I UK 152/04

Wyrok z dnia 25 stycznia 2005 r.

I UK 152/04

Z art. 316 § 1 k.p.c. nie wynika obowiązek przeprowadzenia dowodów w

celu ustalenia niezdolności do pracy, która miała powstać po wydaniu zaskar-

żonej odwołaniem decyzji odmawiającej prawa do renty z tytułu niezdolności

do pracy.

Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie: SN Józef Iwulski,

SA Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2005 r.

sprawy z odwołania Krzysztofa R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w Z,W. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem

przy pracy, na skutek kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi

z dnia 18 marca 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 13 grudnia 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w Z.W. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 8 listopada 2002 r. odmówił Krzysztofowi R.

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2003 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie

wnioskodawcy od wskazanej decyzji po dokonaniu następujących ustaleń. Wniosko-

dawca, legitymujący się wykształceniem średnim z zakresu leśnictwa oraz posiada-

jący ukończony kurs średniego dozoru technicznego w zakresie prowadzenia in-

struktażu bhp, pracował jako składnicowy, dyspozytor i kierownik brygady, a ostatnio

jako strażnik leśny w Lasach Państwowych Nadleśnictwa P. Obowiązki wykonywał w

biurze Nadleśnictwa oraz na zewnątrz budynku w różnych warunkach atmosferycz-

nych, przy czym praca była lekka, z przewagą wysiłku umysłowego, wymagająca

wyjazdu w teren i chodzenia. W dniu 9 listopada 2000 r. wnioskodawca uległ wypad-

2

kowi przy pracy, doznając urazu obu nóg, leczonego operacyjnie. W okresie od 9

listopada 2000 r. do 7 maja 2001 r. wnioskodawca pobierał zasiłek chorobowy, a na-

stępnie w okresie do 2 maja 2002 r. świadczenie rehabilitacyjne. Biegły sądowy le-

karz specjalista z zakresu ortopedii i rehabilitacji rozpoznał u wnioskodawcy przebyte

wygojone złamanie otwarte kości podudzia lewego leczone operacyjnie, przebyte

wygojone złamanie piszczeli lewej leczone operacyjnie, które to schorzenia nie naru-

szają sprawności organizmu w stopniu powodującym niezdolność do pracy. Z opinii

biegłego wynika, iż złamania zespolono gwoździami typu M-V, wygoiły się one w

prawidłowym ustawieniu odłamów z pełną ruchomością w stawach kolanowych, zaś

w badaniu ortopedycznym wnioskodawca wykazuje chód prawidłowy, bez patologii w

ruchomości stawów kończyn górnych i dolnych, odruchy są ściągniste prawidłowo i

symetrycznie wyrównane. Ponadto wnioskodawca posiadał na dzień 5 maja 2003 r.

skierowanie na usunięcie metalu z zespolonej gwoźdźmi kończyny.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, Sąd Okręgowy stanął na stanowi-

sku, iż wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia określonego

w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr

30, poz. 144 ze zm.), albowiem nie jest osobą niezdolną do pracy w rozumieniu art.

12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zaś powołany ostatnio przepis

odnosi pojęcie niezdolności do pracy do zatrudnienia zgodnego z posiadanymi kwali-

fikacjami, nie zaś do pracy na danym stanowisku.

Wyrokiem z dnia 18 marca 2004 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację

wnioskodawcy, przyjmując w całości dokonane przez Sąd pierwszej instancji ustale-

nia faktyczne oraz podzielając przeprowadzoną ocenę materiału dowodowego. Sąd

Apelacyjny podkreślił, iż samo istnienie schorzeń powypadkowych nie jest równo-

znaczne z naruszeniem sprawności organizmu w stopniu powodującym niezdolność

do pracy i w konsekwencji przyjął, że wnioskodawca nie spełnia, warunkującej przy-

znanie prawa do świadczenia rentowego i określonej w art. 57 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r., przesłanki niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy.

W kasacji od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił naruszenie prawa

materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 12 pkt 1 i art. 13 pkt 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, polegające na przyjęciu przez Sądy obu instancji, że skarżący jest

osobą zdolną do pracy oraz naruszenie prawa procesowego przez niewłaściwe za-

3

stosowanie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 316 § 1 k.p.c., polegające na przekro-

czeniu przez Sądy obu instancji granic swobodnej oceny dowodów oraz zasady

orzekania w oparciu o stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy.

Wskazując na powyższe podstawy, skarżący wniósł o uchylenie wyroku Są-

dów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpo-

znania i orzeczenia o kosztach postępowania za wszystkie instancje.

W uzasadnieniu kasacji podniesiono, iż z powodu przeprowadzonego w mie-

siącu maju 2003 r. zabiegu operacyjnego usunięcia metalu z zespolonej kości koń-

czyny dolnej wnioskodawca przebywał na zwolnieniu lekarskim, zaś podobny zabieg

dotyczący drugiej kończyny przeprowadzony w październiku 2003 r. spowodował

niezdolność wnioskodawcy do pracy w ramach zwolnienia lekarskiego do stycznia

2004 r. Tym samym błędnie Sądy uznały, że leczenie skarżącego zostało zakończo-

ne, skoro jego niezdolność do pracy trwała nadal, nie oceniły również niezdolności

wnioskodawcy do pracy w aspekcie wykonywania pracy dotychczasowej, możliwości

podjęcia innej pracy oraz celowości przekwalifikowania zawodowego z uwagi na ro-

dzaj i charakter dotychczasowej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje

psychofizyczne. Tymczasem skarżący w wyniku przebytego wypadku utracił spraw-

ność fizyczną, a w konsekwencji zdolność do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifika-

cjami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie może być uwzględniona, gdyż zawarte w niej zarzuty są bezza-

sadne. Wnoszący kasację zarzucił w niej naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z

art. 316 § 1 k.p.c., polegające na przekroczeniu przez Sądy obu instancji granic swo-

bodnej oceny dowodów oraz naruszenie zasady orzekania w oparciu o stan rzeczy

istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, poprzez uznanie, że leczenie skarżącego

zostało zakończone w sytuacji, gdy jego niezdolność do pracy - spowodowana za-

biegami operacyjnymi usunięcia metali z zespolonych kości kończyn - trwała w ra-

mach zwolnień lekarskich od maja 2003 r. do stycznia 2004 r. oraz pominięcie oko-

liczności, o których mowa w art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytu-

rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym z uzasadnienia ka-

sacji wynika, iż skarżącemu chodzi w istocie o art. 13 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

4

Stosownie do art. 316 § 1 k.p.c., znajdującego poprzez art. 391 k.p.c. również

zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym, sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę

stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu

roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku

sprawy. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

wszczynane jest na skutek odwołania wniesionego przez ubezpieczonego od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma ono zatem charakter odwoławczy, a jego

przedmiotem jest ocena zgodności z prawem decyzji wydanej przez organ rentowy.

Badanie legalności decyzji i orzekanie o niej możliwe jest tylko przy uwzględnieniu

stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili jej wydawania, zaś postępowanie

dowodowe przed sądem jest postępowaniem sprawdzającym ustalenia dokonane

przez organ rentowy w tym w zakresie merytorycznej trafności wydanego przez leka-

rza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczenia o zdolności ubezpie-

czonego do pracy lub jej braku. Dlatego też późniejsza zmiana stanu zdrowia ubez-

pieczonego nie jest podstawą do uznania decyzji za wadliwą i jej zmiany, lecz może

stanowić przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz-

nych w razie przedłożenia nowych dowodów, do których zalicza się między innymi

dokumentacja lekarska pochodząca z okresu po wydaniu decyzji. Zasadą jest zatem,

iż sąd ocenia legalność decyzji organu rentowego według stanu rzeczy istniejącego

w chwili jej wydania, a jedynie wyjątkowo może przyznać ubezpieczonemu świad-

czenie, jeżeli warunki je uzasadniające zostały spełnione po wydaniu zaskarżonej

decyzji. Wyjątek taki jest obwarowany szeregiem zastrzeżeń, takich jak oczywistość

prawa do świadczenia i pewność co do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy

przez organ rentowy w razie ponownego zgłoszenia wniosku. Jednakże art. 316 § 1

k.p.c. nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy stanowiący przesłankę przyznania

świadczenia rentowego warunek niezdolności do pracy mógłby zostać ewentualnie

spełniony po wydaniu decyzji zaskarżonej odwołaniem (por. wyroki z dnia 10 marca

1998 r., II UKN 555/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 181 oraz z dnia 20 maja 2004 r.,

II UK 395/03 - dotychczas niepublikowany).

W rozpoznawanej sprawie Sądy obu instancji przyjęły, iż wnioskodawca w da-

cie wydawania decyzji przez organ rentowy i orzekania przez Sąd pierwszej instancji

był zdolny do pracy, co wynika z opinii biegłego z zakresu ortopedii i rehabilitacji.

Ewentualna późniejsza utrata tej zdolności spowodowana zabiegami usunięcia me-

5

tali z zespolonych kości kończyn wymagała ponownej oceny sprawności organizmu i

ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, jednakże nie w postępowaniu za-

kończonym wyrokiem zaskarżonym kasacją, lecz w postępowaniu przed organem

rentowym, wszczętym wskutek złożenia ponownego wniosku o świadczenie, bądź

wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 114 powołanej wyżej ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 r.

Wobec bezzasadności zarzutu naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. nieuzasadniony

jest zarzut obrazy art. 233 § 1 k.p.c., przytoczony w kasacji w kontekście braku roz-

ważenia stanu zdrowia skarżącego w chwili zamknięcia rozprawy. Nieusprawiedli-

wiony jest również zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów sprowa-

dzający się do twierdzenia, iż Sądy obu instancji dokonały oceny materiału dowodo-

wego sprawy z pominięciem okoliczności, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Przepis ten stanowi, że przy ocenie stopnia i trwa-

łości niezdolności do pracy oraz rokowań co do odzyskania zdolności do pracy

uwzględnia się możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej

pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i

charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozy-

cje psychofizyczne. W wyroku z dnia 28 stycznia 2004 r., II UK 167/03 (OSNP 2004

nr 18, poz. 320), Sąd Najwyższy stwierdził, iż okoliczności, o których mowa w tym

przepisie, dotyczą osoby, co do której stwierdzono niezdolność do wykonywania za-

trudnienia zgodnego z posiadanymi kwalifikacjami lub ewentualną celowość prze-

kwalifikowania, nie dotyczą natomiast osoby, która została uznana za zdolną do wy-

konywania pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Wynika to ze wstęp-

nego sformułowania tego przepisu - oceny stopnia i trwałości niezdolności do pracy

oraz rokowań co do odzyskania zdolności do pracy. Okoliczności dotyczące osoby

ubiegającej się o świadczenie mają zatem wpływ na zakres przyznania prawa do

renty - renty z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, renty stałej lub

okresowej albo też renty szkoleniowej. Uwzględnia się je w stosunku do osoby, u

której naruszenie sprawności organizmu powoduje niezdolność do pracy w rozumie-

niu art. 12 ust. 1 ustawy. Skoro więc z opinii biegłego wynikało, że skarżący jest

zdolny do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami, przeto trafnie Sąd Okręgowy,

a za nim Sąd Apelacyjny, nie oceniały okoliczności, o których mowa w art. 13 ust. 1

pkt 2 ustawy, a tym samym zarzut naruszenia powołanego przepisu jest bezpod-

stawny.

6

W konsekwencji nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 ustawy

(błędnie określony w kasacji jako art. 12 pkt 1), zgodnie z którym niezdolną do pracy

jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z

powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do

pracy po przekwalifikowaniu. Niezdolność do pracy uzależniona jest zatem od stop-

nia naruszenia sprawności organizmu, co może być stwierdzone tylko przez lekarzy

właściwych specjalności. Zawarte w zaskarżonym wyroku ustalenia o braku niezdol-

ności wnioskodawcy do pracy zostały dokonane na podstawie opinii biegłego, który

stwierdził, że zmiany chorobowe wnioskodawcy nie są nasilone do tego stopnia, aby

czyniły go niezdolnym do wykonywania zatrudnienia zgodnego z kwalifikacjami. Z

opinii tej wynika zatem, że wnioskodawca jest zdolny do pracy w swoim zawodzie

bez konieczności przekwalifikowania.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

k.p.c. oddalił

kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

========================================