączenie powódki z grupy

pracowników objętych zwolnieniami grupowymi i pozbawienie jej w ten sposób do-

datkowych świadczeń należnych zwalnianym. Skarżąca jest zdania, że art. 1 ustawy

o zwolnieniach grupowych nie uzależnia zastosowania ustawy od likwidacji stanowi-

ska pracy. Ponadto, pojęcie zmniejszenia zatrudnienia powinno być odnoszone do

globalnego poziomu zatrudnienia w skali całego zakładu pracy, a nie określonej ko-

mórki organizacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie są usprawiedliwione zarzuty kasacji dotyczące naruszenia przepisów po-

stępowania: art. 227 oraz 232 k.p.c. Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowo-

dowe w zakresie spornej okoliczności niewystarczających kwalifikacji powódki do

pełnienia funkcji dyrektora oddziału banku w nowych strukturach Banku Z. [...] SA

oraz zaistniałej nowej sytuacji rynkowej i ustalił, że niewystarczające kwalifikacje

powódki łącznie z powstaniem nieprawidłowości w funkcjonowaniu Oddziału Banku

w O., stanowiły przyczynę rozwiązania stosunku pracy z powódką. Na zwolnione

przez powódkę miejsce pracy został zatrudniony nowy pracownik.

Zasadnicze zagadnienie prawne w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii,

czy planowane przez pracodawcę w przyszłości zmiany organizacyjne przedsiębior-

stwa, stawiające przed pracownikiem (pracownikami) nowe zadania i podejmowane

w związku z tym decyzje kadrowe, łącznie z rozwiązaniem stosunku pracy, ale bez

likwidacji stanowiska (stanowisk) pracy, uzasadniają przyjęcie, że do tego zwolnienia

znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zwolnieniach

grupowych. Zdaniem Sądu Najwyższego, odpowiedź w tej sprawie jest przecząca.

Przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych stosuje się do zakładów pracy, w których

następuje zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze

zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi (art.1). W grupie

pracowników zajmujących stanowiska dyrektorów oddziałów nie przewidywano zwol-

8

nień z pracy, a ponadto projektowane w Banku zmiany organizacyjne nie powodo-

wały likwidacji stanowiska powódki. Sąd Apelacyjny trafnie podkreślił, że dla zasto-

sowania przepisów ustawy o zwolnieniach grupowych zwolnienie pracownika musi

wiązać się ze zmniejszeniem zatrudnienia obejmującym dane stanowisko pracy.

Można dodać, że w orzeczeniu z dnia 4 listopada 2004 r. (I PK 653/03) Sąd Najwyż-

szy stwierdził już, że fakt dokonywania w zakładzie zwolnień grupowych nie wyklucza

rozwiązywania, w tym samym czasie, z pracownikami umów o pracę z powodu in-

nych niż restrukturyzacja zakładu, jak również różniących się od przyczyn, które zo-

stały wskazane w ustawie o zwolnieniach grupowych. W konsekwencji powyższego,

wywody kasacji dotyczące tego, czy ze zmniejszeniem zatrudnienia mamy do czy-

nienia wówczas, gdy dochodzi do niego w skali jednostki organizacyjnej, grupy sta-

nowisk, czy całego zakładu pracy - nie mają w sprawie znaczenia i mogą zostać po-

minięte.

Drugie zagadnienie dotyczy prawnej skuteczności zawartego z powódką w

dniu 29 stycznia 2001 r. porozumienia o ustaniu stosunku pracy z dniem jej przejścia

na emeryturę. Należy stwierdzić, iż nie ma przeszkód prawnych do rozwiązania

umowy w drodze porozumienia stron z ustaleniem w tym porozumieniu daty ustania

stosunku pracy nawet znacznie późniejszej niż data zawarcia porozumienia. Powód-

ka twierdzi, że istotne okoliczności dotyczące konsekwencji majątkowych zawarcia

przez nią porozumienia o rozwiązaniu umowy o pracę zaistniały już w czasie zawie-

rania porozumienia, jednak nie była o nich poinformowana. Działanie pracodawcy

zmierzające do rozwiązania stosunku pracy nosiło w tych warunkach znamiona pod-

stępu. Pomijając okoliczność, że ustalenia dokonane w regulaminie zwolnień grupo-

wych nie dotyczyły stanowisk dyrektorów oddziałów, należy stwierdzić, że w podsta-

wach kasacji nie powołano art. 86 k.c., jedynie wskazano na naruszenie art. 58 k.c. w

związku z art. 1 i 10 ustawy o zwolnieniach grupowych. Ta podstawa kasacji w usta-

lonych okolicznościach sprawy nie zasługuje na uwzględnienie.

Porozumienie o rozwiązaniu stosunku pracy zostało zawarte na warunkach

bardzo korzystnych dla powódki. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku słusznie

podkreślił ten element zawartego porozumienia i doszedł do trafnego wniosku, że

porozumienie nie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 11 ustawy o zwolnieniach gru-

powych ponieważ - jak wskazano - do powódki nie miały zastosowania przepisy tej

ustawy. Ponadto, w związku z zarzutem braku uzasadnienia porozumienia o rozwią-

9

zaniu stosunku pracy, należy zwrócić uwagę, że w odróżnieniu od wypowiedzenia

umowy przez pracodawcę, które musi zawierać przytoczenie przyczyny uzasadniają-

cej wypowiedzenie (art. 30 § 4 k.p.), rozwiązanie umowy w drodze porozumienia

stron nie wymaga formy pisemnej ani przytoczenia przyczyn zawarcia porozumienia.

Zarzut kasacji naruszenia przepisów art. 112

i 113

k.p. nie został uzasadniony, co

zwalnia od jego rozważenia.

Skoro kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art.

39312

k.p.c. należało orzec jak w sentencji wyroku.

========================================