II KK 499/04

WYROK DNIA 13 STYCZNIA 2005 R.

II KK 499/04

Określony przepisem art. 502 § 1 k.p.k. górny pułap kary grzywny,

możliwej do wymierzenia w postępowaniu nakazowym, odnosi się nie tylko

do kar jednostkowych orzekanych za poszczególne, zbiegające się prze-

stępstwa, ale również do wymierzanej na ich podstawie kary łącznej.

Przewodniczący: sędzia SN J. Szewczyk.

Sędziowie SN: D. Rysińska (sprawozdawca), F. Tarnowski.

Sąd Najwyższy w sprawie Karoliny M., skazanej z art. 270 § 1 i in.

k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu – w trybie art. 535 § 3

k.p.k. w dniu 13 stycznia 2005 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora

Generalnego od wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 23 czerwca 2004 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze i

sprawę w tym zakresie p r z e k a z a ł do ponownego rozpoznania Są-

dowi Rejonowemu w P.

U Z A S A D N I E N I E

Wniesioną na korzyść skazanej Karoliny M. kasacją, Prokurator Ge-

neralny zaskarżył prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w P. w części do-

tyczącej orzeczenia o karze, stawiając temu wyrokowi zarzut rażącego i

mającego istotny wpływ na treść tego wyroku naruszenia art. 502 § 1

k.p.k., polegającego na wymierzeniu w postępowaniu nakazowym kary

2

grzywny w rozmiarze 150 stawek dziennych – orzeczonej powyżej górnej

granicy kary określonej w tym przepisie. Na tej podstawie wniósł o uchyle-

nie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do

ponownego rozpoznania.

Rozważając kasację na posiedzeniu odbytym w trybie określonym

przepisem art. 535 § 3 k.p.k., Sad Najwyższy stwierdził, że wniesiona ka-

sacja jest oczywiście zasadna.

W niniejszym postępowaniu Sąd Rejonowy w P. wydał w dniu 23

czerwca 2004 r. wyrok nakazowy, skazując Karolinę M. za dwa przestęp-

stwa:

I. kwalifikowane z art. 270 § 1 k.k. i art. 272 k.k. w zw. 11 § 2 k.k., za które

– na podstawie art. 272 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. i przy zastosowaniu art.

58 § 3 k.k. – wymierzył jej karę 100 stawek dziennych grzywny, licząc po

20 zł za jedną stawkę;

II. kwalifikowane z art. 18 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. i art. 272 k.k.

w zw. z art. 11 § 2 k.k. , za które – na tej samej podstawie prawnej – wy-

mierzył jej karę 100 stawek dziennych, licząc po 15 zł za jedną z nich.

Biorąc za podstawę wskazane kary jednostkowe, Sąd Rejonowy wy-

mierzył Karolinie M. jedną karę łączną grzywny w wysokości150 stawek

dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20 zł.

Analiza treści przytaczanego wyroku prowadzi zatem do wniosku, że

zapadł on z rażącym naruszeniem wskazanego w kasacji przepisu art. 502

§ 1 k.p.k. Skoro Sąd Rejonowy orzekał w trybie określonym przepisami

Rozdziału 53 Kodeksu postępowania karnego, regulującego postępowanie

nakazowe, to wydając orzeczenie w zakresie kary winien mieć na uwadze

dyspozycję wskazanej normy art. 502 § 1 k.p.k., określającej nie tylko ro-

dzaj możliwej do wymierzenia, w trybie tego postępowania, kary (ograni-

czenia wolności lub grzywny), ale również jej rozmiar. Z normy tej jasno

bowiem wynika, że wyrokiem nakazowym można orzec karę grzywny w

3

wysokości nieprzekraczającej 100 stawek dziennych (lub 200 000 zł w wy-

padku kwotowego jej określenia w przepisie). Tymczasem, orzekając wo-

bec Karoliny M. grzywnę, Sąd Rejonowy wprawdzie nie wykroczył poza

wskazaną granicę przy wymiarze kar jednostkowych tego rodzaju, jednak

dopuszczalny wymiar kary złamał w sposób rażący, kształtując wysokość

kary łącznej. Nie może zaś ulegać wątpliwości, że określony przepisem art.

502 § 1 k.p.k. górny pułap kary grzywny, możliwej do wymierzenia w po-

stępowaniu nakazowym, odnosi się nie tylko do kar jednostkowych orzeka-

nych za poszczególne, zbiegające się przestępstwa, ale również do wymie-

rzanej na ich podstawie kary łącznej. W przeciwnym bowiem razie, wynika-

jące ze wskazanej normy ograniczenie miałoby charakter wyłącznie iluzo-

ryczny, co przeczyłoby zasadom orzekania w trybie postępowania nakazo-

wego. Postępowanie to wszak dotyczy tylko takich spraw (podlegających

rozpoznaniu w trybie uproszczonym), w których przeprowadzenie rozprawy

nie jest konieczne m.in. z uwagi na to, że wystarczającą reakcją na prze-

stępstwo jest orzeczenie kary ograniczenia wolności lub grzywny w wyzna-

czonych granicach (por. m.in. treść art. 500 k.p.k.). Nie do przyjęcia byłoby

zatem uznanie, że ostateczny wymiar grzywny za całość przestępnego

działania, będącego przedmiotem osądu w postępowaniu nakazowym,

mógłby przewyższyć (nawet przecież wielokrotnie) wskazaną w art. 502 § 1

k.p.k. granicę wymiaru tej kary – bez przeprowadzenia rozprawy. Za taką

interpretacją przemawia zresztą w sposób oczywisty analiza językowa tego

przepisu. Skoro stanowi on, że wyrokiem nakazowym można orzec grzyw-

nę w wysokości nieprzekraczającej wskazanego tą normą pułapu, to sfor-

mułowanie to jasno wskazuje na całkowitą niedopuszczalność wymierzenia

tym wyrokiem grzywny wyższej, niezależnie od tego, czy zawiera on roz-

strzygnięcie o karze za jedno, czy za więcej zbiegających się przestępstw,

gdyż treść przepisu nie zawiera jakiegokolwiek w tym zakresie rozróżnienia

czy odstępstwa. Wydając wyrok nakazowy, sąd winien więc respektować

4

wskazane ograniczenie w pełnym zakresie, zaś w wypadku stwierdzenia,

że kara łączna, orzekana stosownie do ustawowych dyrektyw jej wymiaru,

miałaby wykroczyć poza granice jej orzekania dopuszczalne w trybie naka-

zowym, winien ocenić, że sprawa nie kwalifikuje się do postępowania na-

kazowego [(por.: J. Grajewski w: J. Grajewski, L. K. Paprzycki, M. Plachta:

Kodeks postępowania karnego, Komentarz, Kraków 2003, t. II, s. 218; R.A.

Stefański w: Z. Gostyński (red.): Kodeks postępowania karnego, Komen-

tarz, Warszawa 2004, t. III, s. 428)].

W świetle powyższego należy stwierdzić, że wyrok Sądu Rejonowego

w zaskarżonej części ostać się nie może, albowiem omawiane, rażące na-

ruszenie normy art. 502 § 1 k.p.k. miało bezpośredni, istotny wpływ na

treść orzeczenia o łącznej karze grzywny, a mogło mieć także istotny

wpływ na treść orzeczeń o karach jednostkowych wymierzonych Karolinie

M. za poszczególne przestępstwa, skoro Sąd Rejonowy, tracąc z pola wi-

dzenia kwestie związane z wymiarem kary łącznej, uznał jednak za do-

puszczalne wyrokowanie w trybie nakazowym. Nie można więc wykluczyć,

że uwzględnienie przez Sąd tych kwestii mogłoby również zmienić per-

spektywę spojrzenia przezeń na wymiar poszczególnych kar jednostko-

wych, będących następnie podstawą wymiaru kary łącznej – w wysokości

niewykraczającej poza granicę wskazaną przepisem art. 502 § 1 k.p.k.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.