II CK 330/04

Wyrok z dnia 5 stycznia 2005 r., II CK 330/04

Złożenie przez kupującego – w toku sprawy o zapłatę ceny –

oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy sprzedaży nie jest zarzutem w

rozumieniu art. 568 § 3 k.p.c.

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Marian Kocon

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego O. przeciwko Jerzemu K. o

zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 5 stycznia 2005 r.

kasacji pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 lutego

2003 r.

oddalił kasację i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1200 zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Poznaniu nakazem zapłaty z dnia 18 kwietnia 2001 r.

wydanym w postępowaniu nakazowym orzekł, że pozwany Jerzy K. ma zapłacić

powodowi Jerzemu O. kwotę 36 339,14 zł z ustawowymi odsetkami. Bezsporne

jest, że kwota ta stanowi niezapłaconą część ceny za centralę klimatyzacyjną

kupioną przez pozwanego od powoda.

W dniu 11 maja 2001 r. pozwany wniósł zarzuty od nakazu zapłaty. Podniósł,

że dostarczone mu częściami urządzenie dotknięte było istotną wadą w postaci

braku certyfikatu i aprobaty technicznej, bez których nie jest możliwy montaż. Wada

nie została usunięta, mimo że wielokrotnie zwracał się o nadesłanie koniecznych

dokumentów. Oświadczył, że na podstawie art. 560 § 1 i 2 k.p.c. odstępuje od

umowy.

Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2002 r. Sąd Okręgowy utrzymał w całości nakaz

zapłaty, podkreślając, że sprawa miała charakter gospodarczy, a ponadto toczyła

się w trybie postępowania nakazowego. W związku z tym wskazał, że zgodnie z art.

493 k.p.c. pismo zawierające zarzuty powinno zawierać wszystkie zarzuty, zarówno

formalne jak i merytoryczne, okoliczności faktyczne i dowody, które te zarzuty

uzasadniają. Również tylko w tym piśmie pozwany może zgłosić zarzut potrącenia.

Zgodnie z art. 568 § 1 i 3 k.c., uprawnienia z rękojmi za wady fizyczne

wygasają po upływie roku licząc od dnia, w którym rzecz została kupującemu

wydana, zarzut z rękojmi może być podniesiony, także po upływie tego terminu,

jeżeli przed jego upływem kupujący zawiadomił sprzedawcę o wadzie. Sąd przyjął,

że skoro ostatnia część składowa urządzenia klimatyzacyjnego została wydana w

dniu 23 marca 2000 r., to dla zachowania uprawnień z rękojmi czynności

kupującego powinny być dokonane do dnia 23 marca 2001 r. Sąd uznał, że wbrew

obowiązkowi wynikającemu z art. 6 k.c. pozwany nie udowodnił złożenia reklamacji

powodowi, w szczególności doręczenia mu pisma z dnia 3 kwietnia 2000 r., na

które powoływał się w zarzutach.

W tym stanie Sąd Okręgowy uznał oświadczenie pozwanego o odstąpieniu od

umowy za bezskuteczne, a w konsekwencji za bezprzedmiotowe okoliczności

faktyczne, które mogły to oświadczenie uzasadniać. Jako bezpodstawne ocenił

twierdzenia pozwanego że powód, nie dostarczając koniecznych dokumentów,

podstępnie wprowadził go w błąd. Podkreślił, że powód jako podmiot profesjonalnie

zajmujący się montażem urządzeń klimatyzacyjnych powinien wiedzieć, czy dane

urządzenie potrzebuje aprobaty technicznej. Zważywszy zaś, że pozwany płacił

należności z faktury także po terminie, w którym rzekomo wzywał do usunięcia

wady, Sąd ocenił zarzut jako podniesiony na użytek procesu.

Apelację pozwanego od powyższego wyroku Sąd Apelacyjny w Poznaniu

oddalił wyrokiem z dnia 27 lutego 2003 r., przyjmując za własne ustalenia faktyczne

Sądu pierwszej instancji i uznając za prawidłową ocenę tego Sądu, że wobec

niezachowania przez pozwanego terminów przewidzianych w art. 568 § 1 i 3 k.c.

wygasły jego uprawnienia z rękojmi. Z powołaniem się na art. 381 k.p.c. Sąd

Apelacyjny pominął dołączone do apelacji pismo z dnia 3 kwietnia 2000 r.,

zawierające na drugiej stronie dane o dacie i sposobie jego przesłania, gdyż dowód

ten mógł być przedstawiony przez pozwanego przed Sądem pierwszej instancji.

Roczny termin do skorzystania z uprawnień z rękojmi bądź zawiadomienia

sprzedawcy o wadzie upłynął z dniem 23 marca 2001 r. Ze względu na upływ tego

terminu bezprzedmiotowe było powołanie się przez pozwanego na rozprawie w dniu

28 marca 2002 r. na nową wadę, polegającą na braku obudowy zewnętrznej

urządzenia klimatyzacyjnego.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że w

okolicznościach sprawy nie zachodziło podstępne zatajenie wady przez

sprzedawcę. Pozwany powoływał się na wady jawne, widoczne przy odbiorze, a

najdalej przy montażu urządzenia, co nastąpiło na przełomie marca i kwietnia

2000 r., przy czym nie mogło być obojętne, że przedmiotowa sprzedaż odbyła się

między przedsiębiorcami profesjonalnie zajmującymi się urządzeniami

klimatyzacyjnymi. (...)

W sprzeczności z tą oceną nie stoi treść powoływanego w apelacji art. 26 ust.

1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. o badaniach i certyfikacji (Dz.U. Nr 55, poz. 250

ze zm.), rzecz bowiem nie w tym, kogo obciążał obowiązek wykazania i

dostarczenia aprobaty technicznej i certyfikatu, ale w tym, czy przy przyjęciu, że

obowiązek ten obciążał powoda, fakt niedostarczenia koniecznych dokumentów

mógł on podstępnie zataić i to w sytuacji, w której podstawy ich wystawiania

określają przepisy wymienionej ustawy i aktów wykonawczych do ustawy z dnia 2

lipca 1994 r. – Prawo budowlane (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze

zm.). Z ogólnie dostępnych źródeł wiedzy pozwany jako trudniący się zawodowo

montażem urządzeń w obiektach budowlanych, co najmniej powinien znać

wymagania jakie powinno spełniać kupione przez niego urządzenie.

W kasacji powód zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art.

566 § 1, art. 560 § 1 i 2 oraz art. 568 § 1 k.c. przez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny

za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji pomimo rażącego

naruszenia przez ten Sąd wymienionych przepisów polegającego na pominięciu

merytorycznego badania zgłoszonego przez pozwanego zarzutu z tytułu rękojmi

oraz art. 26 ust. 1 ustawy o badaniach i certyfikacji przez błędną wykładnię tego

przepisu i na tej podstawie przyjęcie, że pozwany jako trudniący się zawodowo

montażem urządzeń w obiektach budowlanych co najmniej powinien znać

wymagania, jakie powinno spełniać kupione urządzenie, gdy wymieniony przepis

wyraźnie nakłada obowiązek dostarczenia certyfikatu i aprobaty na sprzedawcę.

W kasacji podniesiono także zarzut naruszenia przepisów postępowania, a

mianowicie art. 381 k.p.c. przez potraktowanie jako nowy dowód pisma z dnia 3

kwietnia 2000 r., zawierającego reklamację, pomimo że pozwany w zarzutach od

nakazu zapłaty powoływał się na to pismo, załączając jego kserokopię do zarzutów,

a ponadto naruszenie art. 496 k.p.c. przez pominięcie przez Sądy obu instancji

niedopuszczalnego przekształcenia podmiotowego pozwu dokonanego przez

pełnomocnika powoda w piśmie procesowym z dnia 28 grudnia 2001 r., w którym

podkreślono, że pozwany uznał dług pomimo braku takiego dowodu w drugiej fazie

postępowania nakazowego, co skutkuje przekazaniem sprawy do postępowania

zwykłego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący nie kwestionuje, że nie zapłacił powodowi części ceny za kupione od

niego urządzenie klimatyzacyjne w kwocie zasądzonej wyrokiem Sądu pierwszej

instancji. Obrona jego opiera się na tym, że z powodu wady kupionej rzeczy

odstąpił od umowy sprzedaży. Trzeba więc przede wszystkim rozważyć, czy

odstąpienie pozwanego od umowy mogło być skuteczne.

Uprawnienie kupującego do odstąpienia od umowy jest jednym z

przewidzianych w art. 560 § 1 k.c. uprawnień z tytułu rękojmi za wady. Jest to

prawo kupującego do jednostronnego doprowadzenia mocą tylko swojego

oświadczenia woli do ustania umowy sprzedaży. Nie jest to jednak prawo, które

może być realizowane bez względu na upływ czasu. Stosownie do art. 568 § 1 k.c.,

uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne wygasają po upływie roku licząc od

dnia, w którym rzecz została kupującemu wydana, a według art. 576 § 1 k.c.

uprawnienia z tytułu rękojmi za wady prawne rzeczy sprzedanej wygasają z

upływem roku od chwili, gdy kupujący dowiedział się o istnieniu wady. Zgodnie z

definicją zawartą w art. 556 § 2 k.c., wada prawna istnieje wówczas, jeżeli rzecz

sprzedana stanowi własność osoby trzeciej albo jest obciążona prawem osoby

trzeciej. W konkretnej sprawie było bezsporne, że sprzedane pozwanemu przez

powoda urządzenie klimatyzacyjne nie stanowi własności osoby trzeciej ani nie jest

obciążone prawem osoby trzeciej, zatem o wadzie prawnej w ogóle nie może być

mowy.

Z niekwestionowanych w kasacji ustaleń wynika, że ostatnia część składowa

urządzenia klimatyzacyjnego została wydana pozwanemu w dniu 23 marca 2000 r.

Oświadczenie o odstąpieniu od umowy powód złożył dopiero w dniu 11 maja

2001 r., jednocześnie z zarzutami od nakazu zapłaty, a więc po upływie rocznego

terminu przewidzianego w art. 568 § 1 k.c.

Przepisy art. 568 § 2 i § 3 k.c. ustanawiają dwa wyjątki od zasady wygaśnięcia

uprawnień z tytułu rękojmi na skutek upływu terminów wymienionych w art. 568 § 1

k.c. Pierwszy wyjątek zachodzi, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę. W takim

wypadku upływ terminów z art. 568 § 1 k.c. nie wyłącza wykonania uprawnień z

tytułu rękojmi. jednakże do przyjęcia podstępnego zatajenia wady nie wystarcza

wiedza sprzedawcy o wadzie i niepoinformowanie o tym kupującego. Podstępne

zatajenie wymaga umyślności, działania sprzedawcy, które może przejawiać się w

maskowaniu wady lub udzielaniu kupującemu zapewnienia, że rzecz nie jest

wadliwa. Żadnej z tych okoliczności pozwany nie próbował nawet wykazać, więc za

trafne należy uznać stanowisko Sądu Apelacyjnego, że powodowi nie można

przypisać podstępnego zatajenia wady sprzedanej rzeczy oraz że art. 568 § 2 k.c.

nie ma zastosowania.

Chybiony jest zarzut kasacji naruszenia art. 26 ust. 1 ustawy o badaniach

certyfikacji przez błędną jego wykładnię. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku

wskazuje, że Sąd Apelacyjny nie dokonywał wykładni tego przepisu, lecz stwierdził

tylko, że jeżeli nawet z wymienionego przepisu wynika, iż powoda jako sprzedawcę

obciążał obowiązek dostarczenia aprobaty technicznej i certyfikatu, nie oznacza to,

że niedostarczenie tych dokumentów zostało przez powoda podstępnie zatajone.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego jest logiczne i trafne.

Drugi wyjątek od zasady wygaśnięcia uprawnień z tytułu rękojmi za wady

fizyczne z upływem terminów określonych w art. 568 § 1 k.c. przewidziany został w

art. 568 § 3 k.c., zgodnie z którym przepisem zarzut z tytułu rękojmi może być

podniesiony także po upływie terminów przewidzianych w art. 568 § 1 k.c., jeżeli

przed ich upływem kupujący zawiadomił sprzedawcę o wadzie. Sądy obu instancji

uznały, że oświadczenie pozwanego o odstąpieniu od umowy zamieszczone w

zarzutach od nakazu zapłaty nie może być skuteczne, gdyż pozwany nie wykazał,

iż przed upływem terminu wygaśnięcia uprawnień z tytułu rękojmi zawiadomił

powoda o wadzie. W ocenie obu Sądów, dopuszczalne jest co do zasady złożenie

oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy przez kupującego po wygaśnięciu

uprawnień z rękojmi (art. 568 § 1 k.c.) jako zarzutu (art. 568 § 3 k.c.).

Sąd Najwyższy nie podziela powyższego stanowiska. Oświadczenie woli o

odstąpieniu od umowy ma charakter kształtujący, a w jego wyniku umowa

sprzedaży przestaje istnieć. Jest to skutek wykraczający poza ramy zarzutu.

Powstałby nowy układ stosunków między stronami, także poza toczącym się

procesem, wynikający chociażby z obowiązku wzajemnego zwrotu świadczeń.

Dlatego, zdaniem Sądu Najwyższego, złożenie oświadczenia woli o odstąpieniu od

umowy nie może być uznane za zarzut w rozumieniu art. 568 § 3 k.c. Wynikające z

rękojmi uprawnienie kupującego do złożenia takiego oświadczenia woli wygasa z

upływem terminów określonych w art. 568 § 1 k.c., z wyjątkiem wymienionym w art.

art. 568 § 2 k.c.

W związku z tym stanowiskiem nie może być zasadny zarzut naruszenia art.

381 k.p.c., gdyż ewentualne naruszenie tego przepisu w sposób wskazany przez

skarżącego nie mogłoby mieć wpływu na wynik sprawy. Dowód z pisma z dnia 3

kwietnia 2000 r., które miało zawierać zawiadomienie o wadzie, nie ma znaczenia

dla rozstrzygnięcia sprawy. (...)

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku (art.

39312

k.p.c.).