III CZP 4/05

Uchwała z dnia 6 kwietnia 2005 r., III CZP 4/05

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Bronisław Czech

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Przedsiębiorstwa Przemysłowo-

Handlowego "P.", sp. z o.o. w K. przy uczestnictwie "P.P." sp. z o.o. w W. o nadanie

klauzuli wykonalności, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 6 kwietnia 2005 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana

Szewczyka, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Krakowie postanowieniem z dnia 6 grudnia 2004 r.:

"Czy od zażaleń składanych w postępowaniu w przedmiocie nadania klauzuli

wykonalności sądowemu tytułowi egzekucyjnemu pobiera się ułamkowy wpis

stosunkowy, a jeżeli tak to jaka wartość ma być podstawą do jego obliczenia?"

podjął uchwałę:

Od zażalenia dłużnika w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności

sądowemu tytułowi egzekucyjnemu pobiera się piątą część wpisu

stosunkowego liczonego od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Uzasadnienie

Prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 24 czerwca 2003 r. Sąd Rejonowy w

Krakowie-Śródmieściu w Krakowie zasądził od spółki z o.o. "U.P." w W. na rzecz

spółki z o.o. Przedsiębiorstwo Przemysłowo– Handlowe „P.” w K. kwotę 16 242,60

zł. Nakazowi temu nadał klauzulę wykonalności, a zażalenie dłużnika na

postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności odrzucił postanowieniem z dnia 17

maja 2004 r. wobec uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 247,10 zł zamiast

wymaganej w wysokości 247,40 zł. Postanowienie z dnia 17 maja 2004 r. dłużnik

zaskarżył zażaleniem. Zarządzeniem przewodniczącego z dnia 15 czerwca 2004 r.

dłużnik został wezwany do uiszczenia opłaty od tego zażalenia w kwocie 247,40,

równej 1/5 opłaty od pozwu w postępowaniu upominawczym. Dłużnik zażaleniem

zakwestionował to zarządzenie, zaznaczając, że nie podlega ono opłacie, podobnie

jak wolne od opłaty było także wcześniejsze zażalenie na postanowienie o

odrzuceniu zażalenia na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności nakazowi

zapłaty.

Rozpoznając drugie zażalenie, Sąd Okręgowy powziął wątpliwość wyrażoną w

przedstawionym na wstępie pytaniu i podniósł, że ani przepisy ustawy z dnia 13

czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z

2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm. – dalej: "u.k.s.c."), ani wydane na jej podstawie

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie

określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze

zm.), ani wreszcie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 grudnia

1996 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr

139, poz. 650 ze zm.) nie zawierają postanowień w przedmiocie wpisów od zażaleń

wnoszonych w postępowaniu klauzulowym. Stąd też, jak zauważył Sąd Okręgowy,

„nie wiadomo (…), czy brak obowiązku opłacenia wpisem wniosku o nadanie

klauzuli wykonalności pociąga za sobą automatycznie brak obowiązku uiszczenia

jakiegokolwiek wpisu od składanych zażaleń w postępowaniu klauzulowym, czy też

opłacanie zażaleń podlega regulacji autonomicznej w oparciu o przepis § 9 ust. 3

pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r., tzn. od

każdego zażalenia – bez względu na to w jakim postępowaniu zostało ono

wniesione – pobiera się opłatę w wysokości piątej części wpisu stosunkowego”.

Gdyby przyjąć istnienie obowiązku uiszczenia wpisu, to rodzi się dalsza wątpliwość,

od jakiej podstawy wpis ten powinien być wymierzony.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 5 ust. 1 u.k.s.c. ustanawia zasadę, że do uiszczenia kosztów

sądowych obowiązana jest strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie

lub powodujące wydatki, chyba że co innego wynika z ustawy. Opłata może być

wpisem albo opłatą kancelaryjną (art. 3 u.k.s.c.) i należy ją uiścić przy wniesieniu

pisma (art. 15 u.o.k.s). Katalog czynności polegających opłaceniu opłatą

kancelaryjną określony został w art. 38 ust. 1 u.k.s.c.; nie obejmuje on zażalenia

dłużnika na postanowienie sądu o nadaniu sądowemu tytułowi egzekucyjnemu

klauzuli wykonalności, w przeciwieństwie do samego nadania tej klauzuli na

wniosek wierzyciela. Taka regulacja pozostaje w ścisłym związku z charakterem

czynności wywoływanych wniesieniem pisma, w następstwie którego należy i uiścić

wpis bądź opłatę kancelaryjną. Jak przyjął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 31

marca 2004 r., III CZP 8/04 (OSNC 2005, nr 6, poz. 97), uiszczenie wpisu z reguły

daje początek postępowaniu zmierzającemu do wyjaśnienia sprawy i jej

rozstrzygnięcia, względnie otwiera drogę postępowania odwoławczego, gdy

tymczasem uiszczenie opłaty kancelaryjnej pozwala zainteresowanemu uzyskać

dostęp do konkretnego efektu już dokonanych w sprawie czynności.

W pewnych sytuacjach obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej powstaje

jednak nawet wtedy, gdy pismo wszczyna postępowanie odwoławcze. Takiego

właśnie przypadku dotyczy powołana uchwała Sądu Najwyższego. W stanie

faktycznym sprawy przedmiotem oceny było dążenie wierzyciela do uzyskania

kolejnego tytułu wykonawczego, a przeszkodą do osiągnięcia tego celu okazało się

nieuiszczenie żądanego wpisu stosunkowego. Zważywszy, że w tych warunkach

wierzyciel obowiązany był uiścić opłatę kancelaryjną, to zarządzenie w przedmiocie

uiszczenia wpisu mógł on skutecznie zwalczać zażaleniem wniesionym na

podstawie art. 22 ust. 1 u.k.s.c. Ponieważ z tej możliwości nie skorzystał, pozostało

mu tylko zaskarżenie czynności następczej, zwrotu wniosku. Każde z tych zażaleń

wprowadzało ten sam skutek; powodowało skuteczne zakwestionowanie

zasadności wymierzenia wpisu. Byłoby natomiast niezrozumiałe, aby w tych

okolicznościach wierzyciela obciążał obowiązek uiszczenia wpisu od zażalenia,

gdyż oznaczałoby to rozszerzenie katalogu sytuacji, w których zastrzeżono

obowiązek uiszczenia wpisu tylko przez wzgląd na charakter podjętej czynności.

Rozważany przypadek dotyczy odmiennej sytuacji. To dłużnik kwestionuje

zasadność nadania klauzuli wykonalności wydanemu przeciwko niemu tytułowi

egzekucyjnemu. Jego zażalenie podlega zatem ocenie według ogólnych reguł

rządzących postępowaniem zabezpieczającym i egzekucyjnym, nie wyłączając

stosowania wpisów w sprawach cywilnych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia

27 kwietnia 2001 r., III CZP 11/01, OSNC 2001, nr 10, poz. 149). Wydane na

podstawie art. 37 u.k.s.c. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17

grudnia 1996 r. stanowi w § 53 pkt 7, że piątą część wpisu stosunkowego pobiera

się od zażalenia i ten przepis stanowi podstawę wymiaru opłaty, wobec

majątkowego charakteru podlegającego egzekucji świadczenia. Wnoszący

zażalenie obowiązany jest zatem oznaczyć wartość przedmiotu zaskarżenia, chyba

że chodzi o świadczenie pieniężne; w takim wypadku – stosownie do art. 19 k.p.c. –

określona w tytule wykonawczym suma stanowi wartość przedmiotu zaskarżenia.

Należy zatem przyjąć, że od zażalenia dłużnika w przedmiocie nadania klauzuli

wykonalności sądowemu tytułowi egzekucyjnemu pobiera się piątą część wpisu

liczonego od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Z tych względów, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy podjął

uchwałę, jak na wstępie.