I UK 91/04

Wyrok z dnia 12 stycznia 2005 r.

I UK 91/04

Okres bezrobocia, o jakim stanowi art. 6 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest - stosownie do jej art.

38 - okresem zaliczalnym do okresów pracy górniczej także wówczas, gdy nie

był bezpośrednio poprzedzony pracą górniczą lub z nią równorzędną.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie: SN Maria Tyszel (spra-

wozdawca), SA Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2005 r.

sprawy z wniosku Henryka M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działowi w C. o emeryturę górniczą, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 listopada 2003 r. [...]

o d d a l i ł kasację

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-

kiem z dnia 18 listopada 2003 r. [...] oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecz-

nych w Chorzowie od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2002 r. [...], zmieniającego decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w C. z 29 marca 2001 r. i przyznającego ubez-

pieczonemu Henrykowi M. prawo do górniczej emerytury od dnia 1 lutego 2001 r.

Do okresów pracy górniczej uwzględnionych przez organ rentowy, Sąd pierw-

szej instancji na poczet uprawnień do górniczej emerytury zaliczył wnioskodawcy

dodatkowo okres 6 miesięcy i 8 dni pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz po-

szczególne miesiące, w których przepracował pod ziemią nie mniej niż połowę dnió-

wek. Łącznie Sąd uwzględnił 2 miesiące i 3 dni z okresu pracy wnioskodawcy w PGU

„F." oraz 11 miesięcy, 20 dni - pracy w PRMUG „T." i uznał, że wykazał on 25 lat, 6

2

dni pracy górniczej, a ponieważ bezsporne jest, że spełnił pozostałe warunki usta-

wowe do powstania prawa do górniczej emerytury, przyznał mu prawo do tego

świadczenia.

Sąd Apelacyjny, akceptując w zasadzie ustalenia faktyczne stanowiące pod-

stawę wyroku zaskarżonego apelacją, dokonał „matematycznej korekty" uwzględnio-

nych miesięcy pracy górniczej wnioskodawcy, która jednak nie miała istotnego

wpływu na rozstrzygnięcie. Wskazaną podstawę prawną wyroku uznał za trafną.

Kasację od tego wyroku złożył pełnomocnik organu rentowego, wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wyroku Sądu Okręgowego w Gliwi-

cach z dnia 19 kwietnia 2002 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu. Podstawę kasacji stanowił zarzut naruszenia prawa material-

nego przez błędną wykładnię art. 38 ustawy o rentach i emeryturach z- Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm., aktualnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353), zwanej dalej ustawą o FUS, w wyniku której nieza-

sadnie przyjęto, że okres pobierania zasiłków dla bezrobotnych jest okresem zali-

czalnym do pracy górniczej bez względu na charakter pracy poprzedzającej pobiera-

nie zasiłków, a także art. 34 ust. 1 pkt 2 tej samej ustawy poprzez ustalenie, iż

„ubezpieczony spełnia warunek udowodnienia 25 lat pracy górniczej, równorzędnej i

zaliczanej do pracy górniczej w tym co najmniej 5 lat pracy górniczej zgodnie z art.

36 ust. 1 i w konsekwencji błędnie przyznano prawo do emerytury”.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Stosownie do art. 39311

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w grani-

cach kasacji. Granice te wyznaczają przytoczone w niej podstawy, skonkretyzowane

zarzutami, ich uzasadnieniem oraz jej wnioskami, co w niniejszej sprawie oznacza

ograniczenie rozpoznania do oceny zasadności podniesionych zarzutów.

Wnoszący kasację upatruje naruszenia art. 38 ustawy o FUS w jego błędnej

wykładni, bowiem Sąd Apelacyjny wyraził pogląd, że każdy okres pobierania zasiłku

dla bezrobotnych, o jakim stanowi art. 6 ust. 2 pkt 6 ustawy o FUS, jest - na podsta-

wie tego przepisu - okresem zaliczalnym do okresów pracy górniczej. Zdaniem kasa-

cji, okres bezrobocia jest zaliczalny tylko wówczas, jeśli był bezpośrednio poprze-

dzony pracą górniczą. Pogląd ten nie znajduje uzasadnienia w treści tych przepisów.

W myśl art. 38 ustawy o FUS, za okresy zaliczalne do pracy górniczej uważa się

3

tylko wskazane w nim niektóre okresy wymienione w jej art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 7 z

następującym zastrzeżeniem: „z tym że przez zatrudnienie, o którym mowa w tych

przepisach, uważa się pracę górniczą oraz pracę równorzędną z pracą górniczą

określone w art. 36 ust. 1 lub ust. 3, wykonywane co najmniej w połowie wymiaru

czasu pracy." Konstrukcja gramatyczna tego przepisu uprawnia wniosek, że ustawo-

dawca w sposób zamierzony wyodrębnił trzy grupy okresów wymienionych w art. 6 i

7, a mianowicie: 1) okresy nie podlegające zaliczeniu do okresów pracy górniczej, 2)

okresy zaliczalne do niej oraz 3) okresy zaliczalne pod warunkiem, że nastąpiły bez-

pośrednio po zakończeniu pracy górniczej lub równorzędnej z tą pracą. W przepi-

sach wymienionych w art. 38 w związku z omawianym art. 6 ust. 2 ustawy o FUS,

wymaganie uprzedniego zatrudnienia przewidziane jest w punktach dotyczących za-

trudnienia młodocianych na obszarze Państwa Polskiego na warunkach określonych

w przepisach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r. (pkt 3), oraz „niewyko-

nywania pracy po ustaniu zatrudnienia, jeżeli za te okresy na podstawie przepisów

Kodeksu pracy zostało wypłacone wynagrodzenie lub odszkodowanie" (pkt 5), nato-

miast nie przewiduje tego warunku pkt 6 odnoszący się do: „czasowego pozostawa-

nia bez pracy na obszarze Państwa Polskiego z powodu niemożności jej otrzymania

lub niemożności podjęcia szkolenia zawodowego, w tym okresy pobierania zasiłków

z funduszu aktywizacji zawodowej, zasiłków dla bezrobotnych oraz zasiłków szkole-

niowych wypłaconych z Funduszu Pracy"

Za trafnością tego poglądu przemawia też wykładnia historyczna. Przypo-

mnieć trzeba, że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 1983 r.

okresami zaliczalnymi do okresów zatrudnienia były „okresy bezrobocia przed Wy-

zwoleniem udowodnione dokumentami" (ostatnio - art. 10 pkt 13 ustawy z dnia 23

stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin

- Dz.U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), który poprzez art. 3 pkt 2 wówczas obowiązującej

ustawy z 28 maja 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity

tekst: Dz.U. z 1968 r. Nr 3, poz. 19 ze zm.) miał zastosowanie do górników. Poglądy

ukształtowane wówczas w praktyce sądów ubezpieczeń społecznych i orzecznictwie

byłego Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, nie budziły wątpliwości. Również organ

rentowy akceptował stanowisko, że istnienie ścisłego związku czasowego pomiędzy

zaprzestaniem pracy górniczej a bezrobociem było warunkiem zaliczenia tego okresu

na poczet uprawnień do górniczych świadczeń emerytalno-rentowych tylko w odnie-

sieniu do tak zwanych „turnusów", jak powszechnie nazywano terminowe (z reguły -

4

kilkutygodniowe) zwolnienia z pracy górniczej, powodowane okresowym ogranicze-

niem wydobycia, po których zwolniony górnik powracał do pracy. Natomiast dłuższe

okresy bezrobocia, niezakończone powrotem do dotychczasowej pracy, były okre-

sami zaliczalnymi na poczet uprawnień do świadczeń górniczych nie tylko wówczas,

gdy następowały bezpośrednio po zaprzestaniu pracy górniczej, lecz także wówczas,

gdy przypadały po zwolnieniu z zatrudnienia podjętego po zwolnieniu z zatrudnienia

górniczego przez pracodawcę.

Skład orzekający nie akceptuje przedstawionej w kasacji wykładni art. 6 ust. 2

pkt 6 ustawy o FUS ponieważ jest ona wykładnią rozszerzającą, wprowadzającą do

tego przepisu dodatkowy, pozaustawowy warunek. Odpowiadając na przedstawione

w kasacji zagadnienie prawne Sąd Najwyższy wyraża pogląd, że okres bezrobocia, o

jakim stanowi art. 6 ust. 2 pkt 6 ustawy w FUS, jest - stosownie do jej art. 38 - okre-

sem zaliczalnym do okresów pracy górniczej także wówczas, gdy nie był bezpośred-

nio poprzedzony pracą górniczą lub z nią równorzędną.

Drugi z podniesionych w kasacji zarzutów, zarzut naruszenia art. 34 ust. 1 pkt

2 ustawy o FUS „poprzez ustalenie, iż ubezpieczony spełnia warunek udowodnienia

25 lat pracy górniczej" nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Sąd Najwyższy wielokrot-

nie już wyjaśniał, że: nie ma usprawiedliwionych podstaw kasacja, wniesiona z za-

rzutami naruszenia tylko prawa materialnego (art. 3931

pkt 1 k.p.c.), jeśli jej uzasad-

nienie stanowi polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji (wyrok z

dnia 23 września 1998 r., II UKN 213/98, a także z 5 marca 1997 r. II UKN 9/97,

OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 443) oraz, że wskazanie w kasacji „przez co" doszło w

zaskarżonym orzeczeniu do naruszenia prawa materialnego nie jest samo przez się

konkretyzacją naruszonego przepisu i uniemożliwia weryfikację zasadności podobnie

sformułowanych zarzutów" (OSNAPiUS 1998 nr 3, poz. 91 - notka). Ustalenie, że

ubezpieczony wykazał wymagany okres pracy górniczej jest okolicznością faktyczną,

skoro więc w kasacji nie została przytoczona podstawa z art. 3931

pkt 2 k.p.c. (nie

wykazano, że ustalenie to zostało dokonane z naruszeniem konkretnych przepisów

postępowania), to - stosownie do art. 39311

§ 2 k.p.c. - Sąd Najwyższy jest związany

ustaleniami stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku, nie podlegają one kon-

troli kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze, wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasa-

cyjnych, Sąd Najwyższy na podstawie powołanych przepisów oraz art.39312

k.p.c.

orzekł jak w sentencji wyroku.

5

========================================