II PK 274/04

Wyrok z dnia 15 czerwca 2005 r.

II PK 274/04

Postępowanie apelacyjne dotknięte jest nieważnością (art. 379 pkt 2

k.p.c.), jeżeli sąd drugiej instancji wydał wyrok po rozpoznaniu apelacji, bez

uprzedniego wezwania do uzupełnienia jej braku przez dołączenie wymaga-

nego pełnomocnictwa (art. 391 w związku z art. 130 § 1 i art. 126 § 3 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Maria Tyszel, Andrzej

Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2005 r.

sprawy z powództwa Hanny S. przeciwko A. Spółce z o.o. w L. o odszkodowanie,

wynagrodzenie i ekwiwalent za urlop, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 17

czerwca 2004 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz zniósł postępowanie przed Sądem Okrę-

gowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy i przekazał sprawę

temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy wyrokiem z

dnia 17 czerwca 2004 r. [...], w sprawie z powództwa Hanny S. przeciwko „A.” Spółce

z o.o. w L. o odszkodowanie, wynagrodzenie i ekwiwalent za urlop, w wyniku apelacji

powódki oraz apelacji strony pozwanej zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 28 stycznia 2004 r. [...] w

ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 25.441,38 zł

tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę wraz

z ustawowymi odsetkami i oddalił powództwo w pozostałej części oraz oddalił apela-

cję strony pozwanej. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legni-

2

cy w uzasadnieniu tego wyroku stwierdził w szczególności, że: po pierwsze - „za

spóźnione uznać należy zarzuty strony pozwanej zgłoszone w apelacji złożonej w

dniu 10 marca 2004 r., a wskazujące na naruszenie przez Sąd I instancji przepisów

dotyczących sprostowania wyroku. Postanowienie o sprostowaniu w sentencji wyro-

ku z dnia 28 stycznia 2004 r. błędów rachunkowych zostało doręczone pełnomocni-

kowi strony pozwanej w dniu 26 lutego 2004 r. W ustawowym terminie żadna ze

stron nie zaskarżyła tego orzeczenia. Zatem uprawomocniło się ono w dniu 5 marca

2004 r. i na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. wiąże zarówno Sąd, jak i strony postępowa-

nia.”; po drugie - „przy wypowiedzeniu powódce umowy o pracę doszło do narusze-

nia przepisów art. 30 § 4 i art. 41 k.p. Przyczyna wypowiedzenia wskazana w pisem-

nym oświadczeniu z dnia 12 grudnia 2002 r. została sformułowana w sposób zbyt

ogólny. (...) stwierdzenie, że powódka “niezastosowała się do poleceń zarządu” nie

pozwalało na jednoznaczną ocenę, jakie wydarzenia pracodawca łączył z zachowa-

niem powódki uzasadniającym wypowiedzenie”; po trzecie - „pismo o wypowiedzeniu

stosunku pracy zostało doręczone powódce w trakcie korzystania przez nią z urlopu

wypoczynkowego. (...) w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego pozwana

Spółka nie kwestionowała faktu, iż powódka od dnia 2 grudnia 2002 r. korzystała z

urlopu wypoczynkowego. Twierdziła jedynie, że oświadczenie o wypowiedzeniu zo-

stało doręczone powódce w dniu, w którym była ona obecna w pracy (...). W apelacji

strona pozwana po raz pierwszy zarzuciła, że urlopu wypoczynkowego na okres od 2

do 13 grudnia 2002 r. udzieliła powódce osoba nieuprawniona do podejmowania w

imieniu pracodawcy czynności z zakresu prawa pracy. Powyższa okoliczność nie

podlega badaniu przez Sąd Okręgowy. Zgodnie bowiem z art. 381 k.p.c., sąd drugiej

instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w po-

stępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie

wynikła później. Niezależnie od powyższego, (...) brak jest dowodów, które uzasad-

niałyby pogląd o braku umocowania Anety K. do reprezentowania strony pozwanej w

sprawach z zakresu prawa pracy, stosownie do art. 31

§ 1 k.p.”; po czwarte - Sąd

pierwszej instancji “prawidłowo wyliczył równowartość jednomiesięcznego wynagro-

dzenia powódki, liczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy. W tym zakresie

zastosowanie znajdują przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczyn-

kowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pie-

niężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14 ze zm.)”; po piąte - natomiast na uwzględnie-

3

nie zasługiwała apelacja powódki, bowiem „strona pozwana nieprawidłowo zastoso-

wała wobec powódki jednomiesięczny termin wypowiedzenia umowy o pracę. Po-

wódka zatrudniona była u strony pozwanej od dnia 1 lutego 2000 r. do dnia 31 stycz-

nia 2003 r., a zatem co najmniej 3 lata w rozumieniu art. 36 § 1 pkt 3 k.p. Sąd I in-

stancji, określając okres pracy powódki u strony pozwanej, zastosował przepis art.

112 k.c., zgodnie z którym termin oznaczony w latach kończy się z upływem dnia,

który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu. Tymczasem do li-

czenia terminów określonych w przepisach prawa pracy, przepisy Kodeksu cywilne-

go znajdują zastosowanie jedynie odpowiednio i tylko w zakresie nieuregulowanym

prawem pracy. W uzasadnieniu uchwały z dnia 21 maja 1991 r., I PZP 16/91

(OSNCP 1992, nr 1, poz. 10) Sąd Najwyższy odrzucił stosowanie reguły art. 112 k.c.

do stosunków pracy.”; po szóste - „zgodnie z art. 49 k.p., w razie wypowiedzenia

krótszego niż wymagany, umowa o pracę rozwiązuje się z upływem okresu wymaga-

nego, a pracownikowi przysługuje wynagrodzenie do czasu rozwiązania umowy.

Wobec powyższego, zmianie uległa również kwota zasądzonego na rzecz powódki

odszkodowania w związku z naruszeniem przez stronę pozwaną przepisów o roz-

wiązywaniu umów o pracę za wypowiedzeniem. Przyznając powódce zarówno wy-

nagrodzenie z art. 471

k.p., jak i wynagrodzenie z art. 49 k.p., Sąd Okręgowy nie po-

dzielił stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z dnia 4 listopada 1992

r., I PZP 63/92 (OSNCP 1993 nr 7-8, poz. 201), wedle którego, jeżeli wypowiedzenie

stosunku pracy jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o

pracę (art. 45 § 1 k.p.) i jednocześnie zastosowano okres wypowiedzenia krótszy niż

wymagany (art. 49 k.p.) - nie stosuje się art. 45 § 2 k.p., chyba że przewidywane w

tym przepisie odszkodowanie jest korzystniejsze od wynagrodzenia z art. 49 k.p. W

ocenie Sądu Okręgowego pogląd wyrażony w powołanej uchwale nie znajduje uza-

sadnienia w obowiązujących przepisach Kodeksu pracy. Żaden przepis nie wyklucza

prawa pracownika do odszkodowania z art. 45 § 1 k.p., jeśli dodatkowo pracodawca

zastosował krótszy niż wymagany okres wypowiedzenia. Zdaniem Sądu Okręgowe-

go, pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za skrócony okres wypowiedzenia z

art. 49 k.p., a nie odszkodowanie określone w art. 45 k.p. tylko wtenczas, gdy uchy-

bienie pracodawcy przy wypowiedzeniu umowy o pracę polegało jedynie na zasto-

sowaniu krótszego od wymaganego okresu wypowiedzenia.”; po siódme - „w

związku z tym, że umowa o pracę prawidłowo powinna zostać rozwiązana przez

stronę pozwaną w dniu 31 marca 2003 r., powódce na podstawie art. 171 § 1 pkt 1

4

k.p. w związku z art. 1551

§ 1 k.p. przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzy-

stany urlop wypoczynkowy za rok 2003 r. w wymiarze proporcjonalnym do okresu

przepracowanego w Spółce w roku ustania stosunku pracy.”

W kasacji od powyższego wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Legnicy z dnia 17 czerwca 2004 r. pełnomocnik strony pozwa-

nej zaskarżył rozstrzygnięcie Sądu w całości, zarzucając naruszenie: po pierwsze -

art. 31

§ 1 in fine k.p. „polegające na pozbawionym podstawy prawnej założeniu, iż

pełnomocnik zarządu, a jednocześnie podwładna powódki - Aneta K., nie zaś zarząd

Spółki, jest uprawniona do składania skutecznych oświadczeń w zakresie prawa

pracy, w tym dotyczących udzielania urlopów pracowniczych, mimo braku wyraźnego

wyznaczenia jej do dokonywania tych czynności przez Zarząd Spółki”; po drugie -

art. 30 § 4 k.p. „wobec uznania, iż wskazana w piśmie strony pozwanej przyczyna

wypowiedzenia powódce stosunku pracy, tj. „niestosowanie się do poleceń Zarządu”,

nie odpowiada wymogom stawianym przez wskazany przepis oświadczeniom praco-

dawcy o rozwiązaniu stosunku pracy za wypowiedzeniem”; po trzecie - art. 130 § 1 w

związku z art. 373, art. 368 i art. 91 k.p.c. „z uwagi na niewezwanie strony powodo-

wej do usunięcia braków apelacji, polegających na: nieprzedstawieniu zarzutów i

wniosków apelacyjnych, nieokreśleniu wartości przedmiotu zaskarżenia oraz nie-

przedłożeniu pełnomocnictwa upoważniającego pełnomocnika do występowania w

imieniu powódki w postępowaniu apelacyjnym oraz następczym przyjęciu dotkniętej

brakami apelacji do rozpoznania”; po czwarte - art. 373 w związku z art. 368 k.p.c.

„wobec bezpodstawnego przyjęcia, iż apelacja strony powodowej, mimo braków for-

malnych polegających na nieprzedstawieniu zarzutów i wniosków apelacyjnych, jak

również nieokreśleniu wartości przedmiotu zaskarżenia oraz mimo wniesienia apela-

cji przez osobę nieumocowaną do występowania w imieniu powódki, odpowiada wy-

mogom formalnym uzasadniającym jej rozpoznanie”; po piąte - art. 381 k.p.c. „z

uwagi na przyjęcie bezpodstawnego założenia, iż zgłoszone w apelacji zarzuty - od-

noszące się do okoliczności, iż pełnomocnik Zarządu Aneta K. nie była uprawniona

do składania skutecznych oświadczeń w zakresie prawa pracy, w tym dotyczących

udzielania urlopów pracowniczych, mimo braku stosownego wyznaczenia jej do do-

konywania tych czynności przez Zarząd Spółki, jak również, że wniosek złożony

przez pracownika ubiegającego się o udzielenie urlopu, niezawierający oświadczenia

o jego akceptacji lub odmowie udzielenia urlopu, pociąga za sobą skutki związane z

udzieleniem urlopu pracownikowi - a dotyczące prawnego znaczenia powyższych

5

okoliczności wynikających ze złożonych w trakcie przewodu sądowego dowodów,

winny zostać potraktowane na równi z „nowymi faktami i dowodami” podlegającymi

pominięciu jako spóźnione”; po szóste - art. 91 w związku z art. 378 § 1 i art. 379 pkt

2 k.p.c. „wobec nienależytej reprezentacji strony powodowej w postępowaniu przed

Sądem drugiej instancji, wynikającej z faktu, że zakres udzielonego w dniu 17 marca

2003 r. przez powódkę pełnomocnictwa upoważniał pełnomocnika do zastępowania

strony powodowej jedynie przed Sądem Rejonowym w Legnicy [...], co wykluczało

możliwość skutecznego zaskarżenia, przez wskazaną w pełnomocnictwie osobę,

wyroku Sądu I instancji apelacją wniesioną w imieniu powódki”; po siódme - art. 384

k.p.c. „wyrażające się w zmianie na niekorzyść strony pozwanej wyroku Sądu I in-

stancji, mimo zaistnienia przesłanek uzasadniających uznanie, iż strona powodowa

nie wniosła apelacji odpowiadającej wymogom formalnym uzasadniającej jej rozpo-

znanie”; po ósme - art. 325 w związku z art. 386 §1 k.p.c. „wobec błędnego sformu-

łowania sentencji wyroku Sądu II instancji, poprzez nieokreślenie, którego konkretnie

punktu orzeczenia Sądu I instancji dotyczy dokonana zmiana oraz wyrażającego się

w nieuzasadnionym dokonaniu zmiany pkt II. wyroku Sądu I instancji.”

Równocześnie, jako okoliczności uzasadniające przyjęcie kasacji do rozpo-

znania pełnomocnik strony pozwanej wskazał: po pierwsze – „oczywiste naruszenie

prawa”: (a) art. 91 w związku z art. 378 § 1 i art. 379 pkt 2 k.p.c.; (b) art. 130 § 1 w

związku z art. 373, art. 368 i art. 91 k.p.c.; (c) art. 373 w związku z art. 368 k.p.c.;

oraz po drugie - „nieważność postępowania przed Sądem II instancji, wynikającą z

faktu, iż pełnomocnik strony powodowej, będąc upoważnionym do reprezentowania

powódki przed Sądem Rejonowym w Legnicy [...], nie był jednocześnie należycie

umocowany do skutecznego wniesienia w jej imieniu środka odwoławczego oraz re-

prezentowania powódki w postępowaniu apelacyjnym.”

W konsekwencji, w kasacji sformułowany został wniosek o „uchylenie wyroku

w zaskarżonej części, zniesienie toczącego się na skutek apelacji strony powodowej,

dotkniętego nieważnością postępowania przed Sądem II instancji i przekazanie

sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie zasądzenie od

strony powodowej na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6

Stosownie do dyspozycji art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów po-

wszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), która weszła w życie z dniem 6 lutego

2005 r. (art. 6 tej ustawy), do złożenia i rozpoznania kasacji od orzeczenia wydanego

przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a także do odmowy przyjęcia kasacji

do rozpoznania, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zgodnie z art. 39311

§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach

zaskarżenia kasacją oraz jej podstaw, w granicach zaskarżenia bierze jednak z

urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 379 k.p.c.).

W rozpoznawanej sprawie w kasacji, niezależnie od szeregu innych zarzutów,

podniesiony został również zarzut nieważności postępowania poprzez naruszenie

art. 91 w związku z art. 378 § 1 oraz art. 379 pkt 2 k.p.c. „wobec nienależytej repre-

zentacji strony powodowej w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji, wynikają-

cej z faktu, że zakres udzielonego w dniu 17 marca 2003 r. przez powódkę pełno-

mocnictwa upoważniał pełnomocnika do zastępowania strony powodowej jedynie

przed Sądem Rejonowym w Legnicy w sprawie IV P 1248/02, co wykluczało możli-

wość skutecznego zaskarżenia, przez wskazaną w pełnomocnictwie osobę, wyroku

Sądu I instancji apelacją wniesioną w imieniu powódki.” Równocześnie, z akt sprawy

jednoznacznie wynika, że powódka udzieliła pełnomocnictwa Włodzimierzowi P. do

reprezentowania jej wyłącznie w postępowaniu „przed Sądem Rejonowym w Legnicy

Wydziałem Pracy w sprawie [...] oraz do składania oświadczeń, wniosków oraz pod-

pisywania dokumentów niezbędnych do wykonania niniejszego pełnomocnictwa” [...].

Następnie, w protokole rozprawy odwoławczej, która odbyła się w dniu 9 czerwca

2004 r. przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Le-

gnicy w niniejszej sprawie [...], na skutek apelacji wniesionej przez powódkę oraz

przez stronę pozwaną od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Legnicy z dnia 28 stycznia 2004 r., Sąd odnotował, że „powódka nie

stawiła - zawiadomiona prawidłowo”, natomiast „stawił się jej pełnomocnik Włodzi-

mierz P. - pełnomocnictwo w aktach” - gdy tymczasem, w aktach sprawy brak jest

takiego pełnomocnictwa, którym powódka umocowywałaby Włodzimierza P. do

wniesienia w jej imieniu apelacji lub do reprezentowania jej w postępowaniu apela-

cyjnym w niniejszej sprawie i nie można go również domniemywać, skoro powódka

nie uczestniczyła w rozprawie przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Legnicy w dniu 9 czerwca 2004 r. Ponieważ po przeprowadze-

7

niu rozprawy w dniu 9 czerwca 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Legnicy postanowił „odroczyć publikację wyroku na dzień 17 czerwca

2004 r.”, następnie w protokole publikacji wyroku z dnia 17 czerwca 2004 r. Sąd

Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy odnotował między in-

nymi, iż po wywołaniu sprawy „powódka i jej pełnomocnik nie stawili się”, po czym

ogłosił wyrok w niniejszej sprawie. Zważywszy więc na to, że Sąd Okręgowy-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy, jako Sąd drugiej instancji, przystąpił do

rozpoznania apelacji wniesionej w niniejszej sprawie w imieniu powódki oraz apelacji

strony pozwanej, a następnie wydał wyrok w tej sprawie, bez uprzedniego wezwania

powódki oraz wnoszącego w jej imieniu apelację - Włodzimierza P. do uzupełnienia

braku apelacji wniesionej w imieniu powódki poprzez dołączenie wymaganego peł-

nomocnictwa (art. 391 w związku z art. 130 § 1 i art. 126 § 3 k.p.c.), trafny okazał się

podniesiony w kasacji strony pozwanej zarzut, iż postępowanie przed Sądem Okrę-

gowym-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy, w wyniku którego rozpo-

znana została apelacja wniesiona w imieniu powódki oraz apelacja strony pozwanej,

dotknięte było nieważnością w rozumieniu art. 379 pkt 2 k.p.c., ponieważ pełnomoc-

nik powódki, który wniósł w jej imieniu apelację, a następnie uczestniczył w jej imie-

niu w tym postępowaniu, nie był należycie umocowany. Tym samym, bezprzedmio-

towe okazało się rozpoznanie pozostałych zarzutów podniesionych w kasacji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

========================================