II UK 122/04

Wyrok z dnia 13 stycznia 2005 r.

II UK 122/04

Urlop bezpłatny udzielony nauczycielowi przez szkołę na pełnienie z wy-

boru funkcji burmistrza lub jego zastępcy nie podlega na podstawie art. 1741

§

2 k.p. wliczeniu do okresu pracy w szczególnym charakterze nauczyciela, wa-

runkującego uprawnienie do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 88 ust.

1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z

2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.). To samo dotyczy okresu odbywania wojsko-

wego przeszkolenia studentów zgodnie z § 4 uchwały Nr 135 Rady Ministrów z

dnia 31 maja 1974 r. w sprawie szczególnych uprawnień osób objętych szkole-

niem wojskowym studentów (M.P. Nr 22, poz. 128).

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata

Gudowska, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2005 r.

sprawy z wniosku Henryka J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działowi w W. o prawo do emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku

Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 4 lutego 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu, po roz-

poznaniu sprawy z wniosku Henryka J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w W., wyrokiem z dnia 4 lutego 2004 r. [...] oddalił apelację wnio-

skodawcy od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we

Wrocławiu z dnia 6 listopada 2001 r. [...], oddalającego odwołanie ubezpieczonego

od decyzji organu rentowego z dnia 2 października 2000 r., na podstawie której od-

mówiono mu ustalenia prawa do nauczycielskiej emerytury z powodu nieposiadania

20-letniego okresu pracy w charakterze nauczyciela.

2

W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny przejął jako własne ustale-

nia faktyczne poczynione w postępowaniu w pierwszej instancji, za wyjątkiem ustale-

nia dotyczącego okresu ostatniego zatrudnienia wnioskodawcy, które dotyczyło

okresu od dnia 9 października 1999 r. do dnia 23 czerwca 2000 r., a nie - jak przyjął

Sąd pierwszej instancji - od dnia 9 października 1999 r. do dnia 23 marca 2000 r.

Sąd Apelacyjny podzielił natomiast prawną kwalifikację tych ustaleń.

Wnioskodawca, urodzony w dniu 7 sierpnia 1950 r., wniosek o emeryturę zło-

żył w dniu 26 czerwca 2000 r., wskazując staż ubezpieczeniowy wynoszący 26 lat, 3

miesiące i 12 dni okresów składkowych oraz 4 lata, 2 miesiące i 21 dni okresów nie-

składkowych. Pracę nauczycielską wykonywał przez 16 lat, 11 miesięcy i 24 dni w

Zespole Szkół Zawodowych w S. jako nauczyciel fizyki, a według świadectwa pracy

stosunek pracy „ustał w trybie art. 23 ustawy - Karta Nauczyciela w wyniku przejścia

na emeryturę”. W okresie od dnia 8 czerwca 1990 r. do dnia 29 października 1998 r.

wnioskodawca był w Urzędzie Miasta i Gminy w T. zatrudniony na stanowisku za-

stępcy burmistrza, a następnie burmistrza. Stosunek pracy został nawiązany na pod-

stawie wyboru i rozwiązał się z upływem kadencji wskutek wygaśnięcia mandatu.

Jako burmistrz wnioskodawca od przejęcia szkół z dniem 1 stycznia 1993 r. przez

samorząd terytorialny sprawował nadzór nad działalnością szkół oraz innych placó-

wek oświatowych w zakresie spraw finansowych i administracyjnych. W tym czasie

powód korzystał w Zespole Szkół Zawodowych w S. z bezpłatnego urlopu.

Prawo do emerytury przewidzianej w art. 88 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 26 stycz-

nia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze

zm.) jest uzależnione od równoczesnego spełnienia przez nauczyciela trzech warun-

ków: posiadania 30-letniego okresu zatrudnienia, posiadania w ogólnym stażu co

najmniej 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze oraz rozwiązania

stosunku pracy na swój wniosek lub w okolicznościach wskazanych w art. 20 ust. 1,

6 i 7 Karty. Poza sporem pozostaje, że wnioskodawca spełnił pierwszą i trzecią z

wyżej wymienionych przesłanek. Jeśli chodzi zaś o udowodnienie posiadania 20 lat

pracy w charakterze nauczyciela, to w ocenie Sądu warunek ten nie został spełniony.

Pracownik samorządowy, zatrudniony na stanowisku burmistrza nie należy bowiem

do osób wskazanych w art. 91a i 91b ustawy - Karta Nauczyciela, albowiem urząd

miasta (gminy) nie jest urzędem administracji rządowej, a sprawowany nadzór nad

szkołami nie stanowi nadzoru pedagogicznego. Zauważyć również należy, że zaj-

mowane przez wnioskodawcę stanowisko burmistrza nie wymagało kwalifikacji pe-

3

dagogicznych. Zdaniem Sądu nie może jako okres pracy w szczególnym charakterze

zostać również potraktowany okres wojskowego przeszkolenia wnioskodawcy, które

przypadało od dnia 4 grudnia 1973 r. do dnia 23 czerwca 1974 r., albowiem w tym

czasie nie wykonywał on czynności związanych z pracą nauczycielską. Nie zmienia

to jednak faktu, że okres wojskowego przeszkolenia należy uwzględnić jako okres

składkowy.

Kasację od całości powyższego wyroku wniósł ubezpieczony, zarzucając na-

ruszenie prawa materialnego - art. 88 i art. 91c ustawy - Karta Nauczyciela w

związku z art. 1741

§ 2 k.p., wyrażające się w uznaniu, że „wynikająca z ww. przepi-

sów wliczalność dotyczy uprawnień należnych w sferze prawa pracy, a nie odnosi się

do warunków nabywania prawa do emerytury, podczas gdy prawidłowa wykładnia

powyższych przepisów prowadzi do wniosku, iż uprawnienia pracownicze objęte

przepisem art. 1741

§ 2 k.p. obejmują przede wszystkim prawo do wcześniejszej

emerytury, tzw. emerytury bez względu na wiek.” Ponadto zarzucił on naruszenie § 4

uchwały nr 135 Rady Ministrów z 31 maja 1974 r. w sprawie szczegółowych upraw-

nień osób objętych szkoleniem wojskowym studentów (M.P. Nr 22, poz. 128) na

skutek przyjęcia, że przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, podczas

gdy prawidłowa jego wykładnia z uwzględnieniem zasady ochrony i respektowania

praw słusznie nabytych nakazuje stosować go w niej. Na tej podstawie skarżący do-

magał się zmiany kwestionowanego orzeczenia, względnie jego uchylenia i przeka-

zania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja podlega oddaleniu, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Istota sporu sprowadza się w zasadzie do odpowiedzi na pytanie, czy okres pracy na

stanowisku burmistrza lub jego zastępcy, jak również okres odbywania wojskowego

przeszkolenia studentów może być - wskutek przyjęcia swoistej fikcji prawnej -

uznany za okres pracy nauczycielskiej w rozumieniu art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Bezsporne było, że wnioskodawca udowodnił 16 lat, 11 miesięcy i 24 dni pracy w

zawodzie nauczyciela. Nie uwzględniono mu natomiast okresu od dnia 8 czerwca

1990 r. do dnia 29 października 1998 r., w którym wnioskodawca był zatrudniony

jako zastępca burmistrza, a następnie burmistrz Miasta i Gminy T. oraz okresu wojs-

kowego przeszkolenia studentów od dnia 4 lipca 1973 r. do dnia 23 czerwca 1974 r.

4

Już na wstępie zauważyć trzeba, że uprawnienie do przejścia na emeryturę w

obniżonym wieku nie przysługuje wyłącznie tej grupie zawodowej. Przewidziane jest

ono również dla innych grup zawodowych, wskazanych w art. 32 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Wspólną cechą tych regulacji

jest uzależnienie nabycia prawa do wcześniejszego świadczenia od wykonywania

określonego rodzaju pracy przez czas wskazany w ustawie. Ustawodawca nie na-

wiązuje zatem do miejsca zatrudnienia, ale do jego charakteru. Oznacza to, że w

przypadku nauczyciela, powinien on wykazać dwudziestoletni okres pracy, w okresie

którego wykonywał obowiązki, o których mowa w art. 6 Karty Nauczyciela, a w

szczególności zadania dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze związane z powie-

rzonym mu stanowiskiem nauczyciela. Tymczasem wnioskodawca był zatrudniony

jako zastępca burmistrza, a następnie burmistrz. Rodzaj pracy wykonywanej przez

wnioskodawcę nie pozwala na przyjęcie, że w zakresie jego obowiązków mieściły się

pozostałe czynności, o których mowa w art. 6 Karty Nauczyciela. Okoliczność spra-

wowania przez niego (jako burmistrza) nadzoru nad działalnością szkół i placówek

oświatowych po ich przejęciu przez samorząd terytorialny nie zmienia faktu, że nie

wykonywał on pracy nauczycielskiej w rozumieniu Karty Nauczyciela. Chybiona jest

również argumentacja ubezpieczonego, że w okresie sprawowania urzędu zastępcy

burmistrza, a następnie burmistrza, pozostawał na urlopie bezpłatnym u dotychcza-

sowego pracodawcy, co zgodnie z art. 1741

§ 2 k.p. podlega wliczeniu do okresu

pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego pracodawcy.

W trakcie wykonywania pracowniczego zatrudnienia mamy zatem do czynienia z

równoległym istnieniem dwóch stosunków prawnych: stosunku pracy oraz stosunku

ubezpieczenia społecznego, które wprawdzie są ze sobą funkcjonalnie powiązane,

lecz podlegają reżimowi dwóch różnych gałęzi prawa, to znaczy prawa pracy i prawa

ubezpieczeń społecznych. Treść art. 1741

§ 2 k.p. ma zatem znaczenie wyłącznie dla

oceny uprawnień pracownika wobec pracodawcy, a więc związanych z istnieniem

stosunku pracy, albowiem ustawodawca nie użył tam wyrażenia „od którego zależą

uprawnienia emerytalne”, które mogłoby wskazywać na konieczność uwzględnienia

takiego okresu przy ustalaniu uprawnień do świadczeń z tytułu ubezpieczeń społecz-

nych, ale wyraźnie wskazał na uprawnienia pracownicze wobec dotychczasowego

pracodawcy. Rozszerzenie zakresu stosowania niniejszej normy prawnej na przy-

padki związane z ustalaniem prawa do wcześniejszej emerytury jest zatem nieuza-

5

sadnione. Już na marginesie wskazać trzeba, że uprawnienie do wcześniejszej eme-

rytury jest swoistym przywilejem przysługującym osobom, które przez określony czas

wykonywały pracę w tzw. szczególnych warunkach lub charakterze. Uznanie pracy

burmistrza za tego typu pracę wymagałoby zatem bezpośredniej regulacji ustawowej,

której w tym przypadku nie ma.

Podobny problem dotyczy uznania okresu studenckiego przeszkolenia wojsko-

wego, na co prawidłowo wskazał w uzasadnieniu Sąd Apelacyjny. Kasacyjny zarzut

naruszenia § 4 uchwały nr 135 Rady Ministrów z 31 maja 1974 r. w sprawie szcze-

gółowych uprawnień osób objętych szkoleniem wojskowym studentów nie jest uza-

sadniony, albowiem uchwała ta utraciła moc w dniu 1 września 1979 r., a organ ren-

towy wydaje decyzję biorąc pod uwagę stan prawny obowiązujący w dniu jej wyda-

nia. Dlatego zastosowanie znajdował w tym przypadku art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz-

nych, zgodnie z którym okres odbywania czynnej służby wojskowej w Wojsku Pol-

skim lub okresy jej równorzędne albo okresy zastępczych form tej służby stanowią

okresy składkowe. Norma ta nakazuje zatem okres przeszkolenia wojskowego po

studiach uwzględniać jedynie w ogólnym stażu emerytalnym jako okres składkowy,

ale nie jako okres pracy w szczególnym charakterze nauczyciela.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

========================================