II UK 102/04

Wyrok z dnia 16 grudnia 2004 r.

II UK 102/04

Do okresu pracy warunkującego nabycie przez nauczyciela akademic-

kiego uprawnienia do wcześniejszej emerytury może być wliczone zatrudnienie

w jednostkach badawczo-rozwojowych jedynie na stanowisku pracownika nau-

kowego.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn,

Andrzej Kijowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2004 r.

sprawy z wniosku Józefa P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działowi w W. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro-

kiem z dnia 10 marca 2004 r., po rozpoznaniu sprawy z wniosku Józefa P. przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W., na skutek apelacji organu

rentowego od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Warszawie z dnia 3 marca 2003 r. [...], zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie

wnioskodawcy od decyzji organu rentowego, odmawiającego ubezpieczonemu

prawa do wcześniejszej emerytury. Sąd pierwszej instancji, ustalając prawo do tego

świadczenia zaliczył wnioskodawcy do okresu pracy w szkolnictwie wyższym okres

zatrudnienia w Instytucie Badań Edukacyjnych od dnia 1 lutego 1994 r. do dnia 31

stycznia 1995 r. W motywach swego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy podniósł, że

wnioskodawca został skierowany do Instytutu Badań Edukacyjnych jako wieloletni

mianowany nauczyciel akademicki ze stopniem naukowym doktora nauk humani-

stycznych. Jego praca polegała na opracowywaniu zreformowanych programów na-

2

uczania. W ocenie Sądu Okręgowego, w świetle art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 12 wrze-

śnia 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) uzasadnione

było przyjęcie, że wnioskodawca pracował jako mianowany nauczyciel akademicki i z

tego tytułu nie może ponosić ujemnych konsekwencji w sferze uprawnień do uprzy-

wilejowanej (wcześniejszej) emerytury.

Apelację od tego wyroku złożył organ rentowy, zarzucając naruszenie art. 112

ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, polegające na uznaniu pracy wnioskodawcy w

Instytucie Badań Edukacyjnych jako okresu pracy w charakterze nauczyciela akade-

mickiego.

W ocenie Sądu Apelacyjnego apelacja zasługiwała na uwzględnienie, albo-

wiem w sprawie należało zastosować uregulowania zawarte w ustawie z dnia 25

lipca 1985 r. o jednostkach badawczo - rozwojowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r.,

Nr 33, poz. 388 ze zm.). Stosownie do jej art. 33 ust. 1 i art. 34 ust. 1 pracownikami

naukowymi są osoby zatrudnione na stanowisku profesora, docenta, adiunkta, asy-

stenta, bibliotekarza dyplomowanego oraz dyplomowanego pracownika dokumentacji

naukowej i tylko do nich stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące pracowników

naukowych w szkołach wyższych (art. 42 ustawy). Tymczasem wnioskodawca był

zatrudniony na stanowisku głównego specjalisty, a zatem był pracownikiem badaw-

czo - technicznym (art. 44 ust. 1 pkt. 1 ustawy o jednostkach badawczo - rozwojo-

wych). Prowadzi to do wniosku, że nie spełnił on przesłanki dwudziestoletniego za-

trudnienia w szkolnictwie lub instytucjach naukowych.

Kasację od powyższego wyroku złożył wnioskodawca, zarzucając naruszenie

prawa materialnego, to jest art. 112 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym wyrażają-

ce się w jego błędnej wykładni polegającej na uznaniu, że praca w Instytucie Badań

Edukacyjnych nie miała charakteru pracy w szkolnictwie lub w instytucjach nauko-

wych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja podlega oddaleniu ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy okres pracy w Instytucie

Badań Edukacyjnych może być kwalifikowany jako okres pracy w instytucji naukowej

w rozumieniu przepisu art. 112 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, uprawniający

do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury. Bezsporne było, że wnioskodawca

3

udowodnił 18 lat, 11 miesięcy i 8 dni pracy w szkolnictwie wyższym. Nie uwzględnio-

no zaś okresu zatrudnienia od dnia 1 lutego 1994 r. do dnia 31 stycznia 1995 r. w

Instytucie Badań Edukacyjnych. Prawny status tej instytucji reguluje ustawa o jed-

nostkach badawczo - rozwojowych. Wskazany Instytut był zatem objęty zakresem

regulacji powołanej ustawy, co nie zmienia jednak faktu, że rozważenia wymaga, czy

uprawniony do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 112 ust. 2 ustawy o szkol-

nictwie wyższym nabywa to prawo bez względu na rodzaj pracy, jaki wykonywał w

instytucji naukowej, czy też powinno być to zatrudnienie, które pokrywa się - przy-

najmniej w części - z charakterem pracy nauczyciela akademickiego. Uprawnienie do

przejścia na emeryturę w obniżonym wieku nie przysługuje wyłącznie tej grupie za-

wodowej. Przewidziane jest ono również dla nauczycieli, zatrudnionych na podstawie

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r.

Nr 118, poz. 1112 ze zm.), a także dla innych grup zawodowych, wskazanych w art.

32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Wspólną

cechą tych regulacji jest uzależnienie nabycia prawa do wcześniejszego świadczenia

emerytalnego od wykonywania określonego rodzaju pracy przez czas wskazany w

ustawie. Ustawodawca nie nawiązuje zatem do miejsca zatrudnienia, ale do jego

charakteru. Oznacza to, że w przypadku nauczyciela akademickiego, powinien on

wykazać dwudziestoletni okres pracy, który przynajmniej w części powinien się po-

krywać z zakresem czynności określonych w rozdziale 3 ustawy o szkolnictwie wyż-

szym, a w szczególności z jej art. 99 ust. 1, zgodnie z którym pracownicy naukowo -

dydaktyczni obowiązani są prowadzić badania naukowe, rozwijać twórczość nauko-

wą albo artystyczną oraz podnosić swoje kwalifikacje, kształcić studentów oraz in-

nych uczestników studiów i kursów. Aby zatem uznać pracę wnioskodawcy w Insty-

tucie za pracę uprawniającą do nabycia wcześniejszego uprawnienia emerytalnego,

musiałby on wykonywać przynajmniej jedną z wyżej wymienionych czynności. Tym-

czasem wnioskodawca był zatrudniony w Instytucie Badań Edukacyjnych na stano-

wisku głównego specjalisty inżynieryjno - technicznego i zajmował się opracowywa-

niem zreformowanych programów nauczania, czego nie można zaliczyć do pracy

naukowej, mimo że bez wątpienia był on osobą posiadającą wysokie kwalifikacje

zawodowe. Zgodnie z art. 33 ust. 1 i art. 34 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo -

rozwojowych pracownikami naukowymi są osoby zatrudnione na stanowisku: profe-

sora, docenta, adiunkta, asystenta, bibliotekarza dyplomowanego oraz dyplomowa-

4

nego pracownika dokumentacji naukowej i tylko do nich na podstawie art. 42 ustawy

stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące pracowników naukowych w szkołach

wyższych. Rodzaj pracy wykonywanej przez wnioskodawcę nie pozwala również na

przyjęcie, że w zakresie jego obowiązków mieściły się pozostałe czynności wskaza-

ne w art. 99 ust. 1 pkt. 2 i 3 ustawy o szkolnictwie wyższym, co sprawia, że jego ka-

sacja - jako nieuzasadniona - podlegała oddaleniu.

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

========================================