I PK 152/04

Wyrok z dnia 20 stycznia 2005 r.

I PK 152/04

Zasady korzystania z zasiłku chorobowego oraz z zasiłku chorobowego

przedłużonego do 9 miesięcy mają zastosowanie do pracowników naukowych

jednostek badawczo-rozwojowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę

(art 42 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych,

jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm. w związku z art. 98 ustawy

z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze

zm.).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski (spra-

wozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2005 r.

sprawy z powództwa Zdzisława S. przeciwko Instytutowi Medycyny Pracy [...] w Ł. o

przywrócenie do pracy, dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie, na skutek kasacji

strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Łodzi z dnia 5 kwietnia 2004 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację;

2. zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 510 zł (pięćset dzie-

sięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2004 r. [...] oddalił apelację

strony pozwanej - Instytutu Medycyny Pracy [...] w Ł. od wyroku Sądu Rejonowego

dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 26 marca 2003 r. [...] uwzględniającego po-

wództwo Zdzisława S. i przywracającego go do pracy u strony pozwanej na dotych-

czasowych warunkach oraz zasądzającego na jego rzecz wynagrodzenie za okres

pozostawania bez pracy, pod warunkiem podjęcia pracy po przywróceniu. W uza-

sadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy stwierdził w szczególności, że: po pierwsze -

2

w rozpoznawanej sprawie należało mieć na uwadze dokonane przez Sąd Rejonowy

ustalenia, a mianowicie to, że: (a) powód był zatrudniony u strony pozwanej od dnia

1 października 1977 r. do dnia 26 sierpnia 2002 r.; (b) w okresie od dnia 3 grudnia

2001 r. do dnia 30 sierpnia 2002 r. korzystał on ze zwolnienia lekarskiego w związku

z chorobą i w tym czasie otrzymywał wynagrodzenie za pracę; (c) w sierpniu 2002 r.

powód złożył pracodawcy wniosek o urlop dla poratowania zdrowia; (d) tymczasem,

w dniu 26 sierpnia 2002 r. strona pozwana wręczyła powodowi oświadczenie woli o

rozwiązaniu umowy o pracę z dniem 26 sierpnia 2002 r. bez wypowiedzenia wobec

jego niezdolności do pracy wskutek choroby trwającej dłużej niż okres pobierania z

tego tytułu wynagrodzenia; po drugie - sytuacja prawna pracownika naukowego

jednostki naukowo-badawczej zatrudnionego na podstawie umowy o pracę regulo-

wana jest przepisami ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach naukowo-badaw-

czych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm.), przy czym w kwestii

rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem naukowym zatrudnionym na podstawie

umowy o pracę art. 42 tej ustawy odsyła ona do odpowiedniego stosowania przepi-

sów dotyczących pracowników naukowych w szkołach wyższych, a to oznacza, że

należy w tym zakresie stosować odpowiednio art. 98 ustawy z dnia 12 września 1990

r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) w związku z art. 53 § 1 pkt

1 k.p., a nie - jak to w niniejszej sprawie uczynił Sąd Rejonowy - art. 93 ust. 2 pkt 1

ustawy o szkolnictwie wyższym, który dotyczy stosunku pracy z mianowanym pra-

cownikiem naukowym; po trzecie - mając to na uwadze, Sąd Okręgowy stanął na

stanowisku, że „okres ochronny określony w art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. w przypadku

pracownika naukowego jednostki badawczo-rozwojowej zatrudnionego na podstawie

umowy o pracę, który nie ma prawa do zasiłku chorobowego, jest równy okresowi, w

którym pracownik ten pobierałby zasiłek chorobowy w przypadku, gdyby nie otrzy-

mywał na mocy przepisów szczególnych wynagrodzenia za okres niezdolności do

pracy z powodu choroby, a więc zasadniczo 6 miesięcy. Taka wykładnia zakłada-

łaby, iż wynagrodzenie pobierane w okresie choroby na mocy przepisów szczegól-

nych jest ekwiwalentem zasiłku chorobowego. Argumentem przemawiającym za traf-

nością takiego stanowiska może być choćby treść art. 12 ust. 1 zdanie drugie ustawy

o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macie-

rzyństwa, który nakazuje zaliczać okresy pobierania wynagrodzenia w czasie choro-

by na mocy przepisów szczególnych do okresu zasiłkowego w rozumieniu tej ustawy.

Zapis taki oznacza, iż ustawodawca traktuje równoważnie zasiłek chorobowy i wyna-

3

grodzenie pobierane w czasie choroby na mocy przepisu szczególnego. Ponadto,

taka interpretacja pozwala na zachowanie, zapewne zamierzonego przez ustawo-

dawcę, zróżnicowania sytuacji prawnej pracowników naukowych mianowanych i pra-

cowników naukowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w zakresie długo-

ści urlopu ochronnego w razie niezdolności do pracy z powodu choroby. W przypad-

ku takiej wykładni omawianego przepisu w szczególnych sytuacjach należałoby jed-

nocześnie uznać, że należy rozważyć przedłużenie okresu ochronnego do 9 mie-

sięcy (art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecz-

nego w razie choroby i macierzyństwa) w przypadku, gdy dalsze leczenie lub rehabi-

litacja rokuje odzyskanie zdolności do pracy, podobnie jak i w przypadku ‘typowego’

pracownika. Fakt, iż pracownik naukowy jednostki badawczo-rozwojowej zachowu-

jący w okresie choroby prawo do wynagrodzenia nie może złożyć wniosku o przedłu-

żenie okresu zasiłkowego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i w związku z tym

otrzymać orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 10

ust. 2 ustawy) nie powinien przesądzać o tym, że jego okres ochronny określony w

art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. wynosi 6 miesięcy niezależnie od tego, czy dalsze leczenie

lub rehabilitacja pracownika rokują odzyskanie zdolności do pracy.”; po czwarte -

przy przyjęciu takiej interpretacji obowiązującego prawa, „biorąc pod uwagę, iż sto-

sunek pracy z powodem został rozwiązany po upływie 6 miesięcy niezdolności do

pracy, lecz przed upływem 9 miesięcy choroby, Sąd Okręgowy uzupełnił postępowa-

nie dowodowe, poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy. Sąd Okrę-

gowy w oparciu o opinię biegłych ustalił, iż powód po upływie 180 pobytu na zwolnie-

niu lekarskim rokował odzyskanie zdolności do pracy w terminie dalszych trzech

miesięcy zwolnienia lekarskiego, to jest po upływie 270 dni, a co za tym idzie przy-

sługiwał mu taki właśnie okres ochronny przed rozwiązaniem stosunku pracy. Skoro

pozwany Instytut rozwiązał z powodem stosunek pracy w 266 dniu choroby, tym sa-

mym naruszył normę wyrażoną w art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p., a jego roszczenia

uwzględnione przez Sąd Rejonowy w oparciu o art. 56 § 1 k.p. i art. 57 § 1 k.p. są

całkowicie uzasadnione.”

W kasacji od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 5 kwietnia

2004 r. pełnomocnik strony pozwanej zarzucił naruszenie: po pierwsze - art. 53 § 1

k.p. w związku z art. 98 ustawy o szkolnictwie wyższym wobec przyjęcia, „że możliwe

jest przedłużenie okresu ochronnego stosunku pracy niemianowanego pracownika

naukowego przed rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia do 9 miesięcy w

4

sytuacji, gdy: - art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. uprawnia pracodawcę do rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia jeżeli niezdolność pracownika do pracy wskutek

choroby trwa dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku,

- na podstawie art. 105 § 5 ustawy o szkolnictwie wyższym, który w związku z prze-

pisami ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych ma za-

stosowanie do pracowników naukowych jednostek badawczo-rozwojowych, nauczy-

ciel akademicki zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas usprawiedliwionej nie-

obecności w pracy i nie nabywa uprawnień do zasiłku chorobowego - zakład pracy

zatrudniający na podstawie umowy o pracę pracownika naukowego, wypłacając wy-

nagrodzenie w zamian zasiłku chorobowego, który w związku z tym, jako nie mający

zastosowania, nie może być przedłużany, jest obowiązany do wypłacania wynagro-

dzenia przez okres 6 m-cy, a po tym okresie uprawniony do rozwiązania umowy o

pracę.” Równocześnie, przyjęcie kasacji do rozpoznania uzasadnione zostało po-

trzebą rozstrzygnięcia występującego w niniejszej sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, a mianowicie odpowiedzi na pytanie „czy jednostka badawczo-rozwojowa

jako zakład pracy zatrudniający na podstawie umowy o pracę pracownika nauko-

wego pobierającego w okresie długotrwałej choroby wynagrodzenie zamiast zasiłku

chorobowego może być pozbawiona przewidzianego w art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p.

uprawnienia do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z pracownikiem w

okresie choroby, jeżeli powołany przepis k.p. daje zakładowi pracy możliwość roz-

wiązania umowy jeżeli niezdolność do pracy trwa dłużej niż wypłacane przez tenże

zakład wynagrodzenie, a pracownik nie jest uprawniony do zasiłku chorobowego, a

zatem nie jest również uprawniony do przedłużania okresu zasiłkowego.” W konse-

kwencji, w kasacji sformułowany został wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 5 kwietnia 2004 r. oraz uchylenie poprzedzającego

go wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 26 marca 2003 r.

i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 35 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych stanowi, że stosu-

nek pracy z pracownikiem naukowym jednostki badawczo-rozwojowej może być na-

wiązany „na podstawie mianowania albo przez zawarcie umowy o pracę”. Równo-

5

cześnie, zgodnie z art. 42 tej ustawy, w sprawach nieuregulowanych w ustawie o

jednostkach badawczo-rozwojowych, „do pracowników naukowych stosuje się odpo-

wiednio przepisy dotyczące pracowników naukowych szkół wyższych”. Skoro więc w

przepisach ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych nie zostały uregulowane

zasady i tryb rozwiązywania stosunków pracy z pracownikami naukowymi zatrudnio-

nymi w tego typu jednostkach na podstawie umowy o pracę, to oznacza to, iż w tym

zakresie należy stosować „odpowiednio” przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym,

wedle której „rozwiązanie i wygaśnięcie umowy o pracę z nauczycielem akademickim

następuje na zasadach określonych w Kodeksie pracy” (art. 98 ustawy o szkolnictwie

wyższym). Natomiast, stosownie do dyspozycji art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p., pracodaw-

ca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli niezdolność pracow-

nika do pracy wskutek choroby trwa „dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu

wynagrodzenia i zasiłku - gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co

najmniej 6 miesięcy”, przy czym w wypadku pracownika naukowego zatrudnionego w

jednostce badawczo-rozwojowej obowiązuje zasada, wedle której pracownik ten „za-

chowuje prawo do wynagrodzenia za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy”

(art. 105 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym w związku z art. 42 ustawy o jednost-

kach badawczo-rozwojowych). Z kolei, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636 ze zm.), zasadniczo zasiłek choro-

bowy przysługuje wprawdzie przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu

choroby nie dłużej niż 6 miesięcy (art. 8 in principio tej ustawy - dotyczy to także pra-

cownika naukowego jednostki badawczo-rozwojowej, który na podstawie art. 105 ust.

5 ustawy o szkolnictwie wyższym w związku z art. 42 ustawy o jednostkach badaw-

czo-rozwojowych zachowuje prawo do wynagrodzenia przez okres 6 miesięcy nie-

obecności w pracy usprawiedliwionej z racji niezdolności do pracy z powodu choro-

by). Tym niemniej w sytuacji, gdy „po upływie okresu zasiłkowego ubezpieczony jest

nadal niezdolny do pracy z powodu choroby, a dalsze leczenie lub rehabilitacja ro-

kują odzyskanie zdolności do pracy, okres zasiłkowy ulega przedłużeniu - nie dłużej

jednak niż na dalsze 3 miesiące” (art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych

z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - jest przy tym zna-

mienne, że dyspozycja tego przepisu została sformułowana w sposób kategoryczny

„podlega przedłużeniu”), a więc łącznie okres pobierania zasiłku chorobowego nie

może trwać dłużej aniżeli 9 miesięcy (270 dni). Przy czym „zasiłek chorobowy nie

6

przysługuje za okresy niezdolności do pracy, w których ubezpieczony na podstawie

przepisów o wynagradzaniu zachowuje prawo do wynagrodzenia” (art. 12 ust. 1

ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa). Oznacza to, że tak określone zasady korzystania z „zasiłku choro-

bowego” oraz z „zasiłku chorobowego przedłużonego” do 9 miesięcy (270 dni), o

których mowa w art. 8 i art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpie-

czenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, mają zastosowanie do wszyst-

kich „ubezpieczonych” (art. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa w związku z art. 4 pkt 1 i art. 1 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. Nr 137,

poz. 887 ze zm.), w tym także do zatrudnionych na podstawie umowy o pracę pra-

cowników naukowych jednostek badawczo-rozwojowych (art. 42 ustawy o jednost-

kach badawczo-rozwojowych w związku z art. 98 ustawy o szkolnictwie wyższym).

Dlatego trafnie orzekł Sąd Okręgowy w Łodzi w rozpoznawanej sprawie, że: (a)

skoro powód, który był zatrudniony u strony pozwanej na podstawie umowy o pracę

od 1977 roku, w okresie od dnia 3 grudnia 2001 r. do dnia 30 sierpnia 2002 r. korzy-

stał nieprzerwanie ze zwolnienia lekarskiego w związku z chorobą; (b) przy czym, z

opinii biegłych lekarzy sądowych jednoznacznie wynika, że w danym wypadku speł-

nione zostały wymagane prawem przesłanki uzasadniające przedłużenie zwolnienia

lekarskiego do 9 miesięcy (270 dni), bowiem po upływie tego okresu powód rokował

odzyskanie zdolności do pracy; (c) to rozwiązanie przez stronę pozwaną umowy o

pracę z powodem bez wypowiedzenia w okresie ochronnym, a więc w okresie, gdy

korzystał on ze zwolnienia lekarskiego z w związku z chorobą (w 266 dniu trwania

tego zwolnienia), nastąpiło z naruszeniem art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. w związku z art.

98 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach pie-

niężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a tym sa-

mym zasadne okazały się roszczenia powoda wobec strony pozwanej oparte na art.

56 § 1 i art. 57 § 1 k.p.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c.

orzekł jak w sentencji, rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego na pod-

stawie art. 98 § 1 i § 3 w związku z § 6 pkt 4 oraz § 12 ust. 1 pkt 1 - pkt 2 i § 13 ust. 4

pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie-

7

opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)

oraz w związku z art. 39319

i art. 391 § 1 k.p.c.

========================================