III CZP 21/05

Uchwała z dnia 12 maja 2005 r., III CZP 21/05

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

Sędzia SN Antoni Górski (sprawozdawca)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jolanty J. przeciwko małżonce dłużnika

Andrzeja G. – Gabrieli G. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozstrzygnięciu w

Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 maja 2005 r., przy udziale

prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Toruniu postanowieniem z dnia 18

stycznia 2005 r.:

"Czy tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej, któremu

sąd na podstawie art. 7781

k.p.c. nadał klauzulę wykonalności przeciwko

wspólnikowi tej spółki, można nadać klauzulę wykonalności, także przeciwko osobie

pozostającej w związku małżeńskim ze wspólnikiem, w trybie art. 787 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej,

opatrzonemu na podstawie art. 7781

k.p.c. klauzulą wykonalności przeciwko

wspólnikowi tej spółki, sąd nie może nadać klauzuli wykonalności w trybie

art. 787 k.p.c. przeciwko jego małżonkowi.

Uzasadnienie

W sprawie z pozwu Jolanty J. przeciwko pozwanej „G.”, spółce jawnej Andrzej

G., Marek M. w T.G., Sąd Rejonowy w Toruniu wydał w dniu 15 listopada 2003 r.

nakaz zapłaty uwzględniający powództwo. Po uprawomocnieniu się tego

orzeczenia wierzycielka uzyskała klauzulę wykonalności przeciwko spółce. Wobec

bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce, Sąd Rejonowy w Toruniu, na wniosek

wierzycielki, nadał w dniu 29 marca 2004 r. na podstawie art. 7781

k.p.c. klauzulę

wykonalności przeciwko jej wspólnikowi Andrzejowi Stanisławowi G. W niniejszej

sprawie wierzycielka zażądała nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli

wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika egzekwowanego Gabrieli G.

Sąd Rejonowy w Toruniu postanowieniem z dnia 17 listopada 2004 r. oddalił

wniosek, stwierdzając, że zgodnie z art. 787 k.p.c. można nadać klauzulę

wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, jeżeli tytuł egzekucyjny wystawiony

został przeciwko dłużnikowi. W rozpoznawanej sprawie tytuł egzekucyjny (nakaz

zapłaty) wydany został przeciwko spółce jawnej, a nie przeciwko wspólnikowi

pozostającemu w związku małżeńskim, dlatego żądanie nadania klauzuli

wykonalności także przeciwko małżonkowi wspólnika spółki jawnej, jako

niemieszczące się w formule przepisu art. 787 k.p.c., podlegało oddaleniu.

Przy rozpoznawaniu zażalenia wierzycielki Sąd Okręgowy w Toruniu powziął

wątpliwość prawną, którą przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na

podstawie art. 390 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W doktrynie podnosi się trafnie, że w porównaniu do regulacji prawnej spółki

jawnej, zawartej w kodeksie handlowym, w obecnym ujęciu tej instytucji w kodeksie

spółek handlowych wyodrębnia się w sposób bardziej wyrazisty podmiotowość

spółki od podmiotowości jej wspólników. Świadczy o tym przede wszystkim treść

art. 31 k.s.h., zamieszczonego w rozdziale drugim, o tytule „Stosunek do osób

trzecich”. Przepis ten definiuje ustanowioną w art. 22 § 2 odpowiedzialność osobistą

i solidarną wspólników spółki za jej zobowiązania jako subsydiarną. Zgodnie z § 1,

wchodzi ona w grę tylko w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się

bezskuteczna, przy czym stosownie do § 2, przepis § 1 nie stanowi przeszkody do

wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki

okaże się bezskuteczna. Na tle obecnej regulacji utracił zatem oparcie prawne

pogląd, wyrażany niekiedy na gruncie przepisów kodeksu handlowego, że proces

przeciwko spółce jawnej jest jednocześnie procesem przeciwko jej wspólnikom.

Przeczy temu zarówno subsydiarna istota odpowiedzialności wspólników za

zobowiązania spółki, jak i wzgląd natury formalnej – brak tożsamości stron.

Tę odrębność podmiotową spółki jawnej i jej wspólników miał na względzie Sąd

Najwyższy, przyjmując w uchwale z dnia 4 sierpnia 2004 r., III CZP 41/04 (OSNC

2005, nr 7-8, poz. 129), że ogłoszenie upadłości spółki jawnej nie uzasadnia

wniosku wspólnika o ogłoszenie jego upadłości, jeżeli wierzyciele nie domagali się

zaspokojenia od niego swoich wierzytelności.

Przewidzianą w art. 7781

k.p.c. możliwość nadania tytułowi egzekucyjnemu

wydanemu przeciwko spółce jawnej klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikom

tej spółki należy traktować jako przykład powstałej z mocy ustawy rozszerzonej

prawomocności wyroku, podobnej do tej, która ma miejsce w odniesieniu do

małżonka dłużnika na podstawie art. 787 k.p.c. Postępowanie w trybie art. 7781

k.p.c. jest mniej sformalizowane w porównaniu z art. 787 k.p.c., gdyż nie obejmuje

obowiązku wysłuchania wspólnika przed nadaniem przeciwko niemu klauzuli

wykonalności. Rozszerzona prawomocność oznacza, że wierzyciel, w przypadkach

wymienionych w ustawie, może uzyskać tytuł wykonawczy przeciwko innym

osobom, niż wymienione w tytule egzekucyjnym. W ten sposób obok dłużnika

materialnoprawnego wskazanego w tytule egzekucyjnym pojawia się inna osoba,

przeciwko której można żądać nadania tytułowi klauzuli wykonalności na podstawie

przepisów procesowych. Tą drogą staje się ona dłużnikiem egzekwowanym, gdyż

wierzyciel może żądać skierowania przeciwko niej egzekucji.

Ponieważ łączy się z tym dopuszczalność zastosowania określonej formy

przymusu, praworządność wymaga, żeby przepisy mające zastosowanie wykładać

ściśle. Kierując się tą zasadą należy stwierdzić, że w obowiązującym stanie

prawnym nie ma możliwości nadania klauzuli wykonalności na podstawie art. 778

k.p.c. przeciwko małżonkowi dłużnika spółki jawnej. Hipoteza tego przepisu,

pozwalającego na nadanie klauzuli przeciwko małżonkowi dłużnika, ogranicza się

wyraźnie do sytuacji, w której tytuł egzekucyjny wydany został przeciwko osobie

pozostającej w związku małżeńskim. Niedopuszczalne jest więc rozciąganie tej

hipotezy na sytuację, w której tytuł egzekucyjny wydany został przeciwko innemu

podmiotowi jako dłużnikowi materialnoprawnemu. Innymi słowy, jeżeli na podstawie

przepisu szczególnego dłużnikiem egzekwowanym została osoba pozostająca w

związku małżeńskim, to wierzyciel nie może następnie żądać nadania klauzuli

wykonalności w trybie art. 787 k.p.c. przeciwko jej małżonkowi tak, aby małżonek

stał się kolejnym dłużnikiem egzekwowanym. Przytoczona przez Sąd Okręgowy

argumentacja celowościowa za takim rozwiązaniem, odwołująca się do względów

pragmatycznych, musi ustąpić przed argumentami o charakterze zasadniczym.

Należy przy tym uwzględnić treść art. 31 § 2 k.s.h., który pozwala na wniesienie

powództwa wprost przeciwko wspólnikowi spółki jawnej, zanim egzekucja z majątku

spółki okaże się bezskuteczna. W ten sposób wierzyciel może uzyskać tytuł

egzekucyjny przeciwko wspólnikowi, a następnie, na podstawie art. 787 k.p.c.,

wnieść o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi

wspólnika. W ten sposób można uzyskać zabezpieczenie roszczenia przeciwko

wspólnikowi jako dłużnikowi materialnoprawnemu, co jest wykluczone przeciwko

dłużnikowi egzekwowanemu. Możliwość skorzystania z tego sposobu znacznie

osłabia argumenty wykładni funkcjonalnej, które mogłyby przemawiać za

rozszerzającą interpretacją art. 787 k.p.c.

Z tych przyczyn na podstawie art. 390 k.p.c. orzeczono, jak w uchwale.