I PK 191/04

Wyrok z dnia 3 marca 2005 r.

I PK 191/04

Porozumienie o zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pracy za-

wiera się dla wszystkich pracowników objętych tym układem, chyba, że strony

wyraźnie wyłączą z jego zakresu jednoznacznie określoną grupę pracowników

(art. 24127

w związku z art. 239 § 1 i art. 2419

§ 1 zdanie drugie k.p.).

Przewodniczący SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Zbigniew Hajn, Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2005 r. sprawy

z powództwa Franciszka M. przeciwko Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. o

nagrodę jubileuszową i odprawę pieniężną, na skutek kasacji powoda od wyroku

Sądu Okręgowego-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 14 maja

2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację, nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyj-

nego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z dnia 14 maja 2004 r. [...] zmienił wyrok

Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Jędrzejowie z dnia 13 listopada 2003 r. [...], zasą-

dzający od Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. na rzecz Franciszka M. kwoty

6.000 zł tytułem odprawy emerytalnej i 4.000 zł tytułem nagrody jubileuszowej, w ten

sposób, że powództwo oddalił.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich

prawna ocena: Franciszek M. był zatrudniony w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej

w J. od dnia 15 sierpnia 1983 r., ostatnio na stanowisku mechanika. W Okręgowej

Spółdzielni Mleczarskiej w J. obowiązywał zakładowy układ zbiorowy pracy. Na pod-

stawie protokołu dodatkowego nr 4 do tego układu, strony zawiesiły jego postano-

wienia dotyczące nagród jubileuszowych i jednorazowych odpraw przyznawanych w

2

związku z przejściem na emeryturę lub rentę na okres od 1 lutego 2003 r. do 31

stycznia 2004 r. W dniu 27 stycznia 2003 r. powód wypowiedział umowę o pracę w

związku z przejściem na emeryturę. Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło 31 marca

2003 r., w następstwie czego Franciszek M. nabył od tej daty prawo do emerytury.

Na podstawie art. 921

k.p. strona pozwana wypłaciła powodowi odprawę emerytalną

w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, odmawiając wypłaty nagrody jubi-

leuszowej i odprawy emerytalnej w wysokości wynikającej z postanowień zakłado-

wego układu zbiorowego.

W ocenie Sądu Rejonowego, protokół dodatkowy nr 4 z dnia 31 stycznia 2003

r. do zakładowego układu zbiorowego pracy w sprawie zawieszenia stosowania nie-

których jego postanowień nie obejmuje powoda. Według tego Sądu, zakres podmio-

towy protokołu odnosi się wyłącznie do pracowników, których stosunki pracy rozwią-

zano z powodu trudności finansowych dotyczących zakładu pracy. Rozwiązanie

umowy o pracę z Franciszkiem M. nie nastąpiło z przyczyn finansowych, lecz w dro-

dze złożonego przez powoda wypowiedzenia w związku z jego przejściem na eme-

ryturę. Wobec tego Franciszek M. nabył zarówno prawo do nagrody jubileuszowej jak

i prawo do odprawy na zasadach określonych przez zakładowy układ zbiorowy.

Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji i uznał, że proto-

kół dodatkowy nr 4 do zakładowego układu zbiorowego pracy obejmował swym za-

kresem podmiotowym powoda, w konsekwencji czego Franciszek M. nie nabył prawa

do świadczeń wynikających z układu. Według Sądu, istotne znaczenie w rozpozna-

wanej sprawie ma wykładnia protokołu dodatkowego nr 4. Do 1 lutego 2003 r., czyli

daty jego wejścia w życie, zgodnie z art. 17 i art. 18 zakładowego układu zbiorowego

pracy, pracownikom strony pozwanej przysługiwały nagroda jubileuszowa oraz jed-

norazowa odprawa w związku z przejściem na emeryturę lub rentę w wysokości

uzależnionej od stażu pracy. Na podstawie protokołu dodatkowego strony zawiesiły

na okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. stosowanie, między innymi, art.

17 i art. 18 zakładowego układu zbiorowego pracy. Wedle art. 24127

§ 3 k.p., zawie-

szenie stosowania części zakładowego układu zbiorowego pracy powoduje, że w

zakresie i przez czas określony w porozumieniu nie stosuje się z mocy prawa wyni-

kających z tego układu warunków umów o pracę. W ocenie Sądu, gramatyczna treść

porozumienia zamieszczonego w protokole nr 4 w sprawie zawieszenia niektórych

postanowień układu zbiorowego pracy wskazuje, że przyczyną dla której strony

układu zawarły porozumienie były „trudności finansowe Spółdzielni w wyniku których

3

następują rozwiązania umów o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy”. Z tre-

ści protokołu dodatkowego nie wynika podmiotowe ograniczenie zakresu stosowania

jego postanowień do pracowników, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło

wyłącznie z przyczyn dotyczących pracodawcy. Powód nie może domagać się

świadczeń, o których stanowi układ, ponieważ w dniu rozwiązania umowy o pracę, to

jest 31 marca 2003 r., jego postanowienia w tej części były zawieszone.

Franciszek M. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako podstawy kasacji

naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 239 § 1 k.p. w związku

z art. 24127

§ 1 i § 3 k.p. oraz protokołu dodatkowego nr 4 do zakładowego układu

zbiorowego pracy Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. - poprzez wyrażenie po-

glądu, że przepisy nie zezwalają na zawieszenie postanowień zakładowego układu

zbiorowego pracy „w stosunku do określonych tylko grup pracowniczych”, i że proto-

kół dodatkowy nr 4 „obejmuje podmiotowo pracowników, których stosunki pracy roz-

wiązano z przyczyn trudności finansowych dotyczących zakładu pracy”, a także na-

ruszenie przepisów postępowania, a to art. 382 k.p.c. - poprzez „dokonanie sprzecz-

nych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego w pierwszej instancji” oraz

art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i przyjęcie sta-

nowiska, że „strony porozumienia [...] miały na uwadze zawieszenie niektórych po-

stanowień układu zbiorowego w stosunku do wszystkich pracowników z powodu

trudności finansowych Spółdzielni w wyniku których następują rozwiązania umów o

pracę z przyczyn dotyczących pracodawcy”, wniósł o „uchylenie w całości skarżone-

go wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach i przekazanie sprawy temu Sądowi do po-

nownego jej rozpoznania w innym składzie z uwzględnieniem na rzecz skarżącego

kosztów postępowania kasacyjnego jako części kosztów tego postępowania”. Jako

okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji powołał potrzebę wykładni art. 239 §

1 k.p. i art. 24127

k.p. „w przedmiocie wyjaśnienia czy wg tych przepisów jest możliwe

zawieszenie postanowień układu zbiorowego pracy w stosunku do określonej grupy

pracowników [...]. Jeżeli zaś nie jest możliwe, to czy takie podmiotowe zawieszenie

układu zbiorowego, powoduje bezwzględną nieważność takiego porozumienia (art.

58 kc w zw. z art. 300 kp) wzgl. czy w takim wypadku porozumienie tak zawarte od-

nosi skutek zawieszający niektóre postanowienia układu zbiorowego w stosunku do

wszystkich pracowników objętych tym układem.”

W uzasadnieniu kasacji pełnomocnik skarżącego podniósł, że stanowisko

Sądu w kwestii wykładni protokołu dodatkowego nr 4 jest błędne. Wskazał, że Sąd

4

ten uległ „sugestii prezentowanej przez stronę pozwaną”, wedle której intencją za-

warcia porozumienia było zawieszenie niektórych uprawnień pracowniczych obej-

mujących wszystkich pracowników. Według pełnomocnika Franciszka M., treść pro-

tokołu dodatkowego nr 4 „w istocie, gdy weźmie się pod uwagę jego literalne brzmie-

nie” dotyczy tylko tych pracowników strony pozwanej, z którymi rozwiązano stosunek

pracy z powodu trudności finansowych pracodawcy. Jego zdaniem, ocena Sądu wy-

kracza poza zakres swobodnej oceny dowodów, albowiem jest ona jednostronna i

sprzeczna z materiałem dowodowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja oparta jest na obu podstawach wskazanych w art. 3931

k.p.c. W

pierwszej kolejności należy przeto odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów po-

stępowania. Nie jest on trafny. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie jest skom-

plikowany. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku

stanowiły ustalenia, których dokonał Sąd pierwszej instancji. W postępowaniu apela-

cyjnym nie były one przez strony kwestionowane. Zasadniczy sprzeciw skarżącego

budzi stanowisko Sądu drugiej instancji, że zakres protokołu dodatkowego nr 4 - po-

rozumienia zawieszającego stosowanie niektórych postanowień obowiązującego u

strony pozwanej zakładowego układu zbiorowego pracy z 29 grudnia 1995 r. - nie był

ograniczony podmiotowo do pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczą-

cych pracodawcy, lecz że dotyczył wszystkich pracowników strony pozwanej. W tym

właśnie dostrzega on „dowolność” oceny materiału dowodowego zebranego w spra-

wie, a w istocie owego protokołu dodatkowego. Problem więc nie w błędnej ocenie

dowodów, ale w wadliwej, zdaniem pełnomocnika skarżącego, kwalifikacji prawnej

prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

Z przepisów Kodeksu pracy nie wynika expressis verbis czy porozumienie o

zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pracy ma dotyczyć wszystkich pracowni-

ków objętych tym układem, czy też może ograniczać jego zakres odniesienia do nie-

których tylko grup pracowników. Porozumienie, o którym traktuje art. 24127

k.p., pro-

wadzi do swoistej zmiany układu. Swoistej, bo polegającej na okresowym zawiesze-

niu stosowania jego postanowień, a w konsekwencji - zastąpieniu na ten czas „ukła-

dowej” treści stosunków pracy treścią „ustawową”. Porozumienie zawieszające, jak

każde inne zmieniające układ, ma formalny kształt protokołu dodatkowego. Zgodnie

5

z art. 2419

§ 1 zdanie drugie k.p., „do protokołów dodatkowych stosuje się odpowied-

nio przepisy dotyczące układu”. Według art. 239 § 1 k.p., układ zbiorowy pracy za-

wiera się dla wszystkich pracowników zatrudnionych przez pracodawcę, „chyba że

strony w układzie postanowią inaczej”. Wynika stąd, że wyłączenie w porozumieniu o

zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pewnej grupy pracowników objętych tym

układem jest prawnie dopuszczalne. Dla swej skuteczności wymaga jednak wyraź-

nego uzgodnienia przez strony i jasnego określenia kategorii pracowników, których

porozumienie nie dotyczy. W braku takiego niebudzącego wątpliwości ograniczenia,

porozumienie obejmuje wszystkich pracowników objętych zawieszonym (w całości

lub w części) układem.

Treść, a ściślej tekst, protokołu dodatkowego nr 4 z dnia 31 stycznia 2003 r.

nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że strony zakładowego układu zbio-

rowego pracy Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. zawieszają nim art. art. 9, 12 i

załącznik Nr 4, 14, 15, 16, 17, 18 i 30 tegoż układu na okres od 1 lutego 2003 r. do

31 stycznia 2004 r., a porozumienie to zawierają „w związku z trudnościami finanso-

wymi Spółdzielni w wyniku których następują rozwiązania umów o pracę z przyczyn

dotyczących zakładu pracy”. Cytowany zwrot nie określa, jak chciałby pełnomocnik

skarżącego, zakresu podmiotowego zastosowania protokołu, lecz stanowi uzasad-

nienie dla jego zawarcia. Stosowanie niektórych postanowień zakładowego układu

zbiorowego pracy (wymienionych w protokole dodatkowym) zostało zawieszone od 1

lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. (czas określony w porozumieniu) ze względu na

trudności finansowe Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w J. Trudności finansowe

tego rodzaju, że uzasadniają one zwolnienia pracowników z przyczyn dotyczących

pracodawcy. A więc istotne. Zawieszenie stosowania układu jest jednak skuteczne,

ex lege, wobec wszystkich pracowników objętych układem. Za taką interpretacją za-

kresu podmiotowego protokołu dodatkowego nr 4 przemawiają również, poza języ-

kowymi, względy systemowe - analiza jego zakresu przedmiotowego. Zawieszenie

dotyczy bowiem nie tylko świadczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy (np.

odprawy emerytalnej lub rentowej), ale także należności przysługujących pracowni-

kom w czasie trwania zatrudnienia (np. dodatków za prowadzenie pojazdu samocho-

dowego czy tzw. „śniadaniówki”). Warto też podnieść, że wyłączenie oznaczonych

grup pracowników spod działania układu (niektórych jego postanowień) może być

dokonane jedynie z obiektywnie uzasadnionych powodów. Sytuację prawną pracow-

ników mogą wszak różnicować tylko kryteria niedyskryminujące. Proponowana przez

6

pełnomocnika Franciszka M. wykładnia protokołu dodatkowego, zgodnie z którą za-

wieszenie stosowania układu odnosiłoby skutek tylko do pracowników zwalnianych z

pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, prowadziłaby do oczywistej dyskryminacji

tej grupy pracowników. Interpretacja taka byłaby nie tylko sprzeczna z zasadą rów-

nego traktowania pracowników, ale i z regułami logiki. Wszak to właśnie pracownicy

zwalniani z pracy z przyczyn ich niedotyczących korzystają ze wzmożonej ochrony

socjalnej i materialnej (odprawy).

Sąd zatem prawidłowo wyłożył postanowienia protokołu dodatkowego nr 4 i

właściwie je zastosował. Zarzuty kasacji odnoszące się do uchybienia przepisom art.

239 § 1 k.p. oraz art. 24127

§ 1 i § 3 k.p. są bezzasadne.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

k.p.c.,

orzekł jak w sentencji.

========================================