I UK 275/04

Wyrok z dnia 12 maja 2005 r.

I UK 275/04

1. Udział wspólnika spółki cywilnej, którego wkład nie polega na świad-

czeniu usług (art. 861 § 1 k.c.), w zysku wypracowanym przez innych wspólni-

ków, nie jest wykonywaniem pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolno-

ści do pracy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i ma-

cierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267).

2. Wspólnik spółki cywilnej, którego wkład nie polega na świadczeniu

usług, nie jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułu pro-

wadzenia działalności gospodarczej.

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra-

wozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2005 r. sprawy z

odwołania Zbigniewa C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi

w S. o świadczenie rehabilitacyjne, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 27

maja 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 czerwca 2003 r.

zobowiązano Zbigniewa C. do zapłaty kwoty 34.007,42 zł z odsetkami w wysokości

12.362,98 zł tytułem zwrotu świadczenia rehabilitacyjnego pobranego nienależnie w

okresie od dnia 24 maja 2001 r. do dnia 18 maja 2002 r. Organ ubezpieczeń spo-

łecznych ustalił, że w trakcie pobierania tego świadczenia, przysługującego z pra-

cowniczego ubezpieczenia chorobowego w związku z niezdolnością do pracy spo-

wodowaną wypadkiem przy pracy, ubezpieczony został w dniu 4 czerwca 2001 r.

2

zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, a od dnia 24 maja 2001 r. do dnia 18

maja 2002 r. także do ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania pozarolniczej

działalności gospodarczej jako wspólnik spółki cywilnej „E.S.”. Fakt ten został zakwa-

lifikowany jako wykonywanie pracy zarobkowej powodujące - z mocy art. 17 w

związku z art. 22 ustawy z dnia z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pienięż-

nych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - utratę prawa

do świadczenia rehabilitacyjnego, i - na podstawie art. 84 ustawy z dnia 13 paździer-

nika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - obowiązek zwrotu pobranego

świadczenia.

Wyrokiem Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ka-

towicach z dnia 12 listopada 2003 r. decyzja ZUS została zmieniona przez ustalenie

prawa Zbigniewa C. do świadczenia rehabilitacyjnego i zwolnienie go z obowiązku

jego zwrotu. Sąd Rejonowy, uznając zasadność odwołania, powołał się na pogląd

Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 6 lutego 2001 r., III ZP 31/00

(OSNAPiUS 2002 nr 18, poz. 445) i wskazał, że pozbawienie ubezpieczonego prawa

do świadczenia mogłoby nastąpić, gdyby jego niezdolność do pracy powstała po

ustaniu tytułu ubezpieczenia, podczas gdy w przedmiotowej sprawie niezdolność do

pracy powstała w trakcie ubezpieczenia i trwała po jego ustaniu. Przede wszystkim

jednak uznał, że nie można mówić o podjęciu przez skarżącego działalności zarob-

kowej, gdyż mimo po przystąpienia do spółki cywilnej „E.S.” nie pracował ani nie

prowadził działalności gospodarczej. Do dnia 4 czerwca 2001 r. działalność spółki

była zresztą zawieszona, a po jej podjęciu, nie on lecz wspólnicy zgłosili go do ubez-

pieczeń społecznych (zgodnie z informacją uzyskaną w ZUS) mimo nieprowadzenia

przez niego działalności zarobkowej.

W apelacji organ ubezpieczeń społecznych zarzucił pominięcie dowodów

świadczących o prowadzeniu przez ubezpieczonego działalności gospodarczej, które

realizowało się w uzyskaniu wpisu do ewidencji tej działalności, udziale w posiedze-

niach wspólników oraz przystąpieniu do ubezpieczenia.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 27 maja 2004 r. oddalił apelację, wskazując,

że ubezpieczony po przystąpieniu do spółki cywilnej nie wykonywał żadnej działalno-

ści, gdyż był w tym czasie niezdolny do pracy i podlegał intensywnemu leczeniu krę-

gosłupa, sam zaś udział w spółce cywilnej i opłacanie składek ubezpieczeniowych

ocenił jako niewystarczającą podstawę do stwierdzenia, że wykonywał działalność

zarobkową. O wykonywaniu takiej działalności nie mogło także świadczyć jego

3

uczestniczenie w posiedzeniu wspólników w dniu 30 czerwca 2001 r. odbytym wy-

łącznie w celu podjęcia decyzji o podziale zysków. Sąd zwrócił również uwagę, że

udział ubezpieczonego wyniósł tylko 10%, podczas gdy pozostali wspólnicy, wyko-

nujący działalność, dla której spółka została zawiązana, uzyskali po 45% zysku.

Uwzględnił, że ubezpieczony uczestniczył w tym podziale tylko dlatego, że wspólnicy

chcieli mu pomóc w zebraniu środków na operację w Niemczech. Uznał, że pozba-

wienie ubezpieczonego prawa do świadczenia rehabilitacyjnego mogłoby nastąpić w

okolicznościach przewidzianych w art. 15 i nast. ustawy o świadczeniach pieniężnych

z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a te w przedmiotowej

sprawie nie zachodziły.

Kasacja organu rentowego, oparta na podstawie naruszenia art. 17 w związku

z art. 22 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa, przez przyjęcie, że „ubezpieczonemu przysługuje prawo do

świadczenia rehabilitacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2001 r. do dnia 18 maja

2002 r. i zwolnienie go z obowiązku zwrotu świadczenia za ten okres”, zawierała

wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy lub uchyle-

nie zaskarżonego wyroku i wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Rozpoznanie kasacji skarżący

uzasadnił potrzebą wykładni przepisów stanowiących jej podstawę przez wyjaśnie-

nie, „czy prowadzenie działalności gospodarczej i pobieranie z niej dochodów sta-

nowi przesłankę utraty prawa do świadczenia rehabilitacyjnego”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jedyny podniesiony przez skarżącego zarzut kasacyjny dotyczył naruszenia

przepisów prawa materialnego, w związku z czym Sąd Najwyższy jest związany

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku Sądu drugiej

instancji, a w tym - mającym zasadnicze znaczenie w sprawie - stwierdzeniem, że w

trakcie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego ubezpieczony nie wykonywał dzia-

łalności gospodarczej.

Należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji za podstawę prawną rozstrzy-

gnięcia przyjął art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych

z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (w brzmieniu Dz.U.

Nr 60, poz. 636 ze zm.), którego celem jest zapewnienie środków utrzymania do

4

czasu ustania niezdolności do pracy i podjęcia nowej działalności zarobkowej. Prze-

pis ten, jak zresztą trafnie stwierdził także Sąd drugiej instancji, w stanie prawnym

sprzed dnia 1 lipca 2004 r. znajdował zastosowanie tylko w sytuacji, w której niezdol-

ność do pracy powstała po ustaniu tytułu ubezpieczenia (por. art. 12 pkt 3 ustawy z

dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. Nr 121, poz. 1264). Z ustalonych przez Sądy fak-

tów wynika, że niezdolność Zbigniewa C. do pracy powstała w czasie zatrudnienia w

ramach stosunku pracy, w związku z tym mógł utracić prawo do świadczenia rehabi-

litacyjnego, gdyby w ustalonym stanie faktycznym zaszły przesłanki określone w art.

17 ust.1 i 2 ustawy. Sąd Okręgowy stwierdził jednak, że opisane w art. 15 i nast.

ustawy okoliczności pozbawienia prawa do świadczenia z ubezpieczenia chorobo-

wego nie zaistniały. Stosownie do art. 17 ustawy zasiłkowej, ubezpieczony wykonu-

jący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystują-

cy zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do

zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Ponadto, zasiłek chorobowy nie

przysługuje w wypadku, gdy zaświadczenie lekarskie zostało sfałszowane. Zgodnie z

art. 22 ustawy, przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do świadczenia rehabilita-

cyjnego. Celem zawartej w nim normy jest zapobieżenie nadużywaniu prawa do

świadczeń z ubezpieczenia chorobowego w okresie niezdolności do pracy polegają-

ce na wykonywaniu pracy zarobkowej lub wykorzystywaniu zwolnienia lekarskiego

do innych celów niż służące poprawie stanu zdrowia ubezpieczonego. W tej sytuacji

rozważenia wymagało, czy Zbigniew C. wykonywał w czasie pobierania świadczenia

rehabilitacyjnego pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie lekarskie niezgod-

nie z jego przeznaczeniem.

Bezsporne jest, że przed ustaniem stosunku pracy ubezpieczony został

wspólnikiem spółki cywilnej, a zatem przedsiębiorcą w rozumieniu art. 2 ust. 3 obo-

wiązującej wówczas ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospo-

darczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), w zakresie prowadzonej działalności go-

spodarczej. Wkład ubezpieczonego do spółki zawiązanej na podstawie art. 860 k.c.

nie polegał jednak na świadczeniu usług (art. 861 § 1 k.c.) i przedmiotem jego dzia-

łania w spółce nie było wykonywanie działalności gospodarczej, o której mowa w art.

2 ust. 1 wymienionej ustawy, nie był więc on - stosownie do art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137,

poz. 887 ze zm.) - obowiązkowo objęty ubezpieczeniem (por. wyroku Sądu Najwyż-

5

szego z dnia 12 stycznia 2000 r., II UKN 302/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 326, z

dnia 10 grudnia 1997 r., II UKN 392/97, OSNAPiUS 1998 nr 19, poz. 584, z dnia 14

kwietnia 1999 r., II UKN 570/98, OSNAPiUS 2000 nr 13, poz. 518). W związku z tym

nietrafny jest argument skarżącego, że o utracie prawa do świadczenia rehabilitacyj-

nego decydował fakt zgłoszenia do ubezpieczenia.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd wyrażony

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1999 r., II UKN 570/98 (OSNAPiUS

2000 nr 13, poz. 518), że wspólny cel gospodarczy, do którego osiągnięcia zobowią-

zują się wspólnicy spółki cywilnej niekoniecznie musi oznaczać tylko cel zarobkowy,

a realizacja tego celu nie zawsze będzie równoznaczna z prowadzeniem działalności

gospodarczej w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej. Skoro więc obo-

wiązek ubezpieczenia społecznego został nałożony na wspólników spółki cywilnej od

dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej

działalności, to gdy działalność ta nie została rozpoczęta i nie była wykonywana,

obowiązek ubezpieczenia nie obejmuje tych wspólników.

Ostatecznie, skoro Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie pobierania świadczenia

rehabilitacyjnego ubezpieczony nie był pracownikiem spółki cywilnej, nie świadczył

pracy w ramach jakiegokolwiek stosunku pracy ani nie wykonywał działalności go-

spodarczej, a wnoszący kasację nie podniósł zarzutu dokonania błędnych ustaleń

faktycznych, Sąd Najwyższy, związany ustaleniami dokonanymi przez ten Sąd, nie

mógł sięgnąć po inną ocenę prawną.

Mając to na względzie orzekł jak w sentencji (art. 39312

k.p.c.).

========================================