I UK 350/04

Wyrok z dnia 22 czerwca 2005 r.

I UK 350/04

Warunkiem nabycia prawa do emerytury na podstawie § 12 rozporządze-

nia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pra-

cowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym cha-

rakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) jest nie tylko wykazanie wymaganego

okresu zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat działalności twórczej lub arty-

stycznej, lecz także osiągnięcie wieku emerytalnego, zróżnicowanego w zależ-

ności od rodzaju tej działalności (solistka-wokalistka, artystka chóru).

Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r.

sprawy z odwołania Danuty M.-C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w K. o prawo do emerytury, na skutek kasacji ubezpieczonej od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 maja 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z

dnia 20 lutego 2003 r. [...] oddalił odwołanie Danuty M.-C. od decyzji Zakładu Ubez-

pieczeń Społecznych-Oddziału w K. z dnia 27 czerwca 2001 r., odmawiającej jej

przyznania prawa do emerytury z tytułu pracy twórczej. Za podstawę faktyczną tego

wyroku Sąd ten przyjął następujące ustalenia. Danuta M.-C., urodzona 3 czerwca

1955 r., była zatrudniona w okresie od 11 września 1974 r. do 31 sierpnia 1989 r. w

Operze i Operetce w K., ostatnio w charakterze chórzystki. Od 1 października 1978 r.

do 30 czerwca 1994 r. była objęta ubezpieczeniem z tytułu działalności artystycznej,

równocześnie pomiędzy 1 października 1978 r. a 31 grudnia 1982 r. współpracowała

z Teatrem Regionalnym w K. jako solistka-śpiewaczka w ramach umowy zlecenia.

2

Decyzją z dnia 23 lipca 1997 r. Komisja do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twór-

ców przy Ministrze Kultury i Sztuki ustaliła, że wnioskodawczyni od dnia 4 września

1978 r. jako artystka chóru, rozpoczęła działalność artystyczną, którą kontynuowała

od 1 stycznia 1983 r. jako piosenkarka (solistka-śpiewaczka). W okresie od 1 paź-

dziernika 1994 r. do 31 października 2001 r. ubezpieczona pobierała rentę z tytułu

niezdolności do pracy, a w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 30 maja 2001 r. prowa-

dziła działalność gospodarczą jako twórca. W tym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy

uznał, że ubezpieczona nie spełniła wszystkich przesłanek wymaganych do nabycia

emerytury na podstawie art. 32 w związku z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., zwanej dalej ustawą o FUS), w związku

z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku eme-

rytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach tub w szczegól-

nym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem w

sprawie wieku emerytalnego).

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie, oddalając

apelację ubezpieczonej wyrokiem z dnia 27 maja 2004 r. [...], uznał ustalenia Sądu

pierwszej instancji za prawidłowe, a podstawę prawną zaskarżonego wyroku - za

trafną.

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego złożyła wnioskodawczyni, która skar-

żąc w całości wyrok, wniosła o jego uchylenie „ze zniesieniem postępowania" i prze-

kazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i

„przyznanie wnioskodawczyni emerytury twórczej z uwzględnieniem kosztów postę-

powania kasacyjnego zgodnie z przepisanymi normami". Kasację oparto na podsta-

wie naruszenia przepisów art. 46 ust. 1 w związku z art. 33 ustawy o FUS w brzmie-

niu obowiązującym przed 1 lipca 2004 r. Zdaniem wnoszącej kasację, Sąd drugiej

instancji dokonał błędnej wykładni powyższych przepisów, opierając rozstrzygnięcie

wyłącznie o przepis art. 33 ustawy o FUS. Jako okoliczność uzasadniającą rozpo-

znanie przedmiotowej kasacji, wskazano, iż „w sprawie występuje istotne zagadnie-

nie prawne (...) czy art. 33 w związku z art. 32 ust. 4 ustawy o FUS w brzmieniu obo-

wiązującym przed 1 lipca 2004 r. odwołuje się również do warunków określonych w §

12 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego".

3

Rozpoznając kasację w granicach zaskarżenia, Sąd Najwyższy zważył, co na-

stępuje:

Ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku są w sprawie

bezsporne, a podniesiony zarzut błędnej wykładni art. 46 ust. 1 w związku z art. 33

ustawy o FUS jest bezzasadny. Wprawdzie trafny jest pogląd kasacji, że w rozpo-

znawanej sprawie przepisy te, dopuszczające przyznawanie emerytury na warun-

kach art. 32 i 33 niektórym osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., a przed dniem

1 stycznia 1969 r., miały zastosowanie w sprawie, jednakże odmienny pogląd wyra-

żony w zaskarżonym wyroku nie ma istotnego znaczenia dla merytorycznego roz-

strzygnięcia, a wyrok ten mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Na czym

miałby polegać błąd w ich wykładni, tego autorka kasacji nie wyjaśniła ani jednym

zdaniem, więc Sąd Najwyższy zarzut ten pozostawia poza swymi rozważaniami.

Nieusprawiedliwiony natomiast jest kasacyjny zarzut naruszenia zaskarżonym

wyrokiem art. 33 ustawy o FUS (w brzmieniu sprzed 1 lipca 2004 r.) przez jego

błędną wykładnię. Przepis ten, stanowiący, że osoby urodzone przed dniem 1 stycz-

nia 1949 r., ubezpieczone z tytułu działalności twórczej lub artystycznej, mają prawo

do emerytury w wieku określonym dla pracowników wykonujących działalność twór-

czą lub artystyczną, poprzez art. 46 ust. 1 ustawy o FUS, nie miał zastosowania w

sprawie. Kasacja pomija, że przepis ten jednoznacznie odnosi się do osób „ubezpie-

czonych z tytułu działalności twórczej lub artystycznej", czyli do niebędących pra-

cownikami, osób podlegających ubezpieczeniu wynikającemu z ustawy z dnia 27

września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (jednolity tekst:

Dz.U. z 1983 r. Nr 31, poz. 145 ze zm., zwanej dalej ustawą o z.e.t.), podczas gdy

przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie, a więc i zaskarżenia kasacyjnego nie

było prawo wnioskodawczyni do emerytury z tego tytułu, ale z tytułu zatrudnienia w

szczególnym charakterze. Trafnie więc Sąd Apelacyjny zastosował w sprawie art. 32,

a nie art. 33 ustawy o FUS. Nie ma to wprawdzie znaczenia w rozpoznawanej spra-

wie, jednakże Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że zrównanie w art. 33 ustawy o FUS

wieku emerytalnego wszystkich osób prowadzących działalność twórczą lub arty-

styczną niezależnie od tytułu ich ubezpieczenia, nie oznacza, że ustawodawca od-

stąpił od spełnienia przez nich warunku posiadania wymaganego okresu tej działal-

ności. Przyczyną nowelizacji z dniem 1 lipca 2004 r. art. 33 ustawy o FUS była - wy-

4

nikająca z utraty mocy powołanej wyżej ustawy o z.e.t. - potrzeba określenia warun-

ków powstania prawa do emerytury osób ubezpieczonych na jej podstawie.

Niektóre rodzaje działalności twórczej lub artystycznej, z upoważnienia usta-

wowego z art. 14 ustawy o z. e. t., zostały objęte § 12 rozporządzenia w sprawie

wieku emerytalnego, dopuszczającym możliwość przyznania pracownikom wykonu-

jącym taką działalność emerytury w wieku niższym od określonego w ustawie. Do

tego rozporządzenia odsyła również art. 32 ustawy o FUS. Stosownie do ust. 3 pkt 3

w związku z ust. 4 tego przepisu, wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz

warunki, na podstawie których osobom wykonującym działalność twórczą przysłu-

guje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Wa-

runkiem nabycia prawa do emerytury na podstawie § 12 rozporządzenia jest nie tylko

wykazanie wymaganego okresu zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat działalności

twórczej lub artystycznej, lecz także ukończenie określonego wieku emerytalnego,

zróżnicowanego w zależności od rodzaju tej działalności. Zgodne więc z tym przepi-

sem jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, że skoro wnioskodawczyni nie wykazała 15

lat działalności artystycznej w charakterze solistki, to nie może uzyskać emerytury w

wieku przewidzianym dla tej działalności.

Skład orzekający podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 28

lutego 1997 r., ll UKN 98/96 (OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 442), że brak jest podstaw

do uzupełniania okresu działalności artystycznej w charakterze solistki-wokalistki

okresem działalności w charakterze artystki chóru. Zróżnicowanie wieku emerytal-

nego tych dwóch rodzajów działalności artystycznej jest uzasadnione ich różnym

stopniem trudności i jego wpływem na zdolność do kontynuowania tej działalności.

Przedstawione w kasacji zagadnienie prawne jest nieadekwatne do rozpo-

znawanej sprawy ponieważ połączono w nim dwie normy prawne o odmiennym za-

kresie podmiotowym.

Nie ma to też istotnego znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia, jednakże

Sąd Najwyższy nie może nie zwrócić uwagi na wadliwość obydwu wniosków kasa-

cyjnych. Są one nie tylko wadliwe, lecz i niezrozumiałe. Pierwszy, o uchylenie za-

skarżonego wyroku „ze zniesieniem postępowania", ponieważ w kasacji nie przed-

stawiono żadnej przesłanki nieważności postępowania, a drugi, o jego zmianę i orze-

czenie co do istoty sprawy „w przypadku, gdyby podstawa naruszenia przepisów po-

stępowania okazała się nieuzasadniona”, dlatego że w kasacji nie podniesiono żad-

nego zarzutu, w ramach podstawy z art. 3931

pkt 2 k.p.c.

5

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c.

orzek, jak w sentencji wyroku.

========================================