I PK 173/04

Wyrok z dnia 16 lutego 2005 r.

I PK 173/04

Zatrudnianie wcześniej zwolnionych pracowników po upływie okresu, w

którym istnieje obowiązek ponownego zatrudnienia określony w art. 12 ustawy

z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracowni-

kami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst:

Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.), nie oznacza, że pracodawca dobrowol-

nie wydłuża ten okres.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Zbigniew

Hajn (sprawozdawca), Herbert Szurgacz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2005 r. sprawy

z powództwa Jadwigi K. przeciwko „A.P.” SA w A. o nawiązanie stosunku pracy, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krakowie z dnia 23 marca 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację, nie obciążając powódki kosztami postępowania kasacyj-

nego.

U z a s a d n i e n i e

W pozwie powódka wniosła o ponowne nawiązanie z nią stosunku pracy przez

pozwaną. Pozwana Spółka wniosła o oddalenie powództwa w całości.

Wyrokiem z 26 marca 2003 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wadowicach odda-

lił powództwo. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona u strony pozwanej

na stanowiskach przewijacza przędzy, pomocy przędzarza i konserwatora maszyn.

Stosunek pracy ustał 31 sierpnia 2001 r. wskutek rozwiązania umowy o pracę na

podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych. Powódka dwukrotnie, tj.

17 czerwca i 24 września 2002 r., zgłosiła pozwanej zamiar powrotu do pracy. Po-

zwana Spółka zatrudniła 31 sierpnia 2002 r. 9 osób przebywających poprzednio na

urlopach wychowawczych, które zgłosiły powrót do pracy, a nadto przyjęła do pracy

2

na stanowisko przewijacza przędzy 4 inne pracownice, których stosunki pracy ustały

z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Osoby te złożyły w ustawowym terminie

oświadczenia o gotowości podjęcia pracy, a ich zatrudnienie było wskazane na sku-

tek zwiększenia zamówień. Ponieważ zainteresowanych podjęciem pracy było 209

osób, w tym zdecydowana większość posiadała kwalifikacje do wykonywania czyn-

ności przewijacza przędzy, pracodawca zastosował dodatkowe kryteria zatrudniania,

między innymi sytuację rodzinną. Powódka zgłosiła gotowość do zatrudnienia w

ustawowym terminie oraz posiadała kwalifikacje do zajmowania stanowiska pracy.

Takie same warunki spełniały jednak również inne zatrudnione pracownice, mające

dodatkowo na utrzymaniu po troje dzieci.

W ocenie Sądu Rejonowego, powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie,

pomimo że powódka spełniła przesłanki z art. 12 ustawy o zwolnieniach grupowych.

Wobec znacznej liczby pracowników z tej samej grupy zawodowej, którzy ubiegali się

o ponowne zatrudnienie, pozwana była uprawniona do stosowania dodatkowych

kryteriów kwalifikacyjnych, w szczególności uwzględnienia sytuacji rodzinnej. Z

uwagi na to, że zatrudnione pracownice miały na utrzymaniu dzieci, w przeciwień-

stwie do powódki, uprawnione było zatrudnienie ich, a roszczenie powódki było bez-

zasadne.

W apelacji powódka zaskarżyła wyrok Sądu Rejonowego w całości i wniosła o

uwzględnienie powództwa, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania. Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Okręgowy apelację oddalił. Sąd ten stwierdził, że Sąd Rejonowy uchybił

obowiązkowi zapewnienia, aby odpis każdego ze złożonych przez jedną ze stron

pism procesowych z załącznikami był doręczony stronie przeciwnej tak, aby mogła

ona zapoznać się z ich treścią i merytorycznie ustosunkować się do niej przed wyda-

niem wyroku. Część dokumentów złożonych przez stronę pozwaną została wpraw-

dzie ujawniona przez Sąd pierwszej instancji, ale odpisy ich nie były wydane stronie

powodowej. Uchybienie to mogłoby mieć znaczenie dla oceny orzeczenia Sądu Re-

jonowego, gdyby istniały uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że na ich skutek

doszło do nieważności postępowania w związku z pozbawieniem strony możliwości

obrony jej praw lub do wydania orzeczenia niezgodnego z prawem materialnym.

Sytuacja taka jednak nie zaistniała, a wyrok Sądu Rejonowego odpowiada prawu

materialnemu i jest uzasadniony, nawet jeśli orzekać o roszczeniu powódki jedynie

na podstawie faktów niespornych i tych z ustalonych przez Sąd Rejonowy, jakich w

3

apelacji się nie kwestionuje. Następnie Sąd Okręgowy wskazał, że art. 12 ustawy z

28 grudnia 1989 r. nie pozwala na przyjęcie wykładni, zgodnie z którą nałożono nim

na pracodawcę obowiązek ponownego zatrudnienia pracownika wcześniej zwolnio-

nego z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w każdym czasie po zwolnieniu,

jeżeli tylko zgłosi on zamiar powrotu do pracy w ciągu roku od rozwiązania stosunku

pracy. Nie można przyjąć, że wolą ustawodawcy było wykreowanie nieograniczone-

go w czasie obowiązku ponownego zatrudnienia pracownika. Dlatego za Sądem

Najwyższym i uzasadnieniem jego wyroku z 21 września 2001 r., I PKN 781/00

(OSNP 2003 nr 18, poz. 432) należy przyjąć, że zawity termin jednego roku od roz-

wiązania stosunku pracy odnosi się do obu stron stosunku pracy w tym sensie, że

pracownik zwolniony z przyczyn dotyczących zakładu pracy może skutecznie do-

magać się powrotu do pracy w terminie jednego roku od rozwiązania stosunku pracy

pod warunkiem, że w okresie tego roku pracodawca ponownie zatrudniał lub zatrud-

nia pracowników w tej samej grupie zawodowej. Dlatego, zgłaszane przez pełno-

mocnika zastrzeżenie co do prawidłowości ustalenia przez Sąd liczby osób zatrud-

nionych przez pozwaną po 31 sierpnia 2002 r. nie mogły mieć wpływu na wynik pro-

cesu. Nie można także podzielić poglądu, że powrót pracowników z urlopu wycho-

wawczego po 31 sierpnia 2001 r. oznaczał ponowne zatrudnianie pracowników w tej

samej grupie zawodowej w rozumieniu art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Osoby te

pozostawały bowiem w zatrudnieniu, a jedynie okresowo nie świadczyły pracy. Fakty

mające oparcie w materiale dowodowym niezakwestionowanym apelacją dowodzą w

tej sprawie, że po dacie, w jakiej ustał stosunek pracy powódki, pierwsze zatrudnie-

nie osoby spoza grona byłych pracowników, o jakich mowa w art. 12 ustawy z 28

grudnia 1989 r., w grupie zawodowej, w której powódka poprzednio była zatrudniona,

nastąpiło po 31 sierpnia 2002 r., tj. po upływie roku licząc od daty rozwiązania sto-

sunku pracy między stronami. W tych okolicznościach roszczenie powódki nie mogło

zostać uwzględnione, niezależnie od tego, czy i ile osób w grupie zawodowej powód-

ki pozwany zatrudnił spoza grona byłych pracowników.

W kasacji powódka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w całości, zarzucając

mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 128 k.p.c., przez ustalenie, że uchy-

bienia obowiązkowi zapewnienia doręczenia stronie powodowej pism procesowych z

załącznikami nie miały znaczenia dla oceny orzeczenia Sądu pierwszej instancji, a

wyrok, pomimo tych uchybień, jest zgodny z prawem materialnym i uzasadniony.

Ponadto powódka podniosła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12

4

ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracowni-

kami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, przez błędne ustale-

nie, że pozwany nie miał obowiązku jej zatrudnienia, ponieważ w okresie roku od jej

zwolnienia nie zatrudniał ponownie pracowników w jej grupie zawodowej.

W uzasadnieniu kasacji skarżąca wskazała między innymi, że rażące naru-

szenie zasad postępowania w zakresie art. 128 k.p.c., wbrew twierdzeniu Sądu

Okręgowego, uniemożliwiło stronie powodowej weryfikację przedstawionych doku-

mentów w aspekcie spełnienia jednej z przesłanek art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989

r., a mianowicie ponownego przyjmowania pracowników w grupie zawodowej po-

wódki. Pozbawiło to powódkę możliwości obrony swoich twierdzeń i naruszyło jej

prawa procesowe, tym bardziej, że nie była ona w procesie reprezentowana przez

pełnomocnika zawodowo wykonującego zastępstwo procesowe, lecz przez przed-

stawiciela związku zawodowego. Sąd Okręgowy w sposób dowolny i sprzeczny z

przebiegiem postępowania przed Sądem pierwszej instancji ustalił, że uchybienia

dotyczące postępowania nie miały znaczenia dla oceny orzeczenia i że wyrok Sądu

Rejonowego odpowiada prawu materialnemu i jest uzasadniony. Tak nie jest, ponie-

waż wskutek pozbawienia powódki możliwości zajęcia stanowiska co do zgłoszonych

dowodów, nie zostały rozstrzygnięte podstawowe dla oceny roszczenia przesłanki

wynikające z art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Naruszenie prawa materialnego

polegało zdaniem skarżącej na błędnej interpretacji art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989

r. w aspekcie powołanego w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 21 września

2001 r. (I PKN 781/00). Prezentowany w tym orzeczeniu pogląd ma zastosowanie

tylko wtedy, gdy pracodawca stosuje zasadę, że skorzystać z uprawnień pracowni-

czych gwarantowanych art. 12 można pod warunkiem, że w okresie roku od zwolnie-

nia ponownie zatrudnieni są pracownicy w tej samej grupie zawodowej. Jak wynika z

materiału dowodowego oraz pism i oświadczeń pozwanej, zrezygnowała ona z tej

zasady dobrowolnie, gdyż przyjmowała do pracy pracowników zwolnionych w trybie

ustawy z 28 grudnia 1989 r., pomimo że przesłanki z art. 12 nie były spełnione. Przy-

znała nawet, że stosowała specjalne kryteria przyjęć do pracy zwolnionych wcześniej

pracownic, których nie spełniała powódka. Skoro pozwana przyjęła inne, dogodniej-

sze dla pracowników zasady stosowania art. 12 ustawy, trudno uznać argumentację

Sądu Okręgowego za słuszną. Skarżąca stwierdziła również, że faktycznie praco-

dawca wykazał, iż zatrudniał zwolnione wcześniej pracownice na podstawie art. 12

ustawy, pomimo że minął rok od rozwiązania z nimi stosunku pracy. Powódka wnio-

5

sła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, lub zmianę wyroku w całości i uwzględnienie powództwa.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasą-

dzenie od powódki na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nieuzasadniony okazał się za-

rzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 128 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem,

„do pisma procesowego należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla dorę-

czenia ich uczestniczącym w sprawie osobom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono

załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych.”

Zdaniem skarżącej naruszenie to nastąpiło przez ustalenie, że uchybienia obowiąz-

kowi zapewnienia doręczenia stronie powodowej pism procesowych z załącznikami

nie miały znaczenia dla oceny orzeczenia Sądu pierwszej instancji, a wyrok pomimo

tych uchybień jest zgodny z prawem materialnym i jest uzasadniony. Należy wszakże

wskazać, że zarzut ten dotyczy postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Sta-

wianie w kasacji zarzutów obrazy przepisów normujących postępowanie przed są-

dem pierwszej instancji nie jest wprawdzie wykluczone, ale mogą one być skuteczne

tylko wówczas, gdy łączą się z zarzutami skierowanymi przeciwko sądowi odwoław-

czemu. Skarżący powinien w takiej sytuacji wykazać, że sąd drugiej instancji, z naru-

szeniem przepisów normujących postępowanie apelacyjne, nie wziął pod rozwagę

uchybienia procesowego popełnionego przez sąd pierwszej instancji lub nieprawi-

dłowo je ocenił, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, pomimo wytknięcia tego

uchybienia w apelacji. Obok wymienienia przepisów naruszonych przez sąd pierw-

szej instancji, muszą być wtedy, w ramach podstawy kasacyjnej, wymienione także

przepisy naruszone przez sąd rozpoznający apelację (por. np.: postanowienie Sądu

Najwyższego z 4 października 2002 r., III CKN 584/99, LEX nr 57228; wyrok Sądu

Najwyższego z 20 sierpnia 2001 r., I PKN 580/00, OSNP 2003 nr 14, poz. 332).

Takich przepisów skarżąca w podstawach kasacji nie wskazała. W tej sytuacji Sąd

Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżo-

nego wyroku, w tym ustaleniem, że pozwany pracodawca rozpoczął zatrudnianie w

grupie zawodowej powódki po upływie roku od rozwiązania z nią umowy o pracę, co

6

zostało przyznane w kasacji. Zgodnie z art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szcze-

gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty-

czących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.), za-

kład pracy powinien ponownie zatrudnić pracownika, z którym rozwiązał stosunek

pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1, w razie ponownego zatrudniania pra-

cowników w tej samej grupie zawodowej, jeżeli pracownik zgłosi zamiar powrotu do

zakładu pracy w ciągu roku od rozwiązania stosunku pracy. Sąd Najwyższy w obec-

nym składzie akceptuje stanowisko, do którego odwołał się także Sąd Okręgowy w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że pracownik zwolniony z pracy z przyczyn

dotyczących pracodawcy może skutecznie zgłosić zamiar powrotu do pracy w termi-

nie jednego roku od rozwiązania stosunku pracy pod warunkiem, że w okresie tego

roku pracodawca ponownie zatrudnia pracowników w tej samej grupie zawodowej

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 września 2001 r., I PKN 781/00, OSNP 2003 nr

18, poz. 432). Stanowisko to, jak wynika z uzasadnienia kasacji, akceptuje również

skarżąca, stwierdzając jednak, że strona pozwana, przyjmując do pracy zwolnionych

niespełniających przesłanek z art. 12, zrezygnowała z tej zasady dobrowolnie, co

więcej sama przyznała, że stosowała specjalne kryteria przyjęć do pracy zwolnionych

wcześniej pracownic, których nie spełniała powódka. W takiej sytuacji, zdaniem skar-

żącej, skoro pozwana przyjęła inne, dogodniejsze dla pracowników zasady stosowa-

nia art. 12 ustawy, to trudno uznać argumentację Sądu Okręgowego za słuszną. W

ocenie Sądu Najwyższego twierdzenie to nie jest przekonujące. Z faktu, że praco-

dawca, po upływie rocznego okresu, w którym na podstawie art. 12 ustawy z 28

grudnia 1998 r. był obowiązany do ponownego zatrudnienia pracownika, z którym

rozwiązał stosunek pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, zatrudnia zwolnio-

nych wcześniej pracowników, nie można wyprowadzić wniosku, że dobrowolnie wy-

dłuża okres swojego związania obowiązkami wynikającymi z tego przepisu.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39312

k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 102 k.p.c.

========================================