III CZP 28/05

Uchwała z dnia 9 czerwca 2005 r., III CZP 28/05

Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący)

Sędzia SN Kazimierz Zawada

Sędzia SA Andrzej Struzik (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tomasza W. przeciwko Firmie

Handlowej "V." Krzysztof K., sp. j. w O. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 9 czerwca 2005 r., przy udziale prokuratora

Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 12

stycznia 2005 r.:

"Czy zgodnie z treścią art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. treść pozwu winna

obligatoryjnie zawierać wskazania właściwości miejscowej sądu, do którego jest

kierowany z jednoczesnym przytoczeniem okoliczności uzasadniających tę

właściwość czy też wymóg ten ograniczony jest do przypadku skierowania sprawy

do sądu niewłaściwego na podstawie umowy prorogacyjnej (art. 46 k.p.c.)?"

podjął uchwałę:

Właściwość przemienna sądu, do którego pozew został wniesiony,

powinna wynikać z okoliczności wskazanych w pozwie (art. 187 § 1 pkt 2

k.p.c.).

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 3 września 2004 r. wydanym w sprawie z powództwa

Tomasza W. przeciwko Firmie Handlowej „V.” Krzysztof K., spółce jawnej w O., Sąd

Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie stwierdził swoją niewłaściwość i

przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Olsztynie wobec

niewskazania w pozwie przesłanek uzasadniających właściwość przemienną.

W zażaleniu zarzucał, że pozew został wniesiony do sądu właściwego

stosownie do art. 34 k.p.c., albowiem z dołączonych do pozwu faktur wynika, że

miejscem wykonania zobowiązania, którego pozew dotyczy, jest K.

Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Krakowie powziął poważną

wątpliwość, którą sformułował przedstawiając Sądowi Najwyższemu, stosownie do

art. 390 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c., zagadnienie prawne. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Punktem wyjścia dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego

jest brzmienie art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c., który stanowi, że pozew powinien zawierać

przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę

potrzeby uzasadniających również właściwość sądu. Sformułowanie „w miarę

potrzeby” wskazuje, że wymóg przytoczenia okoliczności faktycznych

uzasadniających właściwość sądu nie ogranicza się tylko do jednego przypadku, tj.

umowy stron o poddanie sporu sądowi pierwszej instancji, który nie jest miejscowo

właściwy (art. 46 § 1 k.p.c.), ale może zachodzić także w innych okolicznościach.

Wniosek przeciwny prowadziłby do zakwestionowania poprawności legislacyjnej

powołanego przepisu, gdyż wówczas racjonalny ustawodawca wymieniłby tylko

jeden przypadek. Określenie „w miarę potrzeby” nie wiąże wprost obowiązku

wynikającego z powołanego przepisu z żadnym z rodzajów właściwości.

Potrzeba taka z zasady nie będzie zachodziła w wypadku skierowania pozwu

do sądu właściwości ogólnej, gdyż już wskazanie miejsca zamieszkania lub

siedziby pozwanego, czy też jego jednostki organizacyjnej, co jest wymogiem

formalnym pierwszego pisma procesowego w sprawie (art. 126 § 2 k.p.c.),

przesądzało będzie kwestię właściwości wynikającej z art. 27, 29 lub 30 k.p.c.

Jednakże gdy właściwość ogólna sądu wynika z art. 28 k.p.c., a w szczególności

wtedy, gdy właściwość tę określa ostatnie miejsca zamieszkania pozwanego w

Polsce, podanie tego miejsca i przytoczenie okoliczności wskazanych w powołanym

przepisie jest w istocie spełnieniem wymogu przewidzianego w art. 187 § 1 pkt 2

k.p.c. Podobnie, w wypadku właściwości wyłącznej wynikającej z art. 39 lub art. 41

k.p.c., okoliczności decydujące o tej właściwości z reguły nie będą wynikać z

samego określenia stron i żądania pozwu, a zatem wskazanie ostatniego miejsca

zamieszkania spadkodawcy w Polsce, miejsca położenia majątku spadkowego, czy

też ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków jest w istocie

przytoczeniem okoliczności uzasadniających właściwość miejscową sądu. We

wskazanych wypadkach potrzeba przytoczenia tych okoliczności jest tak oczywista,

że nie jest w ogóle rozważana na tle art. 187 § 1 pkt 2, mimo że ich przytoczenie

jest wykonaniem dyspozycji tego przepisu.

Analiza ustawowych przesłanek właściwości przemiennej sądu także

wskazuje, że wiele z nich nie musi wynikać ani z określenia stron procesu, ani z

treści żądania, przytoczenie zaś okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie

pozwu nie musi na nie wskazywać. Sytuacja taka w praktyce najczęściej dotyczyć

będzie właściwości wynikającej z miejsca wykonania umowy (art. 34 k.p.c.). W

niniejszej sprawie taka właśnie sytuacja wystąpiła, przy czym, jak wynika z

zarzutów zażalenia, miejsce wykonania zobowiązania uzasadniające właściwość

przemienną sądu, do którego pozew wniesiono, wynika z treści faktur dołączonych

do pozwu. Rozważyć zatem trzeba, czy w takim przypadku należy w treści pozwu

przytoczyć okoliczności uzasadniające właściwość sądu. Artykuł 187 § 1 k.p.c.

stanowi o koniecznych elementach pozwu, a zatem odnosi się do treści samego

pozwu jako pisma procesowego. Nie jest więc spełnieniem wymogów wynikających

z tego przepisu zamieszczenie wymienionych w nim elementów w dokumentach

załączonych do pozwu.

W dalszej kolejności należy rozważyć, czy fakt, że właściwość miejscowa

sądu, do którego pozew wniesiono, wynika z okoliczności stwierdzonych

dokumentami dołączonymi do pozwu, powoduje, iż w rozumieniu art. 187 § 1 pkt 2

k.p.c. nie zachodzi potrzeba przytoczenia w pozwie okoliczności uzasadniających tę

właściwość. Rozstrzygnięcie tej wątpliwości musi nastąpić z uwzględnieniem

charakteru i zakresu czynności podejmowanych przez sąd na poszczególnych

etapach postępowania. Po wniesieniu pozew podlega badaniu przez

przewodniczącego odnośnie do spełnienia wymogów formalnych w celu

ewentualnego wezwania do usunięcia braków w trybie art. 130 k.p.c., rozważenia,

czy nie zachodzi potrzeba skierowania sprawy na posiedzenie niejawne w celu

wydania postanowienia dotyczącego właściwości sądu stosownie do art. 200 k.p.c.,

a także, w jakim trybie sprawa powinna zostać rozpoznana, czy nie podlega ona

rozpoznaniu w postępowaniu odrębnym i czy nie zachodzi podstawa do wydania

nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym (art. 201 k.p.c.). To badanie

ogranicza się do treści pozwu oraz tych dokumentów, które dotyczą zagadnień

formalnych, jak pełnomocnictwo lub dokumenty wykazujące umocowanie

przedstawiciela ustawowego lub organu osoby prawnej, nie obejmują zaś

dołączonych do pozwu dokumentów mających stanowić dowody w sprawie, gdyż

ich badanie należy do fazy merytorycznego rozpoznania sprawy. W konsekwencji

niepowołanie w pozwie okoliczności wynikającej z dołączonych dokumentów,

uzasadniającej właściwość sądu, powoduje, że kwestia ta może się znaleźć poza

zakresem kontroli na wstępnym etapie postępowania. Powyższe rozważania

przemawiają za stwierdzeniem, że także wówczas, gdy z dołączonych do pozwu

dokumentów wynikają okoliczności uzasadniające właściwość przemienną sądu, do

którego pozew wniesiono, zachodzi potrzeba wskazania ich w treści pozwu.

Pogląd ten nie prowadzi natomiast do wniosku, że przytoczenie okoliczności

uzasadniających właściwość sądu zawsze musi mieć charakter wyodrębnionej

jednostki redakcyjnej pozwu. Jeżeli okoliczności te jednoznacznie wynikają z samej

treści żądania lub z przytoczonych w pozwie okoliczności faktycznych, to nie można

mówić o potrzebie odrębnego ich przytoczenia. W konsekwencji należy stwierdzić,

że właściwość przemienna sądu, do którego pozew został wniesiony, powinna

wynikać z okoliczności wskazanych w pozwie (art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Dostrzec także trzeba, że nieprzytoczenie okoliczności uzasadniających

właściwość przemienną sądu nie powoduje wezwania do uzupełnienia pozwu (art.

130 § 1 k.p.c.), jeżeli stosownie do jego treści można określić sąd właściwości

ogólnej. W takim wypadku wymieniony brak pozwu nie uniemożliwia nadania mu

prawidłowego biegu.

Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie, jak

w uchwale (art. 390 k.p.c.).