III CZP 83/04

Uchwała z dnia 11 lutego 2005 r., III CZP 83/04

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Sędzia SN Kazimierz Zawada

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Rzemieślniczej „R.” w T.

przeciwko „AGJ” Andrzejowi D. i Januszowi N., spółce jawnej w T. o zapłatę, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 11 lutego 2005 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z

dnia 24 września 2004 r.:

„Czy pominięcie przepisów o postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w

art. 5053

§ 2 k.p.c. dotyczy również sprawy, w której powód dochodzi zapłaty części

roszczenia o wartości niższej niż wskazana w art. 5051

pkt 1 k.p.c., a którego reszta

została w całości zaspokojona, przy czym wartość całego roszczenia przewyższa

kwotę określoną we wskazanym wyżej przepisie?"

podjął uchwałę:

Sprawa, w której powód dochodzi kwoty niższej, niż wskazana w art. 5051

pkt 1 k.p.c., stanowiącej resztę zaspokojonego wcześniej roszczenia, którego

wysokość przekraczała kwotę określoną w powyższym przepisie, podlega

rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało w sprawie, w której strona powodowa dochodziła w postępowaniu

uproszczonym zapłaty kwoty 2500 zł tytułem reszty należności, której nie uiściła

strona pozwana za wykonane na jej rzecz roboty budowlane. Według twierdzeń

pozwu, należność strony powodowej wynikająca z zakresu wykonanych robót i

wskazana w wystawionej fakturze wynosiła 15 001,98 zł. Strona pozwana

uregulowała tę należność w części, odmawiając zapłaty kwoty 2500 zł, która

stanowi przedmiot sporu w sprawie.

Wyrokiem z dnia 3 listopada 2003 r. Sąd Rejonowy w Tarnowie uwzględnił

powództwo ustalając m.in., że strony łączyła umowa o wykonanie robót budowlano-

montażowych, w której wynagrodzenie wykonawcy określono na kwotę 191 847,46

zł. W trakcie realizacji robót doszło do ich przerwania i wcześniejszego rozliczenia

wynagrodzenia powodowego wykonawcy, który wystawił fakturę na kwotę

15 001,98 zł, z czego strona pozwana zapłaciła tylko część, odmawiając zapłaty

kwoty 2500 zł stanowiącej resztę należności objętej tą fakturą.

Przy rozpoznawaniu apelacji strony pozwanej od powyższego wyroku Sąd

Okręgowy powziął wątpliwość prawną przedstawioną we wskazanym w sentencji

postanowienia pytaniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że po przedstawieniu przez Sąd Okręgowy

powyższego zagadnienia prawnego, a przed jego rozpoznaniem, weszła w życie w

dniu 4 lutego 2005 r. nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego dokonana

ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), która zmieniła również

przepisy art. 5053

k.p.c. Dotychczasowy § 2 tego przepisu stał się paragrafem

trzecim, jednak jego treść nie uległa zmianie, zmiany zaś pozostałych przepisów o

postępowaniu uproszczonym nie mają wpływu na przedstawioną przez Sąd

Okręgowy wątpliwość prawną, co sprawia, że mimo nowelizacji kodeksu

postępowania cywilnego, nie została ona usunięta i przedstawione zagadnienie

prawne wymaga rozstrzygnięcia.

Odpowiadając na nie trzeba stwierdzić, że odrębne postępowanie

uproszczone objęte zawartymi w dziale VI przepisami art. 5051

-50513

k.p.c. zostało

przez ustawodawcę wprowadzone celem ułatwienia, uproszczenia i przyspieszenia

załatwiania przez sądy spraw drobnych i prostych. Przepis art. 5051

pkt 1 k.p.c.,

który stał się podstawą rozpoznania przez Sąd Rejonowy przedmiotowej sprawy w

postępowaniu uproszczonym, stanowi, że przepisy o tym postępowaniu stosuje się

m.in. w należących do właściwości sądów rejonowych sprawach o roszczenia

wynikające z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza pięciu tysięcy

złotych (obecnie dziesięciu tysięcy złotych). Będący przedmiotem przedstawionych

wątpliwości przepis art. 5053

§ 2 (obecnie § 3) k.p.c. stanowi natomiast, że jeżeli

powód dochodzi części roszczenia, sprawa podlega rozpoznaniu w postępowaniu

uproszczonym tylko wtedy, gdy postępowanie to byłoby właściwe dla całego

roszczenia wynikającego z faktów przytoczonych przez powoda; w przeciwnym

wypadku sprawa rozpoznawana jest z pominięciem przepisów rozdziału o

postępowaniu uproszczonym.

Przepis ten dotyczy tzw. roszczeń rozdrobnionych. Chodzi w nim o

dochodzenie przez powoda tylko części przysługującego mu roszczenia, na

przykład na próbę, w celu uzyskania tzw. prejudykatu. Takie częściowe

dochodzenie roszczenia w postępowaniu uproszczonym jest co do zasady możliwe,

jednak tylko wówczas, gdy postępowanie to byłoby również właściwe dla całego

roszczenia wynikającego z faktów przytoczonych przez powoda, to znaczy gdyby

powód, któremu przysługuje w stosunku do pozwanego roszczenie przykładowo w

kwocie 4000 zł, dochodził tylko jego części w kwocie 2000 zł. Niedopuszczalne

byłoby natomiast stosowanie przepisów o postępowaniu uproszczonym w sytuacji,

w której powód, mający w stosunku do pozwanego roszczenie w wysokości

przykładowo 20 000 zł, dochodził tylko jego części w kwocie 2000 zł, gdyż art. 5053

§ 2 (obecnie § 3) k.p.c. ma przede wszystkim zapobiec możliwości wykorzystania

postępowania uproszczonego, przeznaczonego do rozstrzygania spraw drobnych i

prostych, w celu uzyskiwania wyroków przesądzających co do zasady o słuszności

roszczenia o znacznej wartości, które nie powinno być rozstrzygane w tym

postępowaniu.

W omawianym przepisie chodzi o roszczenie w znaczeniu

materialnoprawnym, a nie procesowym, tylko bowiem roszczenie w znaczeniu

materialnym może być dochodzone przez powoda częściami. Jeżeli natomiast

powód twierdzi w pozwie, że przysługiwało mu w stosunku do pozwanego

roszczenie w określonej wysokości i pozwany część tego roszczenia już zaspokoił,

wobec czego powód dochodzi przed sądem tylko reszty niezaspokojonego

roszczenia, to w istocie powód w takiej sytuacji dochodzi całego przysługującego

mu roszczenia, a nie tylko jego części. Roszczenie zaspokojone wygasa w takiej

części, w jakiej zostało zaspokojone, wobec czego pozostaje już tylko roszczenie w

wysokości niezaspokojonej należności, która stanowi w tej sytuacji całe roszczenie,

a nie jego część. W rozumieniu art. 5053

§ 2 (obecnie § 3) k.p.c. dochodzenie

roszczenia w części oznacza dochodzenie części roszczenia, które przysługuje

powodowi wobec pozwanego według faktów przytoczonych w pozwie, a nie o część

roszczenia, która w ramach danego stosunku prawnego w ogóle przysługiwała

powodowi i pozostała po zaspokojeniu reszty. Gdy zatem, według twierdzeń pozwu,

ze stosunku zobowiązaniowego wynikało dla powoda pierwotnie określone

roszczenie, którego wartość przekraczała próg kwotowy wskazany w art. 5051

pkt. 1

k.p.c., jednak przed wytoczeniem powództwa doszło w wyniku zaspokojenia części

należności do obniżenia wartości roszczenia poniżej tego progu, nie ma podstaw do

stosowania art. 5053

§ 2 (obecnie § 3) k.p.c. (...)

Wskazać trzeba, że choć przy takim rozumieniu omawianego przepisu może

dochodzić do rozpoznawania w postępowaniu uproszczonym spraw wprawdzie o

drobne kwotowo roszczenia, pozostałe po zaspokojeniu reszty należności, lecz

wynikających ze skomplikowanych i złożonych stosunków prawnych, to jednak

wobec możliwości zastosowania w takiej sytuacji przepisu art. 5057

k.p.c. nie

dojdzie do naruszenia istoty i celu tego postępowania.

Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie

prawne, jak w uchwale.