II PZP 3/05

Uchwała z dnia 5 maja 2005 r.

II PZP 3/05

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczy-

szyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2005 r. sprawy z powództwa Da-

riusza R. przeciwko Przedsiębiorstwu Ogólnobudowlanemu „E.” w K. - Edwarda P. o

wynagrodzenie, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2005 r. [...]

„Czy w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych radca

prawny reprezentujący stronę będącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 2

lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz.1807) jest

zobowiązany do składania oświadczenia, że nie pozostaje w stosunku pracy zgodnie

z art. 89 § 3 kpc ?”

p o d j ą ł uchwałę:

W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych radca

prawny reprezentujący stronę (osobę fizyczną), będącą przedsiębiorcą (art. 4

ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej -

Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.) nie jest obowiązany do składania oświadczenia,

że nie pozostaje w stosunku pracy (art. 89 § 3 k.p.c.).

U z a s a d n i e n i e

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało na tle następującego stanu faktycznego. Wyrokiem z dnia 18 listopada

2004 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie, w

sprawie o zapłatę wynagrodzenia, częściowo uwzględnił żądanie pozwu, zasądzając

od pozwanego Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego „E." - Edwarda P. w K. na

2

rzecz powoda Dariusza R. kwotę 19.576,86 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia

7 grudnia 2002 r. i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

Powyższy wyrok zaskarżyły apelacją obie strony postępowania, przy czym

pełnomocnik - radca prawny, wnoszący apelację w imieniu pozwanego, odmówił

usunięcia formalnego braku pełnomocnictwa procesowego w postaci złożenia

oświadczenia o niepozostawaniu w stosunku pracy wymaganego w art. 89 § 3 k.p.c.

W piśmie z dnia 11 lutego 2005 r. pełnomocnik wskazał, że wymóg złożenia oświad-

czenia, dotyczy pełnomocnictw udzielonych przez osobę fizyczną, a w rozpoznawa-

nej sprawie pełnomocnictwa udzielił przedsiębiorca, powołał się przy tym na treść art.

4 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze

zm.), który wyraźnie wyodrębnił przedsiębiorców, tj. osoby fizyczne prowadzące

działalność gospodarczą oraz pozostałe osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami,

a także na treść art. 8 ust. 2 tej ustawy, ograniczającego świadczenie pomocy praw-

nej tylko w stosunku do osób fizycznych, niezawierającego zaś takich ograniczeń w

odniesieniu do przedsiębiorców. Pełnomocnik podkreślił, że z uregulowaniem po-

wyższym koresponduje norma art. 89 § 3 k.p.c., nakładająca obowiązek złożenia

oświadczenia tylko w przypadku udzielenia radcy prawnemu pełnomocnictwa przez

osobę fizyczną niebędącą przedsiębiorcą. Pozwany, którego reprezentuje w postę-

powaniu, jest przedsiębiorcą prowadzącym we własnym imieniu działalność gospo-

darczą, nie zachodzi więc konieczność składania przedmiotowego oświadczenia.

Sąd Apelacyjny podzielił argumentację pełnomocnika, iż osobę fizyczną pro-

wadzącą działalność gospodarczą należy stosownie do treści przepisu art. 4 ust. 1

ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173,

poz. 1807 ze zm.) traktować jako przedsiębiorcę, a w konsekwencji przyjąć, iż ogra-

niczenia, o których mowa w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz w art. 89 §

3 k.p.c., nie dotyczą radcy prawnego reprezentującego taką osobę. Sąd drugiej in-

stancji, wskazał także na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2001 r., III

CZP 37/01 (OSNC 2002 nr 2, poz. 20), że w sprawie gospodarczej radca prawny

reprezentujący przedsiębiorcę, będącego osobą fizyczną, nie jest obowiązany skła-

dać oświadczenia przewidzianego w art. 89 § 3 k.p.c. Podkreślił iż uchwała zapadła

na kanwie sprawy gospodarczej, a ponadto w samej jej treści wyraźnie zawężono ją

do spraw gospodarczych, co rodzi wątpliwość czy argumentacja zawarta w jej uza-

3

sadnieniu będzie miała odniesienie do spraw innego rodzaju, w tym spraw pracowni-

czych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawą z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze,

ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 75, poz. 171)

wprowadzono do Kodeksu postępowania cywilnego art. 89 § 3 i dokonane zostały

zmiany w obu ustawach korporacyjnych. W myśl art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o radcach prawnych, zawód radcy prawnego może być wykonywany w ra-

mach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej w formach (kancelarii lub

spółki) tamże określonych, z zastrzeżeniem, że pomoc prawną osobom fizycznym

radca prawny może świadczyć tylko w ramach wykonywania zawodu w kancelarii

radcy prawnego lub w spółkach bez jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy.

Przepisy art. 89 § 3 k.p.c. oraz art. 8 ust. 2 ustawy o radcach prawnych dotyczą

świadczenia pomocy prawnej tylko osobom fizycznym, uzasadniona jest więc wysu-

nięta w pytaniu prawnym wątpliwość, czy obowiązek złożenia oświadczenia, o któ-

rym mowa w art. 89 § 3 k.p.c., odnosi się także do radcy prawnego reprezentującego

przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego

regulujące instytucję pełnomocnictwa nie pozwalają - jak podkreślił Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 10 stycznia 1997 r., III CZP

116/96 (OSNC 1997 nr 2, poz. 13) - wyjaśnić statusu prawnego wymienionych w nich

zawodowych pełnomocników. W tym zakresie niezbędne jest odwołanie się do prze-

pisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Przepis art. 4 ust. 1 tej

ustawy stanowi, że wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu

pomocy prawnej podmiotom gospodarczym, jednostkom organizacyjnym oraz oso-

bom fizycznym z wyłączeniem spraw rodzinnych, opiekuńczych i karnych. Z chwilą

wejścia w życie ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - przepisy wprowadzające ustawę

o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. Nr 121, poz. 770) pojęcie „podmiotu gospo-

darczego” zostało zastąpione pojęciem „przedsiębiorcy”. Definicję przedsiębiorcy

zawierał art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospo-

darczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), a obecnie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2

lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze

zm.), zgodnie z którym przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna,

4

osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna

ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność

gospodarczą. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2001 r., III CZP

37/01 (OSNC 2002 nr 2, poz. 20) zawarto tezę, iż „w sprawie gospodarczej radca

prawny reprezentujący przedsiębiorcę, będącego osobą fizyczną, nie składa oświad-

czenia przewidzianego w art. 89 § 3 k.p.c.”.

Analogicznie kwestia ta przedstawia się w sprawach pracowniczych oraz w

sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego, gdyż o statusie przedsiębiorcy -

osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą - nie przesądza charakter

sprawy, w jakiej występuje. Na rzecz przedsiębiorców będących osobami fizycznymi

radcowie prawni mogli przed nowelizacją dokonaną powołaną ustawą z dnia 22 maja

1997 r. świadczyć pomoc prawną na podstawie art. 24 ustawy o działalności gospo-

darczej. Uregulowaniu zawartemu w ustawie ustrojowej odpowiada postanowienie

art. 89 § 3 k.p.c., nakładające obowiązek złożenia oświadczenia tylko w wypadku

udzielenia pełnomocnictwa radcy prawnemu przez osobę fizyczną niebędącą przed-

siębiorcą w rozumieniu powołanych powyżej przepisów. W sprawach pracowniczych,

jeżeli pracodawca jest jednocześnie przedsiębiorcą, to brak racjonalnych podstaw do

sztucznego rozdzielania jego ról dla potrzeb postępowania.

Podobny pogląd, dotyczący spraw z zakresu ubezpieczenia społecznego - je-

żeli radca prawny reprezentuje osobę fizyczną, będącą przedsiębiorcą (płatnikiem

składek) - zawarty został w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2005

r., II UZ 68/04 (dotąd niepublikowane).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione

zagadnienie prawne, jak w uchwale.

========================================