IV CK 686/04

Wyrok z dnia 13 kwietnia 2005 r., IV CK 686/04

Uchwały podejmowane przez wspólnika jednoosobowej spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością, wykonującego uprawnienia zgromadzenia

wspólników, nie wymagają formy pisemnej z podpisem notarialnie

poświadczonym (art. 173 k.s.h.).

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Bronisław Czech

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa S. Towarzystwa Ubezpieczeniowego

"E.H.", S.A. w S. przeciwko Przedsiębiorstwu Transportowemu Handlu

Wewnętrznego "K.", spółce z o.o. w K., Bogdanowi R. i Danucie R. o zapłatę, po

rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 13 kwietnia 2005 r. kasacji

pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2004 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 listopada 2003 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku utrzymał w

mocy w całości nakaz zapłaty wydany w dniu 18 października 2002 r., w którym

zobowiązał pozwanych Przedsiębiorstwo Transportowe Handlu Wewnętrznego „K.”

spółkę z o.o. z siedzibą w K., Bogdana R. oraz Danutę R., aby w zapłacili solidarnie

na rzecz powoda S. Towarzystwa Ubezpieczeniowego "E.H.", S.A. w S. kwotę

582 667,59 zł z ustawowymi odsetkami. Z dokonanych ustaleń wynika, że powód

zawarł z pozwaną spółką umowę gwarancji ubezpieczeniowej, na podstawie której

zobowiązał się zapłacić beneficjentowi gwarancji nieuiszczone przez pozwaną

spółkę należności do kwoty 660 000 zł z tytułu zawartych przez nią umów

sprzedaży. Celem zabezpieczenia należności z gwarancji pozwana spółka

wystawiła weksel własny in blanco, który został poręczony przez pozwanych

małżonków Bogdana i Danutę R., pozostających we wspólnocie majątkowej. Wobec

nieuiszczenia przez pozwaną spółkę należności zabezpieczonych gwarancją,

weksel został uzupełniony przez powoda na kwotę 582 667,59 zł, a następnie

przedstawiony pozwanym do zapłaty.

Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że kapitał zakładowy pozwanej spółki wynosi

10 100 zł i dzieli się na 101 równych i niepodzielnych udziałów o wartości

nominalnej 100 zł, które w całości objął pozwany Bogdan R., jednocześnie pełniący

funkcję prezesa jednoosobowego zarządu spółki. Pozwany Bogdan R. nie podjął w

formie pisemnej uchwały zezwalającej na zawarcie przez spółkę umowy gwarancji

ubezpieczeniowej, ani na wystawienie przez nią weksla zabezpieczającego

roszczenia z przedmiotowej umowy.

W ocenie Sądu Okręgowego, niepodjęcie w formie pisemnej powyższej

uchwały nie oznacza, że uchwała ta nie istnieje lub że jest nieważna. Wpis uchwały

do księgi protokołów ma jedynie znaczenie dowodowe (art. 248 k.s.h.) i nie jest

wykluczone wykazanie także innymi środkami dowodowymi, że uchwała została

podjęta. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że w sytuacji, w której jedyny członek

zarządu, będący jedynym udziałowcem spółki, dokonał omawianej czynności

prawnej, nie sposób przyjąć, by nie powziął uprzednio uchwały o wyrażeniu co

najmniej w sposób dorozumiany zgody na zaciągnięcie przez spółkę zobowiązań

podpadających pod art. 230 k.s.h.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 25 czerwca 2005 r. oddalił

apelację pozwanych. Sąd ten podzielając powyższą argumentację, uznał za ważną

umowę gwarancji ubezpieczeniowej oraz wystawiony na jej zabezpieczenie weksel.

Wyrok powyższy zaskarżyli pozwani kasacją opartą na pierwszej podstawie

kasacyjnej określonej w art. 3931

pkt 1 k.p.c., zarzucając naruszenie art. 17 § 1, art.

230 i 173 § 1 k.s.h. w związku z art. 2 i 73 § 2 k.c. oraz art. 10, 17 i 32 ust. 1 w

związku z art. 103 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr

37, poz. 282 ze zm. – dalej: "Pr.weksl.") przez ich niezastosowanie, jak również art.

5 k.c. w związku z art. 8 ust. 1 i 15 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o

Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.)

przez ich zastosowanie, a ponadto art. 156, 240 i 248 § 1 k.s.h. przez błędną

wykładnię. Wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku, ewentualnie o jego uchylenie i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 17 k.s.h. w brzmieniu obowiązującym w chwili zawarcia przez

pozwaną spółkę umowy gwarancji ubezpieczeniowej, jeżeli do dokonania czynności

prawnej przez spółkę ustawa wymaga uchwały zgromadzenia wspólników albo

walnego zgromadzenia lub rady nadzorczej, czynność prawna dokonana bez

wymaganej zgody jest nieważna. Poza sporem jest, że ustawa wymaga uchwały

wspólników dla zaciągnięcia zobowiązania do świadczenia o wartości dwukrotnie

przewyższającej wysokość kapitału zakładowego, a tym bardziej przekraczającego

tę wartość w wyższym stosunku (art. 230 k.s.h.). Skarżący zarzucali, że istnienia

takiej umowy nie można domniemywać wyłącznie na podstawie faktu, iż spółka

działająca przez swój zarząd zawarła umowę skutkującą zaciągnięciem takiego

zobowiązania. Ten zarzut pozostaje poza rozważaniami Sądu Najwyższego, rzecz

bowiem w tym, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że taka uchwała została

podjęta. Ustalonym w sprawie stanem faktycznym Sąd Najwyższy jest związany

(art. 39311

§ 2 k.p.c.) i wobec nieoparcia kasacji także na drugiej podstawie

kasacyjnej wszelkie twierdzenia kwestionujące fakt istnienia uchwały muszą być

uznane za bezskuteczne.

Kwestią wymagającą rozważenia pozostaje natomiast ważność tej uchwały,

skarżący zarzucali bowiem, że uchwała zezwalająca na zaciągnięcie

przedmiotowego zobowiązania, stosownie do art. 173 § 1 k.s.h., wymaga formy

pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym, a to ze względu na szczególne

wymagania dotyczące spółki jednoosobowej. Z zarzutem tym nie można się

zgodzić. W literaturze wyrażony został co prawda pogląd, że przytoczony przepis

znajduje zastosowanie do uchwał podejmowanych przez wspólnika jednoosobowej

spółki z o.o., wykonującego uprawnienia zgromadzenia wspólników, pogląd ten

jednak jest odosobniony. Przeważa stanowisko, z którego wynika wniosek

przeciwny, i stanowisko to Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela, z

brzmienia przytoczonego przepisu wynika bowiem, że dotyczy on oświadczeń woli

jedynego wspólnika składanych spółce. Literalna wykładnia wskazuje więc, że

chodzi o takie oświadczenia woli, które składa wspólnik, a nie zgromadzenie

wspólników, nawet gdy jest to jedyny wspólnik wykonujący uprawnienia

zgromadzenia, oraz których adresatem jest spółka. Ponadto, uchwała organu

spółki, jakim jest zgromadzenie wspólników, nie wyłączając uchwały jedynego

wspólnika wykonującego na podstawie art. 156 k.s.h. uprawnienia zgromadzenia,

stanowi oświadczenie woli nie wspólnika, ale organu spółki bądź samej spółki. Z art.

173 § 1 k.s.h. wynika zaś, że dotyczy on oświadczeń woli wspólnika składanych

spółce. Z tych względów nie można uznać, że art. 173 § 1 k.s.h. dotyczy uchwał

zgromadzenia wspólników, nawet w wypadku spółki jednoosobowej. Nie istnieje

więc, wbrew zarzutom skarżących, wymóg podejmowania uchwał przez jedynego

wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, wykonującego uprawnienia

zgromadzenia wspólników, w formie pisemnej z podpisem notarialnie

poświadczonym.

Należy zwrócić uwagę, że takiego wymogu nie zawierają także przepisy

Dwunastej dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich z dnia 21 grudnia 1989 r.

dotyczącej jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (89/667),

których celem jest m.in. ochrona interesów wspólników i osób trzecich. Dla

osiągnięcia tego celu wystarczające uznaje się zachowanie formy pisemnej dla

uchwał podejmowanych przez jedynego wspólnika działającego jako zgromadzenie

wspólników (art. 4 ust. 2). Kodeks spółek handlowych wprowadza wymóg formy

pisemnej w art. 248, stanowiąc, że uchwały zgromadzenia wspólników powinny być

wpisane do księgi protokołów.

Poza sporem jest, że omawiana uchwała nie została wyrażona w formie

pisemnej, a jej istnienie domniemane zostało na podstawie kolejnych czynności

prawnych, na tej podstawie, że Bogdan R., będący jedynym wspólnikiem, działający

również jako jednoosobowy zarząd, zawarł w imieniu spółki umowę gwarancji

ubezpieczeniowej. Powstaje zatem pytanie, jaki wpływ na ważność tej czynności

ma fakt podjęcia uchwały zezwalającej na jej wykonanie, bez zachowania formy

pisemnej. Z art. 248 k.s.h. ani z innego przepisu kodeksu spółek handlowych nie

wynika, aby brak wpisu uchwały do księgi protokołów prowadził do jej nieważności.

W literaturze uznaje się też, że ze względu na niejednolity charakter uchwał

zgromadzenia wspólników znaczna ich część w ogóle nie może być uznana za

czynności prawne w rozumieniu art. 56 i nast. k.c., co wyłącza stosowanie

przepisów kodeksu cywilnego dotyczących formy czynności prawnych. Jeżeli zatem

uznać, że uchwała, chociaż niewpisana do księgi protokołów, istnieje już w chwili

podjęcia, a świadczy o tym gramatyczna wykładnia art. 248 § 1 k.s.h., to trzeba

przyjąć, iż wymóg, o jakim mowa w tym przepisie, ma na celu zabezpieczenie

dowodu na okoliczność jej podjęcia. Prowadzi to do wyrażonego na wstępie

wniosku, że faktu podjęcia uchwały nie można zakwestionować w kasacji, w której –

przy przeciwnym ustaleniu dokonanym przez orzekające w sprawie sądy – nie

sformułowano żadnych zarzutów natury procesowej, opierając ją tylko na podstawie

naruszenia prawa materialnego.

Reasumując, należy uznać, że kasacja nie zawiera zasadnych zarzutów,

kwestionujących uznanie istniejącej uchwały jedynego wspólnika, zezwalającej na

zaciągnięcie przez spółkę zobowiązania, za ważną, a w konsekwencji uznanie za

ważne tego zobowiązania. Powyższe oznacza także niezasadność zarzutów

odnoszących się do zaciągniętego przez pozwanych zobowiązania wekslowego.

Zarzuty te oparte były na założeniu nieważności zobowiązania podstawowego,

którego wykonanie zabezpieczać miał weksel wystawiony przez pozwaną spółkę i

podpisany przez pozostałych pozwanych jako poręczycieli. Skarżący nie wykazali

zatem, że weksel został wypełniony niezgodnie z porozumieniem wekslowym, a

stosunek podstawowy, stanowiący przyczynę wystawienia weksla, opierał się na

nieważnej czynności prawnej. Także zatem zarzuty naruszenia art. 10, 17, 32 ust. 1

w związku z art. 103 Pr.weksl. okazały się chybione.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39312

k.p.c.).