I UK 109/04

Wyrok z dnia 15 grudnia 2004 r.

I UK 109/04

Obowiązkiem rolnika jest zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego nie

tylko siebie, ale również osób podlegających ubezpieczeniu z tytułu pracy w

jego gospodarstwie rolnym.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-

Adamowicz (sprawozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2004 r.

sprawy z wniosku Afimii K. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-

Oddziału Regionalnego w A. o emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 lutego 2004 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Białymstoku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania ka-

sacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie wyrokiem z

dnia 7 października 2003 r. zmienił decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Spo-

łecznego-Oddziału Regionalnego w A. z dnia 5 lutego 2003 r. w ten sposób, że po-

cząwszy od dnia 15 stycznia 2003 r. przyznał Afimii K. prawo do renty rolniczej.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawczyni na podstawie dziedziczenia testa-

mentowego nabyła w 1/3 spadek po Natalii K. - siostrze przełożonej Klasztoru S. w

W. Spadek ten stanowiło gospodarstwo rolne o powierzchni 29.39 ha wraz z zabu-

dowaniami. Oprócz wnioskodawczyni spadek ten nabyli Helena S. i Leon L., także po

1/3 części każde z nich. Wnioskodawczyni, urodzona 23 listopada 1916 r., w wieku

16 lat została, jako sierota, przygarnięta przez siostry zakonne tego klasztoru i

utrzymywała się z pracy w nim. Siostry zakonne uprawiały ziemniaki, zboże, buraki,

warzywa. Hodowały też bydło i drób. Większość prac polowych wykonywały same.

2

Tylko do cięższych prac polowych zatrudniały mężczyzn. Wnioskodawczyni oprócz

pracy w polu i przy hodowli wykonywała także wiele czynności bezpośrednio w

klasztorze: prała, sprzątała, przygotowywała posiłki dla sióstr zakonnych i dla pra-

cowników najemnych zatrudnionych w sezonie cięższych prac polowych. Począwszy

od lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku siostrom zakonnym pomagał stale w pracach

polowych Leon L., zamieszkały w M., który następnie stał się w 1/3 części spadko-

biercą nieruchomości będącej w posiadaniu sióstr zakonnych. Wnioskodawczyni „w

zasadzie wykonywała obowiązki do 80-tego roku życia”. W 2001 r., na podstawie

aktu notarialnego z dnia 14 lutego 2001 r., wnioskodawczyni, Helena S. i Leon L.

przenieśli swoje udziały w spadku na rzecz Krzysztofa L. w zamian za dożywotnie

świadczenia w postaci między innymi wyżywienia, mieszkania, ubrania, pomocy le-

karskiej, pielęgnacji w chorobie, a przede wszystkim w zamian za przyjęcie jako do-

mowników.

Na podstawie przytoczonych ustaleń Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że

wnioskodawczyni przysługuje prawo do emerytury rolniczej. W myśl art. 19 ust. 1

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity

tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.), powyższe świadczenie przysługuje

ubezpieczonemu, który spełnia dwa warunki: osiągnął wiek emerytalny (kobiety - 60

lat, mężczyźni 65 lat) oraz podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co

najmniej 100 kwartałów, z uwzględnieniem art. 20 ustawy. Przepis ten stanowi, że do

okresów ubezpieczenia wymaganych stosownie do art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zalicza

się między innymi okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidu-

alnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990 oraz okresy prowadzenia gospodar-

stwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia przed

dniem 1 stycznia 1983 r. Sąd Okręgowy podniósł, że wnioskodawczyni ukończyła 60

lat w 1976 r. W tej dacie od 4 lat była w 1/3 części współwłaścicielką całego klasztoru

w W., tj. gospodarstwa rolnego o powierzchni 29.39 ha oraz wszystkich ruchomości i

obiektów należących do klasztoru. Nabycie własności części nieruchomości w 1972

r. nie zmieniło sytuacji faktycznej wnioskodawczyni, która nadal wraz z innymi za-

konnicami prowadziła działalność rolniczą we własnym imieniu i na własny rachunek.

Klasztor był ich domem, a praca w gospodarstwie rolnym - podstawą egzystencji. Z

zebranych w sprawie dowodów wynika, że wnioskodawczyni pracowała w gospodar-

stwie rolnym nie tylko do 1976 r., tj. do ukończenia 60 lat życia, ale także i później -

3

dopóki pozwalało jej na to zdrowie. Wszyscy świadkowie zeznali, że pracowała w

polu, w ogrodzie i w obejściu.

Sąd Okręgowy podniósł, że do 1976 r. nie było regulacji dotyczącej ubezpie-

czenia rolników, a obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne został

wprowadzony ustawą z dnia 27 października 1977 r. o zabezpieczeniu emerytalnym

oraz innych świadczeniach dla rolników (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Wnioskodawczyni

spełnia warunek podlegania ubezpieczeniu społecznemu w okresie wymaganym w

art. 6 ust. 14 ustawy, gdyż zgodnie z tym przepisem przez okres podlegania ubez-

pieczeniu społecznemu rozumie się okresy, za które opłacono składki na ubezpie-

czenie, chyba że w myśl przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Gdy

chodzi o wnioskodawczynię, to przed 1977 r. ukończyła 60 lat, przepracowała w go-

spodarstwie rolnym dłużej niż 100 kwartałów, nabyła zatem prawo do emerytury rol-

niczej na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu apelacji rolniczego organu

rentowego, wyrokiem z dnia 12 lutego 2004 r. zmienił w ten sposób zaskarżony wy-

rok, że oddalił oddalenie. Uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków ustawo-

wych do przyznania emerytury rolniczej. Nigdy bowiem nie podlegała ubezpieczeniu

rolniczemu. Po wprowadzeniu od dnia 1 lipca 1977 r. takiego obowiązku była współ-

właścicielką przyklasztornego gospodarstwa rolnego aż do 2001 r., a mimo to nie

zgłosiła wniosku o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników. Nie można zatem

przyjąć, że udowodniła jakikolwiek z okresów wymaganych art. 19 ust. 1 pkt 2

ustawy. Należy natomiast podzielić stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w

Łodzi w wyroku z dnia 5 maja 1992 r., III AUr 223/92 (OSA 1992 nr 9, poz. 49), z któ-

rego wynika, że okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia a

przed 1 lipca 1977 r. nie jest okresem, który samoistnie podlega zaliczeniu i rodzi

uprawnienia emerytalno-rentowe. Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpie-

czeniu społecznym rolników jest to okres, który zalicza się do okresu ubezpieczenia,

od którego zależy prawo do świadczenia. Tymczasem „jest bezsporne, że wniosko-

dawczyni nigdy nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników”, a ponadto „jest

wątpliwe, czy osobiście prowadziła działalność rolniczą”. Całe bowiem życie praco-

wała jako siła najemna, wykonując polecenia sióstr zakonnych i przełożonej, sama

nie będąc zakonnicą. Natomiast po 1977 r. nie przystąpiła do ubezpieczenia spo-

łecznego i już nie pracowała w gospodarstwie rolnym. Osobiste prowadzenie gospo-

4

darstwa rolnego jest zaś niezbędnym warunkiem nabycia prawa do emerytury, sto-

sownie do art. 6 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Od powyższego wyroku wnioskodawczyni złożyła kasację opartą na obu pod-

stawach przewidzianych w art. 3931

k.p.c. Zarzuciła w niej naruszenie prawa mate-

rialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990

r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 6 pkt 14, art. 19 ust. 1 i art. 20 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, a gdy chodzi

o przepisy postępowania - Sąd Apelacyjny z naruszeniem art. 382 k.p.c. ustalił od-

miennie niż Sąd Okręgowy, że wnioskodawczyni całe życie pracowała na rzecz

klasztoru, „który dał jej utrzymanie i możliwość odrobienia tego, co otrzymała”. Pomi-

nął natomiast to, że wnioskodawczyni wraz z siostrami zakonnymi i osobami świec-

kimi, tworząc zgromadzenie zakonne, pracowała w gospodarstwie rolnym osoby fi-

zycznej, nie będąc związana z nią stosunkiem pracy, a od 1972 r. odziedziczyła

część gospodarstwa rolnego i nadal w nim pracowała. Zarzut naruszenia przepisów

postępowania dotyczy także art. 233 § 1, art. 328 § 2 i art. 316 § 1 k.p.c. Skarżąca

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyj-

nemu do ponownego rozpoznania albo o zmianę tego wyroku przez oddalenie ape-

lacji rolniczego organu emerytalno-rentowego - w każdym przypadku z zasądzeniem

kosztów postępowania za instancję kasacyjną. Zdaniem skarżącej okres ubezpie-

czenia definiuje art. 6 pkt 14 ustawy. Wynika z niego, że okresy nieopłacania składek

przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. są takimi samymi okresami

jak okresy, za które składki były uiszczane, ponadto z wymienionego przepisu nie

wynika, że okresy nieopłacania składek nie mogą być równe całemu okresowi ubez-

pieczenia. Powódka udowodniła, że przepracowała w gospodarstwie rolnym 44 lata

(ponad 100 kwartałów) i że wobec tego legitymuje się okresem ubezpieczenia wy-

maganym w art. 19 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 6 pkt 14 ustawy.

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji skarżąca podała wystę-

powanie zagadnienia prawnego i potrzeby wyjaśnienia przepisów art. 6 pkt 14, art.

19 ust. 1 i art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w takim

znaczeniu, czy „okresy, za które w myśl przepisów nie istniał obowiązek opłacania

składek, mogą samoistnie stanowić podstawę do przyznania emerytury rolniczej po

spełnieniu przez ubiegającego się pozostałych warunków z art. 19 ust. 1 ustawy”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5

Kasacja ma usprawiedliwione podstawy, gdyż stanowisko Sądu Apelacyjnego,

według którego wnioskodawczyni nie nabyła prawa do emerytury rolniczej, jest

przedwczesne. Przepis art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpiecze-

niu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) sta-

nowi, że emerytura przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia następujące warunki:

1) osiągnął wiek emerytalny, przy czym wiek emerytalny mężczyzny wynosi 65 lat, a

kobiety 60 lat, oraz 2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co

najmniej 100 kwartałów, z uwzględnieniem art. 20 tej ustawy. Stosownie zaś do art.

20 (w jego brzmieniu obowiązującym w dacie zgłoszenia wniosku), do okresów

ubezpieczenia zalicza się - zgodnie z ustępem 1 pkt 2 - okresy prowadzenia gospo-

darstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia

przed dniem 1 stycznia 1983 r. Tak więc, mimo że z art. 6 pkt 11 ustawy wynika, iż

przez „ubezpieczenie emerytalno-rentowe” należy rozumieć ubezpieczenie emerytal-

no-rentowe określone w ustawie, czyli w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r., to art. 19

ust. 1 pkt 1 ustawy dostarcza argumentu na rzecz tezy, że emerytura rolnicza przy-

sługuje również temu ubezpieczonemu, który „podlegał” ubezpieczeniu emerytalno-

rentowemu, to znaczy podlegał obowiązkowi ubezpieczenia kiedykolwiek, zatem

także w przeszłości, a nie tylko obecnie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19

listopada 1993 r., II URN 47/93, OSNCP 1994 nr 5, poz. 117). Wniosek ten doznaje

mocnego wsparcia w treści art. 20 ust. 1 ustawy, który zalicza do wymaganych okre-

sów ubezpieczenia między innymi okres prowadzenia gospodarstwa rolnego lub

pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia przed dniem 1 stycznia

1983 r. (pkt 2), czyli przed uchwaleniem ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolni-

ków i przed jej wejściem w życie.

Podobnie nie można nadać samodzielnego znaczenia art. 6 pkt 14 ustawy,

stanowiącemu, że ilekroć w ustawie jest mowa o „okresach podlegania określonemu

ubezpieczeniu społecznemu” - należy przez to rozumieć tylko takie okresy, za które

opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie,

chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Wbrew za-

patrywaniu skarżącej, przepis ten, zawierający wyjaśnienie zamieszczonego w nim

pojęcia, nie stanowi wystarczającej podstawy materialno-prawnej do wniosku, że

prowadzenie gospodarstwa rolnego lub praca w gospodarstwie rolnym po ukończe-

niu 16 roku życia w okresie (okresach), gdy nie istniał obowiązek opłacania składek,

6

wystarczy do nabycia prawa do emerytury rolniczej. Ocena uprawnień wnioskodaw-

czyni do emerytury rolniczej musi nastąpić na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r., zaś częścią regulacji dotyczącej tej emerytury jest art. 20 ust. 1 pkt 2, który

stanowi, że do okresu ubezpieczenia z art. 19 ust. 1 pkt 2, przewidującego owe (co

najmniej) „sto kwartałów” podlegania ubezpieczeniu społecznemu, zalicza się okresy

„prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym”. Nie ulega

więc wątpliwości, że sam przepis art. 6 pkt 3 ustawy nie wystarczy do uznania, że

czas przepracowany przez wnioskodawczynię w gospodarstwie rolnym przed wpro-

wadzeniem przez ustawę obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne

rolników, tj. przed 1 lipca 1977 r., rodzi uprawnienia emerytalno-rentowe. Okres ten

ma natomiast znaczenie wtedy, gdy można go zaliczyć do okresu ubezpieczenia

przewidzianego w art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi

z dnia 5 maja 1992 r., III AUr 223/92, OSA 1992 nr 9, poz. 49).

Sąd Apelacyjny, uznając za trafną decyzję rolniczego organu emerytalno-ren-

towego odmawiającą stwierdzenia uprawnień wnioskodawczyni do emerytury rolni-

czej, wyszedł z dwóch założeń: po pierwsze - że „jest bezsporne, iż wnioskodaw-

czyni nigdy nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników” i po wtóre - że „wąt-

pliwości budzi również przyjęte przez Sąd I instancji stanowisko, iż wnioskodawczyni

osobiście prowadziła działalność rolniczą”.

Odnosząc się do pierwszej kwestii należy odwołać się do art. 16 ust. 1 ustawy.

Przepis ten stanowi, że ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy

ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha

przeliczeniowego lub dział specjalny. Wyraża więc zasadę, że objęcie rolnika ubez-

pieczeniem społecznym emerytalno-rentowym następuje z mocy prawa. Decyduje o

tym fakt prowadzenia na własny rachunek działalności rolniczej w charakterze posia-

dacza (samoistnego albo zależnego) gospodarstwa rolnego położonego w granicach

Rzeczypospolitej Polskiej (art. 6 pkt 1 ustawy). Niemniej na rolniku, jak na każdej

osobie objętej obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym, ciąży obo-

wiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych nie tylko siebie, ale i innych osób

podlegających ubezpieczeniu w jego gospodarstwie (art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. Nr 137, poz. 887

ze zm. w związku z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz

art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.). Decyzje w sprawach podlegania

ubezpieczeniu wydaje Prezes Kasy Rolniczego ubezpieczenia społecznego bądź

7

upoważnione przez niego osoby (art. 36 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym

rolników). Wymieniona decyzja rodzi obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie

społeczne w wysokości i w terminach wynikających z ustawy, a ponadto określa ro-

dzaj ubezpieczenia, początkową datę podlegania ubezpieczeniu, sposób obliczania

składek kwartalnych itp. (art. 39 ust. 2 i 3 wymienionej ustawy). Nieopłacone w termi-

nie składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, dodatkowa opłata za nieopłace-

nie składek lub opłacenie ich w zaniżonej wysokości i opłata prolongacyjna, nazwane

„należnościami z tytułu składek”, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postę-

powaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 1 i 2

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 52 ust. 1 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników). Należności z tytułu składek ulegają przedaw-

nieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 52 ust. 1 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników).

Jak z przedstawionego uregulowania wynika, podleganie z mocy ustawy

ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu nie ustaje na skutek tego, że rolnik nie opłacał

składek na ubezpieczenie społeczne. Podleganie to istnieje bowiem tak długo, jak

długo chodzi o rolnika w rozumieniu art. 6 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubez-

pieczeniu społecznym rolników. Nieopłacanie składek wpływa natomiast na możli-

wość ustalenia okresu 100 kwartałów, który stosownie do art. 19 ust. 1 ustawy jest

jednym z dwu niezbędnych warunków do powstania prawa do emerytury rolniczej.

Jeżeli zatem wnioskodawczyni przepracowała - jak twierdzi - 44 lata (ponad 100

kwartałów) w gospodarstwie rolnym i z tego faktu wywodzi prawo do emerytury rolni-

czej, to rolniczy organ rentowy powinien przeprowadzić postępowanie o objęcie jej

ubezpieczeniem społecznym, w którym ustali początkową datę podlegania ubezpie-

czeniu, nieprzedawniony okres, za który można domagać się składek, ich wysokość,

a w razie nieopłacenia składek - wystąpić o ich ściągnięcie w drodze postępowania

egzekucyjnego w administracji lub w drodze egzekucji sądowej.

Opisane wyżej postępowanie będzie uzasadnione w wypadku ustalenia, że po

1 lipca 1977 r. wnioskodawczyni prowadziła (współprowadziła) gospodarstwo rolne, a

posługując się wrażeniem ustawowym zawartym w art. 6 pkt 1 ustawy - „prowadziła

działalność rolniczą na własny rachunek jako posiadacz (samoistny albo zależny)

gospodarstwa rolnego”. I to jest druga kwestia, która wymaga rozważenia w sprawie.

8

W uchwale z dnia 1 kwietnia 1992 r., II UZP 7/92 (OSNCP 1992 nr 7-8, poz.

134) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że warunkiem nabycia prawa do emerytury rolniczej na

podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecz-

nym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24) jest osobiste prowadzenie działalności

rolniczej przez osobę ubiegającą się o taką emeryturę, z tym zastrzeżeniem, że nie

musi ono trwać do daty zgłoszenia wniosku. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskar-

żonego wyroku napisał, że jest w sprawie wątpliwe, czy wnioskodawczyni prowadziła

osobiście działalność rolniczą, a wątpliwość tę powziął w związku z tym, że wniosko-

dawczyni „całe życie pracowała na rzecz klasztoru, który dał jej utrzymanie i możli-

wości odrobienia tego, co otrzymała”, wykonując „jako najemna siła” polecenia sióstr

zakonnych i przełożonej. Poza tym po 1977 r. wnioskodawczyni nie przystąpiła do

ubezpieczenia i nie pracowała w gospodarstwie rolnym, co potwierdziła w oświad-

czeniu z dnia 26 marca 2003 r.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego wzbudza poważne zastrzeżenia, przede

wszystkim gdy chodzi o kwestię pracy wnioskodawczyni w gospodarstwie rolnym.

We wniosku z dnia 15 stycznia 2003 r. wszczynającym postępowanie o objęcie rolni-

czym ubezpieczeniem społecznym skarżąca podała, że „zaprzestała prowadzenia

działalności rolniczej” w dniu 14 lutego 2001 r. i jako przyczynę tego stanu rzeczy

podała: „Akt not. [...]”, czyli zdarzenie, w wyniku którego nastąpiło przeniesienie

przez nią prawa współwłasności do nieruchomości na rzecz Krzysztofa L. Z pisem-

nych zeznań świadków Heleny S. i Ireny K. wynika, że wnioskodawczyni pracowała

w gospodarstwie rolnym przy Klasztorze S. w W. od 1 maja 1950 r. do 30 czerwca

1977 r. Jednak złożenie zeznań o przytoczonej treści było następstwem postawienia

tym osobom przez Placówkę Terenową (KRUS) w P. ściśle określonego pytania,

mianowicie, czy Afimia K. pracowała w gospodarstwie rolnym od 1 maja 1950 r. do

30 czerwca 1977 r. Zwracając na to uwagę, nie sposób nie zauważyć, że podany

przez świadków okres pracy wnioskodawczyni zamyka data bezpośrednio poprze-

dzająca wprowadzenie obowiązku płacenia składek na rolnicze ubezpieczenie spo-

łeczne, co może świadczyć o przyjęciu tej daty w celu uniknięcia obowiązku płacenia

składek po tej dacie. Sąd Apelacyjny, uznając jako wątpliwy fakt pracy skarżącej w

gospodarstwie rolnym po 1 lipca 1977 r., powołał się na jej oświadczenie na piśmie z

dnia 26 marca 2003 r., z którego wynika, że „od 1976 r. po ukończeniu 60 lat pod-

upadła na zdrowiu i nie świadczyła pracy w gospodarstwie rolnym”, jednak pominął

okoliczność, że powyższe oświadczenie sporządził obecny właściciel gospodarstwa

9

Krzysztof L., zobowiązany do dożywotniego utrzymania wnioskodawczyni, który

stwierdził zarazem, że „nie zgadza się na żadne ubezpieczenie z okresem wstecz-

nym”. Ponadto z zeznań Jolanty R. i Ireny K. złożonych w postępowaniu przed Są-

dem Okręgowym wynika, że po ukończeniu 80 lat skarżąca nie pracowała już w go-

spodarstwie rolnym (Jolanta R.) oraz że od około 10 lat nie było już jej widać w pracy

w gospodarstwie (Irena K.). Sam Krzysztof L. zeznał, że gdy w 1976 r. po studiach

przejął zarządzanie klasztorem, prowadził hodowlę bydła i uprawiał pasze, wniosko-

dawczyni „pomagała mu przy zbiorze siana, pojeniu owiec i bydła, pracowała także w

dużym ogrodzie”.

W świetle przytoczonych dowodów trafny jest zarzut skarżącej zawarty w ka-

sacji, że wydanie zaskarżonego wyroku nastąpiło z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c.

Sąd Apelacyjny nie rozważył bowiem całego materiału sprawy i pochopnie przyjął, iż

wnioskodawczyni nie prowadziła gospodarstwa rolnego po 1 lipca 1977 r., będąc

jego współwłaścicielką od 1972 r. Słusznie również wnioskodawczyni podniosła w

kasacji, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 328 § 2 k.p.c., ponieważ ustalając odmienny

od Sądu Okręgowego stan faktyczny, nie wyjaśnił, z jakich przyczyn pominął te do-

wody, z których wynikało, że wnioskodawczyni także po dniu 1 lipca 1977 r. praco-

wała w gospodarstwie rolnym.

Reasumując dotychczasowe rozważania, należało dojść do wniosku, że pierw-

szoplanową sprawą wymagającą wyjaśnienia jest kwestia, czy po dniu 1 lipca 1977 r.

wnioskodawczyni prowadziła gospodarstwo rolne w znaczeniu przyjętym w art. 19

ust. 1 w związku z art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W razie

pozytywnego ustalenia tej okoliczności, powinno dojść do przeprowadzenia przez

rolniczy organ rentowy postępowania o objęcie wnioskodawczyni ubezpieczeniem

społecznym rolników i do wydania decyzji, pociągającej za sobą skutki przedsta-

wione we wcześniejszej części uzasadnienia. W przeciwnym zaś wypadku nie byłoby

podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawczyni przysługuje prawo do emerytury rolni-

czej. Nie byłaby bowiem spełniona przesłanka wymagana przepisami art. 19 ust. 1

pkt 2 oraz art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Z tych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39313

§ 1 k.p.c.).

========================================