II PK 159/04

Wyrok z dnia 25 stycznia 2005 r.

II PK 159/04

Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy określona w art. 32 ust. 1

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) przysługuje tylko członkom zarządu zakładowej

organizacji związkowej, która spełnia kryteria ustanowione w art. 251

ust. 1 tej

ustawy.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2005 r.

sprawy z powództwa Stanisława M. przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej w G. o

przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 4 marca 2004 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację,

2. zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 120,00 (sto dwadzieścia) zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Głogowie wyrokiem z dnia 21 listopada 2003 r.

[...] przywrócił powoda Stanisława M. do pracy u strony pozwanej Zakładu Energetyki

Cieplnej w G. na dotychczasowe warunki pracy i płacy oraz zasądził na jego rzecz

kwotę 13.295,10 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy od 1

kwietnia 2003 r. do 31 października 2003 r. pod warunkiem podjęcia przez powoda

pracy u strony pozwanej oraz kwotę 1.860 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego.

W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z przepisami art. 56 k.p. pracownikom, z

którymi rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o

rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie, przysługuje roszczenie o przywrócenie do

2

pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowanie. Roszczenie powoda jest

uzasadnione albowiem rozwiązanie umowy o pracę z nim w dniu 31 marca 2003 r.

dokonane zostało z naruszeniem przepisów. Powód jako przewodniczący Krajowego

Związku Ciepłowników - Oddział w G. korzystał ze szczególnej ochrony trwałości

stosunku pracy wynikającej z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związ-

kach zawodowych. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym w dniu

rozwiązania umowy) pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związ-

kowej nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikami będą-

cymi członkami zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w

czasie trwania mandatu oraz w okresie roku od jego wygaśnięcia. Strona pozwana

zgody takiej nie uzyskała co przesądziło o zasadności roszczenia powoda o przy-

wrócenie do pracy. Przywrócenie to w świetle zebranego w sprawie materiału dowo-

dowego nie jest sprzeczne ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem prawa, a

korzystanie przez powoda ze szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy nie może

być traktowane jako nadużycie prawa.

Sąd Rejonowy stwierdził ponadto, iż zachowanie powoda będące podstawą

rozwiązania z nim umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 k.p. nie może być kwalifikowa-

ne jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych ze względu na towarzyszące

mu okoliczności. Oceniając to zachowanie należało uwzględnić konflikt jaki od dłuż-

szego czasu trwał między powodem jako przewodniczącym zakładowej organizacji

związkowej a dyrektorem strony pozwanej i występujące z tego powodu nieporozu-

mienia.

Wyrok powyższy zaskarżyła apelacją strona pozwana. Zarzuciła sprzeczność

istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie, że

odmowa wykonania polecenia służbowego nie jest ze względu na okoliczności towa-

rzyszące tej odmowie - ciężkim naruszeniem podstawowych obowiązków pracowni-

czych i tym samym nie może skutkować rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowie-

dzenia ze względu na pełnioną przez powoda funkcję w zakładowej organizacji

związkowej i że zachowanie powoda nie było na tyle naganne, aby Sąd mógł orzec,

iż przywrócenie do pracy było sprzeczne ze społeczno - gospodarczym przeznacze-

niem prawa (art. 8 k.p.). Ponadto zarzuciła niewyjaśnienie istotnej okoliczności

sprawy - czy w świetle obowiązującego od 1 stycznia 2003 r. brzmienia art. 25

ustawy o związkach zawodowych powodowi przysługuje ochrona przed rozwiąza-

niem z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia ze względu na fakt, iż jego zakła-

3

dowa organizacja związkowa nie liczyła w chwili rozwiązania z nim umowy o pracę

wymaganych 10 członków. Stawiając powyższe zarzuty strona skarżąca domagała

się zmiany zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia powództwa oraz zasądzenia

od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy wyrokiem z

4 marca 2004 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo i

zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa prawnego za obie instancje.

Według Sądu drugiej instancji apelacja zasługiwała na uwzględnienie, ponie-

waż trafne okazały się oba podniesione w niej zarzuty. Powód został zwolniony w

marcu 2003 r. Dla oceny zatem czy korzysta jako działacz związkowy z ochrony

przewidzianej w ustawie o związkach zawodowych należało uwzględnić stan prawny

z tego czasu. Od pierwszego stycznia 2003 r. obowiązuje wprowadzony do tej

ustawy art. 251

, z którego wynika, iż uprawnienia zakładowej organizacji związkowej

przysługują organizacji związkowej zrzeszającej co najmniej 10 członków będących

pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy o pracę na-

kładczą u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji. Z materiału dowodowego

zebranego w sprawie wynika w sposób bezsporny, iż warunku tego nie spełniała

Oddziałowa Organizacja Związkowa w G., do której należało co prawda 10 osób, ale

część z nich była rencistami.

Oddziałową Organizację Związkową statut Krajowego Związku Zawodowego

Ciepłowników każe w § 22 traktować jako zakładową organizację związkową. Wobec

jednak treści art. 251

ustawy o związkach zawodowych Oddziałowa Organizacja

Związkowa w G. nie może korzystać z uprawnień przewidzianych dla zakładowej

organizacji związkowej z uwagi na zbyt małą liczbę członków - pracowników. Nie ma

zatem upoważnienia do zajmowania stanowiska w indywidualnych sprawach pra-

cowniczych w zakresie unormowanym w przepisach prawa pracy (art. 26 ust. 1

ustawy), a także członkowie zarządu Oddziałowej Organizacji Związkowej w G. oraz

członkowie komisji rewizyjnej nie korzystają z ochrony trwałości stosunku pracy

przewidzianej w art. 32. Brak było zatem w stanie faktycznym sprawy potrzeby uzy-

skania zgody tej organizacji na rozwiązanie z powodem umowy o pracę. Wystąpienie

o taką zgodę przez stronę pozwaną pozbawione było skutku prawnego, a jej brak nie

przesądził o naruszeniu przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę. Pozbawienie

powoda ochrony nastąpiło w takiej sytuacji na skutek wprowadzenia do ustawy o

4

związkach zawodowych przepisu art. 251

k.p. a nie zmiany art. 32, która to zmiana

weszła faktycznie w życie dopiero od 1 lipca 2003 r. co słusznie podnosi w odpowie-

dzi na apelację pełnomocnik powoda. Przepis ten po zmianie nie ma w sprawie za-

stosowania. Stosowany jest natomiast w wersji obowiązującej w dniu rozwiązania

umowy o pracę, tj. w wersji podanej przez pełnomocnika powoda w piśmie proceso-

wym z dnia 19 sierpnia 2003 r.

Prawidłowo zebrany materiał dowodowy został w przekonaniu Sądu drugiej

instancji oceniony wadliwie. Przyczyną rozwiązania z powodem umowy o pracę w

trybie art. 52 § 1 k.p. była odmowa wykonania polecenia służbowego. Sąd Okręgowy

podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 11 czerwca 1997 r., I

PKN 202/97, z którego wynika, że odmowa wykonania polecenia stanowi ciężkie na-

ruszenie obowiązków pracowniczych. Odmowa wykonania przez powoda polecenia

dyrektora strony pozwanej przekazania dokumentacji dotyczącej przetargu na węgiel

i transport opału z lat 2000 - 2001 została udokumentowana w zebranym materiale

dowodowym w sposób wyczerpujący. Faktowi temu nie zaprzecza zresztą sam po-

wód. Przesądza to - zdaniem Sądu Okręgowego - iż wskazana przyczyna rozwiąza-

nia umowy o pracę faktycznie zaistniała. Była to również rzeczywista przyczyna roz-

wiązania z powodem umowy o pracę. Sugestie powoda jakoby faktycznie przyczyną

była prowadzona przez niego działalność związkowa niepoparte zostały żadnymi

dowodami. Wskazana przyczyna dawała zatem podstawy do rozwiązania z powo-

dem umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 k.p. Do innej oceny nie może prowadzić

podkreślony w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia konflikt powoda z dyrektorem

strony pozwanej, szykany jakich powód od dyrektora doznał, czy też zmiany warun-

ków jego umowy o pracę. Zobowiązanie bowiem powoda do dostarczenia dokumen-

tów wynikało z konieczności ich przekazania do Urzędu Miasta i Gminy. Nie było za-

tem w nim ani elementu szykany, ani polecenie to nie było zachowaniem nakierowa-

nym na eskalację konfliktu. Prowadzenie tej dokumentacji i jej przedłożenie dyrekto-

rowi strony pozwanej należało do obowiązków powoda. Otrzymał on na wykonanie

polecenia wystarczającą ilość czasu. Mogło ono być wykonane nawet ze sporządze-

niem kopii niektórych dokumentów i spisu pozostałych. Brak jest w przekonaniu Sądu

Okręgowego racjonalnych motywów odmowy wykonania polecenia. Postawą swoją

powód wykazał daleko idące lekceważenie przełożonego. W przekonaniu Sądu po-

stawa taka reprezentowana nawet przez szeregowego pracownika powinna być pięt-

nowana. Tym bardziej jeszcze kiedy podobnego zachowania dopuszcza się działacz

5

związkowy, którego zachowanie oddziałuje na innych pracowników i może mieć

wpływ na ogólną dyscyplinę pracy.

Od powyższego wyroku powód wniósł kasację, w której zaskarżył wyrok w

całości, zarzucając: 1. rażące naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć

wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. w wy-

niku uznania przez Sąd drugiej instancji, iż bezsporne jest, że Krajowy Związek Za-

wodowy Ciepłowników Oddział w G. będący zakładową organizacją związkową liczy

zaledwie ośmiu członków będących pracownikami oraz dwóch członków będących

rencistami, co zgodnie z art. 251

w związku z art. 32 ust.1 ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze

zm.) w brzmieniu z daty rozwiązania stosunku pracy, pozbawia powoda ochrony

przed rozwiązaniem stosunku pracy, podczas gdy oczywiste być winno, że wyżej

wymieniona organizacja liczyła dziesięciu członków będących pracownikami w chwili

rozwiązywania z powodem stosunku pracy; 2. naruszenie prawa materialnego po-

przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez Sąd drugiej

instancji, że w stanie faktycznym ustalonym i szczegółowo opisanym przez Sąd

pierwszej instancji, a niezmienionym przez Sąd Okręgowy, postępowanie powoda

usprawiedliwia zastosowanie art. 52 § 1 k.p., podczas gdy uwzględniając postępo-

wanie dyrekcji pozwanego polegające na szykanowaniu powoda, ograniczeniu jego

wymiaru czasu pracy, przesunięciu do innych zajęć nieleżących ani w zakresie obo-

wiązków powoda, ani jego kwalifikacji; nałożeniu niedookreślonego terminowo obo-

wiązku wydania dokumentacji przetargowej; odmowie odebrania żądanej wcześniej

dokumentacji, a ostatecznie wyłamywaniu zabezpieczeń w celu dotarcia do tejże

dokumentacji - uznać należy, że brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu, a

nawet do rozwiązania z powodem stosunku pracy za wypowiedzeniem; 3. narusze-

nie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a mianowicie art. 251

ust.1

pkt 1 w związku z art. 32 ust.1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodo-

wych, w brzmieniu z dnia 31 marca 2003 r., polegające na uznaniu, iż ochronie z art.

32 ust.1 tejże ustawy podlega wyłącznie członek zarządu zakładowej organizacji

związkowej, która spełnia warunek z art. 251

ust. 1 pkt 1 tejże ustawy, podczas gdy

wykładnia systemowa, uwzględniająca umiejscowienie tego ostatniego przepisu

prowadzić winna do wniosku, iż limit w tym przepisie określony dotyczy wyłącznie

uprawnień wymienionych w rozdziale 3 ustawy o związkach zawodowych, a nie

uprawnień ochronnych z art. 32 tejże ustawy; naruszenie prawa materialnego, a

6

mianowicie art. 32 ust. 4 w związku z art. 32 ust.1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych w brzmieniu z dnia 31 marca 2003 r., polegające na jego

niezastosowaniu, podczas gdy z akt sprawy wynika, iż powód był delegatem na VII

Kongres Krajowego Związku Zawodowego Ciepłowników, który odbywał się w dniach

26-28 marca 2003 r., to znaczy że pełnił on funkcję w najwyższym organie związku

zawodowego działającego poza zakładem pracy, a w konsekwencji korzystał on

również i z tej przyczyny z ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy.

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji wskazano konieczność

dokonania wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości interpreta-

cyjne, a mianowicie art. 251

ust.1 pkt 1 w związku z art. 32 ust.1 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych i rozstrzygnięcie, czy termin „uprawnienia

zawodowej organizacji związkowej" użyty w art. 251

odnosi się wyłącznie do upraw-

nień wymienionych w rozdziale 3 ustawy, czy też do wszystkich uprawnień zakłado-

wej organizacji związkowej, o których mowa w wyżej wymienionej ustawie.

Mając powyższe na uwadze, wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku po-

przez oddalenie apelacji strony pozwanej z dnia 29 grudnia 2003 r. i obciążenie

kosztami postępowania pozwanego; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do Sądu drugiej instancji w celu jej ponownego rozpoznania;

nadto o obciążenie pozwanego kosztami postępowania kasacyjnego z uwzględnie-

niem kosztów zastępstwa procesowego powoda w kwocie 2.000 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 233 § 1

k.p.c. Ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie

wyraża istotę sądzenia w części dotyczącej ustalenia faktów, tj. rozstrzygania spor-

nych kwestii na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku

bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Powinna odpowiadać regułom logiczne-

go myślenia wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnio-

skowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego będące

wyznacznikiem granic dopuszczalnych wniosków i stopnia prawdopodobieństwa ich

przydatności w konkretnej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd

wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życio-

wego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów

7

przewidzianej w art. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego mate-

riału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życio-

wego wnioski odmienne. Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w

świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materia-

łem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej

przez sąd; nie jest tu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski od-

mienne, lecz wymagane jest wskazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybie-

nie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych (uza-

sadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., IV CKN 1316/00).

W razie postawienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w postępowaniu kasacyj-

nym, Sąd Najwyższy nie dokonuje ponownej oceny wiarygodności i mocy zgroma-

dzonych dowodów, lecz sprawdza prawidłowość wykorzystania przez Sąd orzekają-

cy uprawnień przewidzianych w tym przepisie (postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 18 lipca 2002 r., IV CKN 1256/00). Wykazanie, że sąd drugiej instancji naruszył

art. 233 § 1 k.p.c., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być [...]

ograniczone do odmiennej interpretacji dowodów zebranych w sprawie, przy jedno-

czesnym zaniechaniu wykazania, iż ocena przyjęta przez sąd drugiej instancji za

podstawę rozstrzygnięcia przekracza granicę swobodnej oceny dowodów, którą wy-

znaczają czynniki logiczny i ustawowy, zasady doświadczenia życiowego, aktualny

stan wiedzy, stan świadomości prawnej i dominujących poglądów na sądowe sto-

sowanie prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 r., IV CKN

1050/00).

Kasacja wniesiona przez skarżącego nie czyni zadość tym wymaganiom, a

zatem zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest nieusprawiedliwiony i nie ma znacze-

nia dla oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego. Przy braku za-

sadnych zarzutów w ramach podstawy z art. 3931

pkt 2 k.p.c. Sąd Najwyższy zwią-

zany jest stanem faktycznym stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku

(por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r., II CKN 18/97, OSNC

1997 nr 8, poz. 112 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1997 r., I CKN

54/97). W drugim z powołanych orzeczeń Sąd Najwyższy podkreślił, iż skarżący po-

dejmując próbę wykazania, że konkretny przepis prawa materialnego został przez

Sąd pierwszej instancji niewłaściwie zastosowany lub niezastosowany, choć istniały

ku temu podstawny, musi to uczynić w ramach stanu faktycznego zrekonstruowane-

go i ustalonego przez ten sąd w zaskarżonym orzeczeniu.

8

Skarżący nie wykazał, że trafny jest zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem

przepisu art. 251

w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Przepis

art. 251

ust. 1 ustawy o związkach zawodowych stanowi wyraźnie, że uprawnienia

zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej

10 członków będących: 1) pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na pod-

stawie umowy o pracę nakładczą u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji

albo 2) funkcjonariuszami, o których mowa w art. 2 ust. 6, pełniącymi służbę w jed-

nostce objętej działaniem tej organizacji. Skoro Sąd drugiej instancji ustalił, że od-

działowa organizacja związkowa w G., którą § 22 statutu Krajowego Związku Zawo-

dowego Ciepłowników nakazuje traktować jako zakładową organizacje związkową,

nie zrzeszała dziesięciu osób będących pracownikami (część członków była renci-

stami), to zarzut naruszenia tego przepisu jest nieusprawiedliwiony.

Nie jest trafny pogląd wnoszącego kasację, jakoby przepis art. 251

ustawy o

związkach zawodowych dotyczył wyłącznie uprawnień wymienionych w rozdziale 3

tej ustawy, a w konsekwencji nie miał zastosowania do „uprawnień ochronnych”

określonych w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Przeciwnie, przepis

art. 32 ust. 1 ustawy jest pomieszczony w rozdziale 4 zatytułowanym „Zakładowa

organizacja związkowa”, a zatem uprawnienia zakładowej organizacji związkowej

wymienione w przepisach tego rozdziału (4) przysługują tylko tej organizacji związko-

wej, która spełnia kryterium liczby zrzeszonych w niej członków ustanowione w art.

251

ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Wprawdzie określenie struktury organi-

zacyjnej związku zawodowego, w tym także liczba członków związku, która pozwala

powołać zakładową organizację związkową, jako należące do sfery swobodnego

działania związku, następuje w statucie i uchwałach statutowych organów związko-

wych (art. 9 i 10 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, Dz.U. Nr

55, poz. 234 ze zm. - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1997 r., I

PKN 325/97, OSNAPiUS 1998 nr 16, poz. 475), to jednak uprawnienie zakładowej

organizacji związkowej określone w art. 32 ust. 1 tej ustawy przysługuje tylko organi-

zacji zrzeszającej w dniu wykonywania tego uprawnienia co najmniej 10 członków, o

których mowa w art. 25 1

ust. 1 ustawy o związkach zawodowych.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 52 § 1

k.p. Sąd drugiej instancji ustalił, że przyczyną rozwiązania z powodem umowy o

pracę w trybie określonym tym przepisem była odmowa wykonania polecenia służ-

bowego, co w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego stanowi ciężkie

9

naruszenie obowiązków pracowniczych (np. wyrok Sądu najwyższego z dnia 11

czerwca 1997 r., I PKN 202/97, OSNAPiUS 1998 nr 1, poz. 297; wyrok Sądu Naj-

wyższego z dnia 12 czerwca 1997 r., I PKN 211/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz.

323), a zatem prawidłowo zastosował powyższy przepis uznając, że wskazana przy-

czyna dawała podstawę do rozwiązania z powodem umowy o pracę w trybie określo-

nym w art. 52 § 1 k.p.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================