III CZP 71/04

Uchwała z dnia 14 stycznia 2005 r., III CZP 71/04

Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący)

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

Sędzia SN Kazimierz Zawada

Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania wykonawcy Przedsiębiorstwa

Produkcyjno-Usługowo-Handlowego „L." sp. z o.o. w R. przy uczestnictwie

zamawiającego Skarbu Państwa – Jednostki Wojskowej Nr (...) w D. o zamówienie

publiczne, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 14

stycznia 2005 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Lublinie

postanowieniem z dnia 16 września 2004 r.:

"1. Czy w sprawie rozpoznawanej przez Zespół Arbitrów na skutek odwołania

w trybie art. 184-193 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień

publicznych (Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze zm.), wyrok Zespołu Arbitrów, który został

ogłoszony, a który nie zawiera podpisów arbitrów, gdyż został skonstruowany w taki

sposób, że podpisy te znalazły się pod pouczeniem o skardze do sądu,

zamieszczonym bezpośrednio po uzasadnieniu wyroku, istnieje w sensie prawnym,

czy też „wyrok" taki, pomimo ogłoszenia, nie istnieje;

2. w razie odpowiedzi pozytywnej na pytanie wskazane w pkt I, czy w świetle

art. 179 w związku z art. 194 i w związku z art. 196 ustawy powołanej w pkt I,

dopuszczalna jest skarga zamawiającego na wyrok Zespołu Arbitrów

uwzględniający odwołanie wykonawcy od oddalenia protestu przez zamawiającego

i nakazujący zamawiającemu powtórzenie czynności oceny ofert z udziałem oferty

odwołującego się?"

podjął uchwałę:

1. Wyrok zespołu arbitrów podpisany przez arbitrów w sposób określony

przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 marca 2004 r. w

sprawie regulaminu postępowania przy rozpatrywaniu odwołań (Dz.U. Nr 56,

poz. 547) spełnia wymagania formalne.

2. Zamawiającemu przysługuje legitymacja do wniesienia skargi do sądu

na wyrok zespołu arbitrów.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało w sprawie o zamówienie publiczne wszczętej wniesieniem przez

zamawiającego skargi na wyrok zespołu arbitrów z dnia 14 czerwca 2004 r., którym

uwzględniono odwołanie wykonawcy i nakazano zamawiającemu powtórzenie

czynności oceny ofert z udziałem oferty odwołującego się.

Przy rozpoznawaniu skargi zamawiającego Sąd Okręgowy powziął poważne

wątpliwości prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w

zagadnieniu prawnym. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ocena spełniania wymogów formalnych przez wyrok zespołu arbitrów

powołanych przez Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych musi uwzględniać

szczególny charakter unormowań zawartych w ustawie z dnia 29 stycznia 2004 r. –

Prawo zamówień publicznych (Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze zm. – dalej: „Pr.z.p.”).

Unormowania te stanowią lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu

postępowania cywilnego; przepisy o sądzie polubownym w odniesieniu do

postępowania odwoławczego i o apelacji w odniesieniu do postępowania toczącego

się wskutek wniesienia skargi mają odpowiednie zastosowanie wówczas, jeżeli

przepisy ustawy nie stanowią inaczej (art. 184 ust. 3 i art. 194 ust. 2 Pr.z.p.). W

orzecznictwie podkreślono już, że wydany w postępowaniu odwoławczym wyrok

zespołu arbitrów nie może być postrzegany jako forma orzeczenia w kategoriach

zwykłego odpowiednika wyroku sądu państwowego, uzyska on bowiem moc

prawną dopiero po zatwierdzeniu jego wykonalności przez sąd państwowy

(uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2002 r., III CZP 68/02,

OSNC 2003, nr 7-8, poz. 103). Skoro zatem wyrok zespołu arbitrów wykazuje

raczej podobieństwo do wyroku sądu polubownego, to oceny wymogów formalnych

w zakresie m.in. poszczególnych elementów i struktury tego wyroku należy przede

wszystkim poszukiwać w przepisach Prawa zamówień publicznych i w przepisach

aktu wykonawczego wydanego na mocy art. 193 pkt 1 tej ustawy, a nie w art. 328-

330 k.p.c., które przewidują m.in. że zarówno sentencja wyroku, jak i uzasadnienie

podlegają odrębnemu podpisaniu.

Przepisy Prawa zamówień publicznych nie zawierają szczególnej regulacji

dotyczącej struktury wyroku zespołu arbitrów i miejsca złożenia na nim podpisów

przez arbitrów. Odróżnia to Prawo zamówień publicznych od przepisów kodeksu

postępowania cywilnego, na tle których rozwinęło się najnowsze orzecznictwo Sądu

Najwyższego dotyczące wyroków i postanowień nieistniejących (uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., III CZP 29/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 25 i

z dnia 13 marca 2002 r., III CZP 12/02, OSNC 2003, nr 2, poz. 17 oraz

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2003 r., III CZP 84/02, OSNC

2003, nr 10, poz. 140). W świetle tych przepisów jest oczywiste, że sporządzenie i

podpisanie sentencji orzeczenia oraz sporządzenie i podpisanie jego uzasadnienia

stanowi dwie odrębne czynności procesowe, z których każda musi odpowiadać

obowiązującym wymaganiom procesowym (uzasadnienie uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 13 marca 2002 r., III CZP 12/02). Jednakże w postępowaniu

odwoławczym przed zespołem arbitrów w sprawie o zamówienie publiczne nie ma

podstaw nawet do odpowiedniego zastosowania przepisów kodeksu postępowania

cywilnego regulujących zasady sporządzania wyroku, art. 184 ust. 3 Pr.z.p. pozwala

bowiem na odpowiednie zastosowanie jedynie przepisów tego kodeksu o sądzie

polubownym, a więc przepisów zawartych w art. 705-715, a nie zamieszczonych w

art. 316-332. Ponadto, nie ma w Prawie zamówień publicznych regulacji zasad

sporządzania i wydawania wyroku przez zespół arbitrów. Brak ten został

uzupełniony przepisami § 24-26 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30

marca 2004 r. w sprawie regulaminu postępowania przy rozpatrywaniu odwołań

(Dz.U. Nr 56, poz. 547 – dalej: „rozporządzenie”), które wykazują jednak daleko

idący brak spójności w przedmiocie wyraźnego i jednoznacznego określenia

elementów składowych orzeczenia zespołu arbitrów (wyroku lub postanowienia), a

w szczególności uznania uzasadnienia za jeden z elementów takiego orzeczenia. Z

§ 25 ust. 2 wynika z kolei, że uzasadnienie zdania odrębnego powstaje przed

ogłoszeniem wyroku, a trudno przyjąć, aby uzasadnienie zdania odrębnego mogło

powstać jeszcze przed sporządzeniem uzasadnienia samego wyroku, skoro

przegłosowany arbiter musi przed jego sporządzeniem poznać motywy większości,

z którymi się nie zgadza.

W tej sytuacji, mimo nieprecyzyjnych, a nawet wewnętrznie sprzecznych,

unormowań zawartych w § 24 ust. 1 i w § 26 ust. 1 rozporządzenia, przyjąć należy,

że wyrok zespołu arbitrów obejmuje zarówno samo rozstrzygnięcie o żądaniach

odwołującego się i o kosztach postępowania, jak również jego uzasadnienie; oba te

elementy są sporządzane przed jego ogłoszeniem i niezwłocznym doręczeniem

(art. 192 ust. 1-3 i ust. 5 ustawy Pr.z.p.).

Brak w Prawie zamówień publicznych regulacji dotyczących określenia

miejsca wyroku na złożenie przez arbitrów swoich podpisów wymaga i w tym

przedmiocie sięgania do przepisów rozporządzenia. Co prawda § 26 ust. 1 pkt 5

wymienia podpisy wszystkich arbitrów jako element składowy orzeczenia zespołu

arbitrów, ale nie rozstrzyga wprost o miejscu ich złożenia. Dopiero załącznik nr 2 do

rozporządzenia, stanowiący jego integralną część, a więc mający tę samą moc

normatywną co rozporządzenie, zawiera wzór wyroku (postanowienia) zespołu

arbitrów określający strukturę i kształt tego orzeczenia. Wynika z niego

jednoznacznie, że podpisy przewodniczącego zespołu arbitrów oraz obu

pozostałych arbitrów zespołu orzekającego powinny znaleźć się na końcu wyroku,

nawet po wcześniej zamieszczonym pouczeniu o możliwości wniesienia skargi do

sądu okręgowego. W rezultacie można więc przyjąć, że podpisy wszystkich arbitrów

powinny zostać złożone na końcu wyroku zespołu arbitrów, skoro ani przepisy

ustawy, ani przepisy rozporządzenia nie przewidują odrębnego podpisywania

samego rozstrzygnięcia stanowiącego odpowiednik sentencji wyroku w sądowym

postępowaniu cywilnym. Odpowiedź na pierwsze z pytań przedstawionych w

ramach zagadnienia prawnego sprowadza się więc do stwierdzenia, że wyrok

zespołu arbitrów podpisany przez arbitrów w sposób określony przepisami

rozporządzenia spełnia wymogi formalne postępowania odwoławczego przed

zespołem arbitrów.

W kwestii przysługiwania zamawiającemu legitymacji do wniesienia skargi na

wyrok zespołu arbitrów, uwzględniający odwołanie wykonawcy od oddalenia

protestu przez zamawiającego, istnieje w piśmiennictwie rozbieżność poglądów.

Stanowisko sprzeciwiające się uznaniu zamawiającego za legitymowanego do

wniesienia skargi bazuje głównie na językowej wykładni art. 179 ust. 1 Pr.z.p.,

zwolennicy odmiennego poglądu uważają natomiast, że legitymacja procesowa do

wniesienia skargi przysługuje każdej ze stron postępowania odwoławczego przed

zespołem arbitrów, a stroną tego postępowania jest bezspornie zamawiający.

W ocenie Sądu Najwyższego, za trafne należy uznać stanowisko, że

zamawiającemu przysługuje legitymacja do wniesienia skargi do sądu na wyrok

zespołu arbitrów, gdyż wykładnia językowa art. 179 ust. 1 i 2 Pr.z.p. nie może

zostać uznana za decydującą. Sprzeciwia się jej wynik wykładni językowej i

systemowej art. 196 ust. 2 Pr.z.p., z którego jednoznacznie wynika, że

ustawodawca zakładał, iż zamawiający jest podmiotem uprawnionym do wniesienia

skargi, skoro posłużył się zwrotem „zamawiający w skardze”. Zawarta w art. 196

ust. 2 Pr.z.p. wzmianka o ograniczonym uprawnieniu zamawiającego w przedmiocie

określenia treści skargi wiąże realizację tego uprawnienia z wystąpieniem

przesłanek określonych tym przepisem i nie może być rozumiana jako

przedmiotowe ograniczenie uprawnienia zamawiającego do wnoszenia skargi tylko

do sytuacji wystąpienia przesłanek określonych tym przepisem. Innymi słowy, art.

196 ust. 2 powinien być rozumiany jedynie jako źródło ograniczenia konkretnego

uprawnienia strony do określenia treści skargi, a mianowicie uprawnienia do

żądania w skardze uchylenia zakazu zawarcia umowy. W ten sposób przepis ten

potwierdza wręcz, że zamawiający, będąc stroną postępowania odwoławczego

przed zespołem arbitrów, ma legitymację do wniesienia skargi tak jak każda inna

strona tego postępowania, natomiast zawiera określenie uprawnienia

zamawiającego w przedmiocie zgłoszenia w skardze określonych wniosków.

Również art. 197 ust. 1 i 2 Pr.z.p. wiąże uprawnienie do wniesienia skargi z

posiadaniem statusu strony w postępowaniu odwoławczym, a nie wyłącznie z

osobą odwołującego się, czyli podmiotu wnoszącego wcześniej odwołanie do

zespołu arbitrów. Operowanie w tych przepisach pojęciem „strona” oznacza więc

tak odwołującego się, jak i zamawiającego, co oznacza, że zamawiający jest

również legitymowany do wniesienia skargi.

Również pod rządem poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 czerwca

1994 r. o zamówieniach publicznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 19, poz.177 ze

zm.), w której stan normatywny w omawianej kwestii był podobny do obecnego,

przyjmowano w piśmiennictwie i w orzecznictwie, że zamawiający był legitymowany

do wniesienia skargi na wyrok zespołu arbitrów. Podkreślano, że postępowanie

odwoławcze przed zespołem arbitrów toczy się przed organem usytuowanym w roli

zbliżonej do sądu polubownego, natomiast stronami tego postępowania są

odwołujący się i zamawiający, a taki ich status określa krąg podmiotów

legitymowanych do wniesienia skargi. Postępowanie wszczęte wskutek wniesienia

skargi ma zapewnić zachowanie kontroli sądowej wykonywanej przez sąd okręgowy

właściwy dla siedziby albo miejsca zamieszkania zamawiającego (art. 195 ust. 1

Pr.z.p.), co jest zgodne z dyrektywą Rady Wspólnot Europejskich z dnia 21 grudnia

1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i

administracyjnych odnoszących się do stosowania procedur odwoławczych w

zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane

(89/665/EWG), zalecającą wprowadzenie efektywnych i szybkich procedur

odwoławczych (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2003 r., III

CZP 47/03, OSNC 2004, nr 10, poz. 150). Ponieważ wyrok zespołu arbitrów

rozstrzyga o sytuacji prawnej zarówno odwołującego, jak i zamawiającego, to każdy

z tych podmiotów uznać należy za legitymowany do wniesienia skargi od

orzeczenia wydanego w pierwszej instancji przez zespół arbitrów, zgodnie z zasadą

określoną w art. 78 Konstytucji. Wyjątek od tej zasady musiałby być wyraźnie

wskazany w ustawie, jego istnienia bowiem nie można domniemywać, także w

drodze zastosowania wnioskowania a contrario z brzmienia art. 179 Pr.z.p. (...)

Powyższa argumentacja uzasadnia tezę, że zamawiającemu przysługuje

legitymacja do wniesienia skargi do sądu okręgowego na wyrok zespołu arbitrów.

Tezy tej nie podważa okoliczność, że art. 195 ust. 4 Pr.z.p. przyznał odrębną

legitymację do wniesienia skargi także Prezesowi Urzędu Zamówień Publicznych,

do którego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego o

prokuratorze. Z przepisów tych wynika, że przyznanie prokuratorowi legitymacji do

wnoszenia środków zaskarżenia nie jest równoznaczne z pozbawieniem strony

legitymacji w tym zakresie. Przyznanie Prezesowi Urzędu uprawnienia do

wniesienia skargi na wyrok zespołu arbitrów ma umożliwiać udział czynnika

publicznego w kontroli wyroku zespołu arbitrów, a nie służyć usuwaniu

negatywnych konsekwencji pozbawienia zamawiającego legitymacji do wniesienia

skargi.

Z przytoczonych powodów przedstawione zagadnienia prawne rozstrzygnięto,

jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).